PK-54: 기로 하다 — qaror va vaʼda
“…ishga qaror qildim.” Niyat emas, qaror. PK-40 dagi (으)려고 하다 dan qanday farq qilishi va nega deyarli har doim oʻtgan zamonda kelishi.
PK-54: 기로 하다 — qaror va vaʼda
PK-40 da siz (으)려고 하다 ni oʻrgandingiz — “…moqchiman”, yaʼni koʻngildagi niyat. Lekin niyat bilan qaror bir xil emas. “Bormoqchiman” — hali oʻzgarishi mumkin. “Borishga qaror qildim” — masala hal. Koreys tilida bu ikkinchisining nomi — 기로 하다. Va u deyarli har doim oʻtgan zamonda keladi, chunki qaror allaqachon qabul qilingan.
Bu darsda siz
- 기로 하다 bilan qaror haqida gapirasiz
- Nega u koʻpincha 기로 했어요 shaklida kelishini bilib olasiz
- Uni (으)려고 하다 va (으)ㄹ 거예요 dan ajratasiz
- Inkor shaklini — “…maslikka qaror qildim” — oʻrganasiz
1. Yasalishi — ayri yoʻq
PK-46 dagi otlashtiruvchi 기 yana ishga tushadi. 기 undosh bilan boshlanadi, demak 받침 ayrisi ham, notoʻgʻri feʼl oʻzgarishi ham yoʻq.
| Feʼl | Oʻzak | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 가다 | 가 | 가기로 했어요 | borishga qaror qildim |
| 먹다 | 먹 | 먹기로 했어요 | yeyishga qaror qildim |
| 듣다 | 듣 | 듣기로 했어요 | tinglashga qaror qildim |
| 만들다 | 만들 | 만들기로 했어요 | tayyorlashga qaror qildim |
저는 내년에 한국에 가기로 했어요.
Men keyingi yil Koreyaga borishga qaror qildim.
Oʻzbekcha tuzilishi bilan solishtiring. “Borishga qaror qildim” — bu uch boʻlak: feʼlning ot shakli (“borish”), qoʻshimcha (“-ga”) va feʼl (“qaror qildim”). Koreyschada ham aynan uchta: 가기 + 로 + 했어요. 기 — “-ish”, 로 — yoʻnalish qoʻshimchasi (“-ga”), 하다 — feʼl. Yaʼni bu qolip oʻzbekchadan soʻzma-soʻz koʻchirilgandek. Uni bir boʻlak sifatida yodlash oʻrniga shu uchtaga boʻlib koʻring — keyin unutmaysiz.
2. Nega deyarli har doim 했어요?
Chunki qaror — allaqachon qabul qilingan narsa. Siz gapirayotgan paytda u oʻtmishda qolgan, natijasi esa kelajakka tegishli:
우리는 주말에 같이 영화를 보기로 했어요.
Biz dam olish kunida birga kino koʻrishga kelishdik.
Qaror kecha qabul qilingan, kino esa hali koʻrilmagan.
Bir necha odam birga qaror qilsa, oʻzbekchaga “kelishdik”, “ahdlashdik” deb tarjima qilinadi. Yolgʻiz oʻzingiz qaror qilsangiz — “qaror qildim”. Koreyschada shakl bir xil, farqni ega koʻrsatadi.
3. 기로 해요 — taklif
Hozirgi zamonda esa bu qolip taklif boʻlib chiqadi: “kelishaylik”.
그럼 내일 아침에 만나기로 해요.
Unda ertaga ertalab uchrashishga kelishaylik.
Inkor qayerda turishini oʻzbekcha bilan tekshiring. “Qahva ichmaslikka qaror qildim” — inkor “ichmaslik” ichida, “qaror qildim” esa toza. Agar inkorni oxiriga koʻchirsangiz — “qahva ichishga qaror qilmadim” — maʼno butunlay oʻzgaradi. Koreyschada ham aynan shunday: 안 마시기로 했어요 va 마시기로 안 했어요 — ikki xil gap. Oʻzbekcha jumlangizda inkor qayerda tursa, koreyschada ham oʻsha yerda turadi.
4. Inkor: “…maslikka qaror qildim”
Inkor 기 dan oldin qoʻyiladi — yaʼni feʼlning oʻziga:
저는 커피를 안 마시기로 했어요.
Men qahva ichmaslikka qaror qildim.
담배를 피우지 않기로 했어요.
Chekmaslikka qaror qildim.
