PK-32: Notoʻgʻri feʼllar 1: ㅂ, ㄷ, 으 tuslanishi
Nega 덥다 → 더워요, 듣다 → 들어요, 바쁘다 → 바빠요. Uchta eng koʻp uchraydigan notoʻgʻri tuslanish va ular qachon ishga tushishi.
PK-32: Notoʻgʻri feʼllar 1: ㅂ, ㄷ, 으 tuslanishi
Afsona yozda Seulga bordi. Havo issiq edi va u bilgan qoidasi bilan gap tuzdi:
오늘 덥어요. Koreys doʻsti jilmayib tuzatdi: 오늘 더워요. Afsona hech
qanday xato qilmagan edi — u qoidani toʻgʻri ishlatgan. Muammo shundaki, 덥다
oddiy feʼl emas. Koreys tilida bir nechta feʼl guruhi bor: ular qoʻshimcha
qoʻshilganda oʻzagini oʻzgartiradi. Bu darsda ulardan eng koʻp uchraydigan
uchtasini oʻrganamiz.
Bu darsda siz
- ㅂ tuslanishini oʻrganasiz: 덥다 → 더워요
- ㄷ tuslanishini oʻrganasiz: 듣다 → 들어요
- 으 tuslanishini oʻrganasiz: 바쁘다 → 바빠요
- Eng muhimi: bu oʻzgarish qachon boʻlishini va qachon boʻlmasligini bilib olasiz
1. Avval eng muhim narsani tushunib oling
“Notoʻgʻri feʼl” degani — feʼl har doim oʻzgaradi degani emas. Oʻzgarish faqat bitta sharoitda boʻladi: qoʻshimcha unli bilan boshlansa. Qoʻshimcha undosh bilan boshlansa, feʼl mutlaqo oddiy feʼldek tuslanadi.
| Feʼl | 아/어요 (unli) | (으)세요 (으 unli) | 습니다 (undosh) |
|---|---|---|---|
| 덥다 | 더워요 | 더우세요 | 덥습니다 |
| 듣다 | 들어요 | 들으세요 | 듣습니다 |
| 바쁘다 | 바빠요 | 바쁘세요 | 바쁩니다 |
Oxirgi ustunga qarang — u yerda hech narsa oʻzgarmagan. Yod olish kerak boʻlgan narsa shu: oʻzgarish qoidasi emas, oʻzgarish shartlari.
2. ㅂ tuslanishi — 받침 ㅂ, 우 boʻladi
Oʻzak ㅂ bilan tugasa, unli oldida ㅂ 우 ga aylanadi. Soʻng 우 + 어요 qoʻshilib 워요 boʻladi.
| Feʼl | Oʻzak | ㅂ → 우 | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|---|
| 덥다 | 덥 | 더우 | 더워요 | issiq |
| 춥다 | 춥 | 추우 | 추워요 | sovuq |
| 맵다 | 맵 | 매우 | 매워요 | achchiq |
| 어렵다 | 어렵 | 어려우 | 어려워요 | qiyin |
| 쉽다 | 쉽 | 쉬우 | 쉬워요 | oson |
| 무겁다 | 무겁 | 무거우 | 무거워요 | ogʻir |
오늘 날씨가 더워요. 그리고 김치가 아주 매워요.
Bugun havo issiq. Va kimchi juda achchiq.
덥다 → 더워요, 맵다 → 매워요. Ikkalasida ham ㅂ yoʻqoldi.
3. Hamma ㅂ feʼl ham notoʻgʻri emas
Bu eng koʻp adashtiradigan joy. Oʻzagi ㅂ bilan tugagan bir nechta feʼl butunlay oddiy tuslanadi:
Notoʻgʻri (ㅂ → 우)
덥다 → 더워요
어렵다 → 어려워요
가깝다 → 가까워요
Koʻpchiligi sifat.
Toʻgʻri (ㅂ qoladi)
입다 → 입어요
잡다 → 잡아요
좁다 → 좁아요
Koʻpchiligi feʼl.
