Korean

PK-3: Unlilar 2: yotlashgan ㅑ ㅕ ㅛ ㅠ va qoʻshma unlilar ㅐ ㅔ ㅘ ㅚ ㅢ

Bitta qoʻshimcha chiziqcha unliga “y” qoʻshadi, ikkita unlining birikmasi esa yangi tovush beradi. Hangul unlilar tizimi shu bilan tugaydi.

powerty

Aug. 1, 2026

6 4 min 0

PK-3: Unlilar 2: yotlashgan ㅑ ㅕ ㅛ ㅠ va qoʻshma unlilar ㅐ ㅔ ㅘ ㅚ ㅢ

Yaxshi xabar: bugun yangi harf yoʻq. Bugun oʻrganadiganingizning hammasi PK-2 dagi oltita unlidan yasaladi — biriga chiziqcha qoʻshiladi, ikkinchisi esa ikkitasini yonma-yon qoʻyish orqali hosil boʻladi. Shu darsdan keyin Hangul unlilar tizimi toʻliq tugaydi va siz istalgan koreyscha unlini oʻqiy olasiz.

Bu darsda siz

Qoʻshimcha chiziqcha unliga "y" qoʻshishini koʻrasiz: ㅏ→ㅑ, ㅓ→ㅕ, ㅗ→ㅛ, ㅜ→ㅠ
ㅐ va ㅔ ni yozasiz — va nega ularni koreyslar bir xil aytishini bilib olasiz
Ikkita unlidan qoʻshma unli yasaysiz: ㅗ+ㅏ=ㅘ, ㅜ+ㅓ=ㅝ, ㅜ+ㅣ=ㅟ
의 ning uch xil oʻqilishini oʻrganasiz

Ikki yasash usuli unli + chiziqcha = y + unli · unli + unli = qoʻshma unli

1. Qoʻshimcha chiziqcha = "y"

Undoshlarda chiziq nafas qoʻshgan edi. Unlilarda esa chiziqcha "y" tovushini qoʻshadi. Boshqa hech narsa oʻzgarmaydi.

ㅑ ya ㅏ + chiziqcha

ㅕ yeo ㅓ + chiziqcha — "yo" (yosh)

ㅛ yo ㅗ + chiziqcha — "yoʻ"

ㅠ yu ㅜ + chiziqcha

Ehtiyot boʻling ㅕ va ㅛ — bu yana oʻsha ㅓ/ㅗ juftligi, faqat "y" bilan. 여 = oʻzbekcha "yo" (yosh), 요 = "yoʻ" (lablar dumaloq). 여기 ("bu yer") ni 요기 deb aytmang.

ㅡ va ㅣ ning yotlashgan shakli yoʻq — chunki "y+ы" va "y+i" tovushlari amalda aytilmaydi. Ya'ni yodlash kerak boʻlgan yotlashgan unli atigi toʻrtta.

2. ㅐ va ㅔ — yozilishi boshqa, tovushi bir xil

Bu ikkalasi ㅏ+ㅣ va ㅓ+ㅣ birikmasidan kelib chiqqan:

ㅐ = ㅏ + ㅣ

애

Yozilishi: ㅏ ning oʻngiga yana bitta tik chiziq.

ㅔ = ㅓ + ㅣ

에

Yozilishi: ㅓ ning oʻngiga yana bitta tik chiziq.

Eski koreys tilida ular ikki xil aytilardi. Bugungi tilda esa deyarli barcha koreys ularni bir xil — oʻzbekcha "e" kabi talaffuz qiladi. Ya'ni siz uchun talaffuzda muammo yoʻq; muammo faqat yozuvda: 개 ("it") va 게 ("qisqichbaqa") bir xil eshitiladi, lekin har xil yoziladi.

Ustoz maslahati Yangi soʻz oʻrganganda ㅐ yoki ㅔ ekanini koʻz bilan yodlang, quloq bilan emas. Koreyslarning oʻzi ham bu ikkisini yozuvda adashtiradi — imlo tekshiruvi shu yerda eng koʻp ishlaydi.

Ularning yotlashgan shakllari ham bor: ㅒ (yae) va ㅖ (ye). 예 ("ha") — eng koʻp uchraydigani.

3. Qoʻshma unlilar — ikkita unli qoʻshiladi

Bu yerda mantiq juda sodda: yotiq unli + tik unli, ikkalasi ham oʻqiladi va bir tovushga qoʻshilib ketadi.