지 않다 (PK-21) shakli ham ishlaydi va biroz rasmiyroq eshitiladi.
5. Uchta “kelajak” qolipi — bitta jadval
Endi sizda kelajak haqida gapirishning uch yoʻli bor. Ular bir-biridan qatʼiylik darajasi bilan farq qiladi:
| Qolip | Maʼnosi | Qatʼiylik | Misol |
|---|---|---|---|
| (으)려고 하다 | niyat | past — oʻzgarishi mumkin | 가려고 해요 |
| (으)ㄹ 거예요 | reja / kelasi zamon | oʻrtacha | 갈 거예요 |
| 기로 하다 | qaror, vaʼda | yuqori — masala hal | 가기로 했어요 |
Oʻzbekchada ham uchtasi bor. “Bormoqchiman” (niyat) · “Boraman” (reja) · “Borishga qaror qildim” (qaror). Siz bu uch darajani ona tilingizda oʻylamasdan tanlaysiz. Koreyschada ham xuddi shu uchta daraja bor, shuning uchun tarjima qilayotganda oʻzbekcha jumlangizga qarang — u sizga qaysi qolip kerakligini oʻzi aytadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
한국에 갈기로 했어요.
한국에 가기로 했어요.
Aniqlovchi emas, 기 qoʻshiladi: 가 + 기로.
음악을 들기로 했어요.
음악을 듣기로 했어요.
기 undosh, shuning uchun 듣 oʻzgarmaydi.
커피를 마시기로 안 했어요 (“ichmaslikka qaror qildim”
maʼnosida)
커피를 안 마시기로 했어요.
Inkor 기 dan oldin turadi. 마시기로 안 했어요 — “qaror qilmadim” degan boshqa maʼno.
내일 만나기로 했어요 (“ertaga uchrashmoqchiman”
maʼnosida)
내일 만나려고 해요.
Hali qaror qilinmagan boʻlsa — (으)려고 하다 (PK-40).
Mashq
1 Toʻldiring: 내년에 한국에 (가다) 했어요.
Javob
가기로 — oʻzakka 기로 qoʻshiladi: 가기로 했어요.
2 Toʻldiring: 매일 한국 노래를 (듣다) 했어요.
Javob
듣기로 — 기 undosh bilan boshlanadi, shuning uchun 듣 oʻzgarmaydi.
3 Koreyschaga oʻgiring: “Qahva ichmaslikka qaror qildim.”
Javob
커피를 안 마시기로 했어요. Inkor 기 dan oldin turadi. (피우지 않기로 했어요 shakli ham toʻgʻri.)
4 Farqini ayting: 가려고 해요 va 가기로 했어요.
Javob
가려고 해요 — “bormoqchiman” (niyat, oʻzgarishi mumkin). 가기로 했어요 — “borishga qaror qildim” (masala hal).
5 Nega bu qolip koʻpincha 했어요 shaklida keladi?
Javob
Chunki qaror allaqachon qabul qilingan — u oʻtmishda. Ishning oʻzi esa hali bajarilmagan, kelajakka tegishli.
6 Bu gap nima degani? 그럼 내일 아침에 만나기로 해요.
Javob
“Unda ertaga ertalab uchrashishga kelishaylik.” Hozirgi zamonda bu qolip taklif boʻlib chiqadi.
Kalit soʻzlar
- 기로 하다 — …ishga qaror qilmoq
- 기로 했어요 — qaror qildim / kelishdik
- 기로 해요 — kelishaylik (taklif)
- 여행하다 — sayohat qilmoq
- 내년 — keyingi yil
- 담배를 피우다 — chekmoq
- 약속 — vaʼda, uchrashuv
- 정하다 — belgilamoq
- 같이 — birga
- 주말 — dam olish kunlari
Darsning xulosasi
- 기로 하다 = “…ishga qaror qilmoq”. Oʻzak + 기로 + 하다.
- 기 undosh, shuning uchun ayri ham, notoʻgʻri oʻzgarish ham yoʻq: 듣기로.
- Deyarli har doim 기로 했어요 — qaror oʻtmishda qabul qilingan.
- Hozirgi zamonda 기로 해요 — taklif, “kelishaylik”.
- Inkor 기 dan oldin: 안 마시기로 했어요 / 피우지 않기로 했어요.
- Qatʼiylik darajasi: (으)려고 하다 < (으)ㄹ 거예요 < 기로 하다.
- Oʻzbekcha tuzilishi bir xil: 기 (“-ish”) + 로 (“-ga”) + 하다.