4. ㄷ tuslanishi — 받침 ㄷ, ㄹ boʻladi
Oʻzak ㄷ bilan tugasa, unli oldida ㄷ ㄹ ga aylanadi:
| Feʼl | Oʻzak | ㄷ → ㄹ | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|---|
| 듣다 | 듣 | 들 | 들어요 | eshitmoq |
| 걷다 | 걷 | 걸 | 걸어요 | yurmoq |
| 묻다 | 묻 | 물 | 물어요 | soʻramoq |
| 싣다 | 싣 | 실 | 실어요 | yuklamoq |
저는 매일 음악을 들어요. 그리고 공원에서 한 시간 걸어요.
Men har kuni musiqa tinglayman. Va bogʻda bir soat yuraman.
듣다 → 들어요, 걷다 → 걸어요. 받침 ㄷ ikkalasida ham ㄹ boʻldi.
Bu yerda ham toʻgʻri tuslanadiganlari bor, va ular juda koʻp ishlatiladi:
| Feʼl | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 받다 | 받아요 | olmoq |
| 닫다 | 닫아요 | yopmoq |
| 믿다 | 믿어요 | ishonmoq |
5. 으 tuslanishi — 으 shunchaki yoʻqoladi
Oʻzak 으 bilan tugasa, 아/어 oldida bu 으 tushib qoladi. Bu guruhning eng yaxshi tomoni — istisnosi yoʻq. Barcha 으 oʻzaklar shunday qiladi.
Savol faqat bitta: 으 tushgandan keyin 아 qoʻshiladimi yoki 어? Buni undan oldingi boʻgʻin hal qiladi:
Oldingi unli ㅏ yoki ㅗ
→ 아
바쁘다 → 바빠요
아프다 → 아파요
배고프다 → 배고파요
Boshqa har qanday unli
→ 어
예쁘다 → 예뻐요
슬프다 → 슬퍼요
기쁘다 → 기뻐요
Agar oʻzak bitta boʻgʻindan iborat boʻlsa — qaraydigan “oldingi boʻgʻin” yoʻq. Bunday paytda har doim 어:
| Feʼl | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 쓰다 | 써요 | yozmoq, ishlatmoq |
| 크다 | 커요 | katta |
| 끄다 | 꺼요 | oʻchirmoq |
오늘 아주 바빠요. 머리도 아파요. 그래서 편지를 못 써요.
Bugun juda bandman. Boshim ham ogʻriyapti. Shuning uchun xat yoza olmayapman.
바쁘 → 바빠 (oldida ㅏ), 아프 → 아파 (oldida ㅏ), 쓰 → 써 (oldingi boʻgʻin yoʻq).
• ogʻiz + im → ogʻzim (i tushdi) · burun + i → burni · oʻgʻil + i → oʻgʻli
Unli qoʻshimcha kelganda oʻzakdagi unli tushib qoladi. Koreyscha 으 tuslanishi xuddi shu mantiq: 바쁘 + 아요 → 바빠요. Demak bu siz uchun yangi fikr emas — faqat boshqa tilda. Shuning uchun 으 guruhini oʻzbek oʻquvchi eng tez oʻzlashtiradi.
6. Hammasini bir joyga yigʻamiz
Uchta guruh, bitta savol. Qoʻshimcha unli bilan boshlanadimi?
| Guruh | Nima boʻladi | Misol | Undosh oldida |
|---|---|---|---|
| ㅂ | ㅂ → 우 | 춥다 → 추워요 | 춥습니다 (oʻzgarmaydi) |
| ㄷ | ㄷ → ㄹ | 걷다 → 걸어요 | 걷습니다 (oʻzgarmaydi) |
| 으 | 으 tushadi | 예쁘다 → 예뻐요 | 예쁩니다 (oʻzgarmaydi) |
Oʻrganganlaringiz bilan birga ishlatib koʻring — oʻtgan zamon (PK-20) ham 아/어 shakliga tayanadi, shuning uchun u ham oʻzgaradi:
| Feʼl | Hozirgi | Oʻtgan | Imkon (PK-30) |
|---|---|---|---|
| 덥다 | 더워요 | 더웠어요 | — |
| 듣다 | 들어요 | 들었어요 | 들을 수 있어요 |
| 걷다 | 걸어요 | 걸었어요 | 걸을 수 있어요 |
| 바쁘다 | 바빠요 | 바빴어요 | — |
Koʻp uchraydigan xatolar
오늘 날씨가 덥어요.