Birikma	Natija	Oʻqilishi	Misol
ㅗ + ㅏ	ㅘ	wa	과일 — meva
ㅗ + ㅐ	ㅙ	wae	왜 — nega
ㅗ + ㅣ	ㅚ	oe (≈ we)	외국 — chet el
ㅜ + ㅓ	ㅝ	wo	뭐 — nima
ㅜ + ㅔ	ㅞ	we	웨딩 — toʻy (wedding)
ㅜ + ㅣ	ㅟ	wi	위 — yuqori, ust
ㅡ + ㅣ	ㅢ	ui	의사 — shifokor

Oʻzbekcha Qoʻshma unlilarni yodlamang — ajratib oʻqing. ㅘ ni koʻrsangiz, ichida ㅗ va ㅏ turganini koʻring: "oʻ" + "a" tez aytilsa, oʻz-oʻzidan "wa" chiqadi. Oʻzbekchada ham "suv" soʻzidagi u shunday yarim-undoshga aylanadi. Ya'ni bu yerda yangi tovush emas, tezlik masalasi.

Bugungi tilda ㅙ, ㅚ, ㅞ uchalasi ham amalda deyarli bir xil — "we" kabi oʻqiladi. Yana yozuvda ajratish kerak, talaffuzda esa qiynalmaysiz.

4. 의 — uch xil oʻqiladigan yagona unli

ㅢ Hangulda alohida turadi, chunki uning oʻqilishi soʻzdagi joyiga bogʻliq. Uchta holat bor:

의사 → [의사] soʻz boshida — toʻliq "ui"

회의 → [회이] soʻz oʻrtasida yoki oxirida — oddiy "i"

저의 책 → [저에 책] egalik qoʻshimchasi boʻlsa — "e"

Uchinchi holat — 의 qoʻshimchasi "…ning" maʼnosini bergani. Uni PK-13 darsida oʻrganamiz; hozircha shuni bilib qoʻying: qoʻshimcha boʻlsa "e" deb oʻqiladi.

5. Soʻzlar

우유

u-yu

sut

여우

yeo-u

tulki

여 — lablar yoyiq. "yoʻ-u" emas, "yo-u".

왜?

wae

Nega?

뭐?

mwo

Nima?

ㅁ + ㅝ — kundalik nutqda eng koʻp ishlatiladigan soʻzlardan.

Koʻp uchraydigan xatolar

여 va 요 ni bir xil oʻqish.

여 = "yo" (lab yoyiq), 요 = "yoʻ" (lab dumaloq) — xuddi ㅓ/ㅗ juftligidagidek.

ㅘ ni yangi, mustaqil harf deb yodlash.

Ichini koʻring: ㅗ + ㅏ. Tez aytsangiz "wa" chiqadi.

의사 ni "isa" deb oʻqish.

Soʻz boshida ㅢ toʻliq oʻqiladi: [의사]. "i" ga faqat soʻz oʻrtasida yoki oxirida aylanadi.

개 va 게 ni bir xil yozish, chunki bir xil eshitiladi.

Talaffuz bir xil, imlo boshqa. Har bir soʻzda ㅐ yoki ㅔ ekanini koʻz bilan yodlang.

Mashq

1 ㅜ ga bitta chiziqcha qoʻshsak, qaysi harf chiqadi va u qanday oʻqiladi?

Javobni koʻrish

ㅠ — "yu". Unlilarda qoʻshimcha chiziqcha har doim y tovushini qoʻshadi, boshqa hech narsani oʻzgartirmaydi.

2 ㅝ qaysi ikkita unlidan yasalgan?

Javobni koʻrish

ㅜ + ㅓ. "u" va oʻzbekcha "o" ni tez ketma-ket aytsangiz, "wo" chiqadi — 뭐 ("nima") dagi tovush.

3 여우 ni oʻqing va maʼnosini ayting.

Javobni koʻrish

"yo-u" — tulki. Birinchi blokda ㅇ+ㅕ, ikkinchisida ㅇ+ㅜ. Lablar birinchi boʻgʻinda yoyilgan boʻlishi kerak.

4 Nega ㅡ va ㅣ ning yotlashgan (chiziqchali) shakli yoʻq?

Javobni koʻrish

Chunki "y" tovushi ㅣ ning oʻziga juda yaqin — "y+i" amalda oddiy "i" boʻlib chiqadi, "y+ы" esa aytilmaydi. Shuning uchun yotlashgan unlilar atigi toʻrtta: ㅑ ㅕ ㅛ ㅠ.

5 Afsona 회의 ni "hoe-ui" deb oʻqidi. Toʻgʻrimi?

Javobni koʻrish

Toʻliq toʻgʻri emas. Bu yerda 의 soʻz oxirida turibdi, shuning uchun oddiy [이] deb oʻqiladi: [회이] — "hoe-i". Maʼnosi — "yigʻilish".