ㅂ tuslanishi: 더워요. Oʻzakdagi ㅂ 우 ga aylanadi.
음악을 듣어요.
ㄷ tuslanishi: 들어요. 받침 ㄷ unli oldida ㄹ boʻladi.
저는 바쁘어요.
으 tushadi va 아 qoʻshiladi: 바빠요 (oldingi unli ㅏ).
옷을 이워요.
입다 — toʻgʻri feʼl: 입어요. Hamma ㅂ feʼl notoʻgʻri emas.
문을 달아요.
닫다 — toʻgʻri feʼl: 닫아요. 걷다 bilan adashtirmang.
더웁니다
Qoʻshimcha undosh bilan boshlangan — hech narsa oʻzgarmaydi: 덥습니다.
Mashq
1 춥다 ni 아/어요 shakliga oʻtkazing.
Javobni koʻrish
추워요. ㅂ tuslanishi: 춥 → 추우,
keyin 우 + 어요 = 워요. 춥어요 notoʻgʻri.
2 Boʻsh joyga nima tushadi? 저는 라디오를 ? — 듣다
Javobni koʻrish
들어요. ㄷ → ㄹ, chunki 어요 unli bilan boshlanadi. Solishtiring: 듣습니다 da hech narsa oʻzgarmaydi.
3
Nega 예쁘아요 emas, 예뻐요?
Javobni koʻrish
으 tushgandan keyin 아 yoki 어 tanlanadi, tanlovni oldingi boʻgʻin qiladi. 예 dagi unli — ㅖ, u ㅏ ham, ㅗ ham emas. Shuning uchun 어: 예뻐요. Solishtiring: 아프다 da oldingi unli ㅏ, shuning uchun 아파요.
4 Bu ikkitasining qaysi biri notoʻgʻri feʼl: 입다 yoki 맵다?
Javobni koʻrish
맵다 notoʻgʻri — 매워요. 입다 esa oddiy feʼl — 입어요. Belgi: 맵다 sifat, 입다 harakat feʼli. ㅂ bilan tugagan sifatlarning deyarli hammasi notoʻgʻri.
5 걷다 dan “yura olaman” degan gap tuzing.
Javobni koʻrish
걸을 수 있어요. (으)ㄹ 수 있다
ham 으 — unli — bilan boshlanadi, shuning uchun ㄷ → ㄹ oʻzgarishi bu
yerda ham ishlaydi. 걷을 수 있어요 notoʻgʻri.
6 Jasur kecha juda band edi. Koreyscha ayting.
Javobni koʻrish
자수르 씨는 어제 아주 바빴어요. Oʻtgan zamon ham 아/어 shakliga qurilgani uchun 으 baribir tushadi: 바쁘 + 았어요 → 바빴어요.
Kalit soʻzlar
- 덥다issiq (havo)
- 춥다sovuq (havo)
- 맵다achchiq
- 어렵다 / 쉽다qiyin / oson
- 무겁다ogʻir
- 돕다yordam bermoq (→ 도와요)
- 듣다eshitmoq, tinglamoq
- 걷다yurmoq, piyoda yurmoq
- 묻다soʻramoq
- 바쁘다band
- 아프다ogʻrimoq, kasal boʻlmoq
- 쓰다yozmoq; ishlatmoq
🎯 Esda saqlang
- Oʻzgarish faqat unli bilan boshlanuvchi qoʻshimcha oldida boʻladi.
- ㅂ → 우: 덥다 → 더워요. Istisno: 돕다 → 도와요, 곱다 → 고와요.
- ㄷ → ㄹ: 듣다 → 들어요, 걷다 → 걸어요.
- 으 tushadi: oldingi unli ㅏ/ㅗ boʻlsa 아, boshqa boʻlsa 어.
- Hamma ㅂ va ㄷ feʼl notoʻgʻri emas: 입다, 잡다, 받다, 닫다, 믿다 — oddiy.
- 습니다 oldida hech narsa oʻzgarmaydi: 덥습니다, 듣습니다, 바쁩니다.