PK-53: (으)ㄹ 줄 알다/모르다 — usulni bilish va bilmaslik
“Suza bilaman” va “suza olaman” — oʻzbek tilida ham ikki xil gap. Koreys tili bu farqni aynan shunday ajratadi.
PK-53: (으)ㄹ 줄 알다/모르다 — usulni bilish va bilmaslik
Bir daqiqa oʻzbekcha oʻylab koʻring: “Men suza bilaman” va “Men suza olaman” — bu bir xil gapmi? Yoʻq. Birinchisi koʻnikma haqida: oʻrganganman, qoʻlimdan keladi. Ikkinchisi imkoniyat haqida: hozir sharoit bor, sogʻman, suv ham bor. Koreys tili ham bu ikkisini ikkita boshqa qolip bilan ajratadi — va siz ulardan birini allaqachon bilasiz.
Bu darsda siz
- (으)ㄹ 줄 알다 bilan koʻnikma haqida gapirasiz
- (으)ㄹ 줄 모르다 bilan “qoʻlimdan kelmaydi” deysiz
- Uni (으)ㄹ 수 있다 (PK-30) dan ajratasiz
- Ikkinchi maʼnosini — “men shunday deb oʻylagandim” — koʻrasiz
1. 줄 — bu yana bitta ot
Tanish tuzilish: aniqlovchi + ot. 줄 — “usul, yoʻl” degan soʻz. Yaʼni 수영할 줄 알아요 soʻzma-soʻz “suzish usulini bilaman” degani. PK-44 dagi 후, PK-46 dagi 것, PK-52 dagi 것 — hammasi shu mashinaning qismlari edi.
받침 YOʻQ
oʻzak + ㄹ 줄 알다
하다 → 할 줄 알아요
타다 → 탈 줄 알아요
받침 BOR
oʻzak + 을 줄 알다
먹다 → 먹을 줄 알아요
읽다 → 읽을 줄 알아요
ㄹ oʻzaklar bitta ㄹ boʻlib qoladi: 만들다 → 만들 줄 알아요.
저는 수영할 줄 알아요.
Men suza bilaman.
저는 김치를 만들 줄 몰라요.
Men kimchi tayyorlashni bilmayman.
Inkori 안 emas — 모르다 (PK-47).
Bu darsning eng katta sovgʻasi. Oʻzbek tilida ham aynan shu ikki
yoʻl bor:
“suza bilaman” — koʻnikma → 수영할 줄 알아요
“suza olaman” — imkoniyat → 수영할 수 있어요
Yaʼni oʻzbek tili bu farqni allaqachon ajratadi, va siz uni
oʻylamasdan toʻgʻri ishlatasiz. Ingliz tilida esa ikkalasi ham “can” —
shuning uchun ingliz tilidan oʻrganayotgan odam bu darsni qiyin deb topadi.
Siz uchun esa faqat shakl yangi, fikr emas.
2. (으)ㄹ 줄 알다 va (으)ㄹ 수 있다 — farqi
(으)ㄹ 줄 알다
Koʻnikma — oʻrgangansiz, qoʻlingizdan keladi.
Vaqt oʻtishi bilan yoʻqolmaydi.
운전할 줄 알아요 — haydashni bilaman.
(으)ㄹ 수 있다
Imkoniyat — hozir sharoit bor.
Vaziyatga qarab oʻzgaradi.
운전할 수 있어요 — hozir hayday olaman.
Farqni eng yaxshi koʻrsatadigan gap — ikkalasi bitta jumlada:
저는 수영할 줄 알아요. 하지만 오늘은 팔이 아파서 수영할 수 없어요.
Men suza bilaman. Lekin bugun qoʻlim ogʻrigani uchun suza olmayman.
Koʻnikma joyida, imkoniyat esa yoʻq.
Tekshirish savoli: bu oʻrganiladigan narsami? Suzish, haydash, ovqat pishirish, chalish — ha → 줄 알다. “Ertaga kela olaman”, “bu yerda ovqat yeya olamiz” — bu koʻnikma emas, sharoit → 수 있다.
Nega inkori 모르다? Chunki qolipning oʻzagi — 알다, yaʼni “bilmoq”. Oʻzbekchada ham shunday: “suza bilaman” ning inkori “suza bilmayman” — biz ham “bilmoq” feʼlini inkor qilamiz. Koreys tilida esa 알다 ning inkori alohida soʻz — 모르다 (PK-47). Yaʼni mantiq bir xil, faqat koreyschada inkor uchun boshqa soʻz bor.
3. Faqat oʻrganiladigan ishlar bilan
Shuning uchun bu qolip maʼlum feʼllar bilan tabiiy eshitiladi:
운전할 줄 알다
mashina haydashni bilmoq
수영할 줄 알다
suza bilmoq
피아노를 칠 줄 알다
pianino chala bilmoq
한국어를 할 줄 알다
koreyscha gapira bilmoq
내일 올 줄 알아요 (“ertaga kela olaman” maʼnosida)
내일 올 수 있어요.
“Kelish” — oʻrganiladigan koʻnikma emas, sharoit masalasi.
Bu qolip ham aniqlovchi + ot ekanini unutmang. PK-44 da 후 (“keyin”), PK-46 da 것 (“narsa”), PK-52 da yana 것, bugun esa 줄 (“usul”). Toʻrt darsda bitta mashina ishlayapti: aniqlovchi + ot + feʼl. Oʻzbekchada ham shunday tuzilishlar bor — “borish yoʻlini bilaman”, “kelgandan keyin”. Yangi qolip koʻrsangiz, avval uni shu uchtaga ajratib koʻring: koʻpincha yangi narsa faqat oʻrtadagi ot boʻlib chiqadi.
4. Ikkinchi maʼnosi: “shunday deb oʻylagandim”
줄 알다 oʻtgan zamonda butunlay boshqa maʼno beradi: notoʻgʻri taxmin. Yaʼni “men shunday deb oʻylagandim — lekin unday emas ekan”.
비가 올 줄 알았어요. 그런데 안 왔어요.
Yomgʻir yogʻadi deb oʻylagandim. Lekin yogʻmadi.
시험이 쉬울 줄 알았어요.
Imtihon oson boʻladi deb oʻylagandim.
Ikki maʼnoni ajratish oson: hozirgi zamonda (알아요) — koʻnikma. Oʻtgan zamonda (알았어요) — koʻpincha notoʻgʻri taxmin. Kontekst qolganini aytadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
저는 수영할 줄 안 알아요.
저는 수영할 줄 몰라요.
Inkori — 모르다. PK-47 dagi 알다/모르다 juftligi.
김치를 만들을 줄 알아요.
김치를 만들 줄 알아요.
ㄹ oʻzak bitta ㄹ boʻlib qoladi: 만들 + ㄹ → 만들.
먹을 줄 알아요? (“hozir yeya olasizmi?” maʼnosida)
먹을 수 있어요?
Sharoit haqida soʻrayotgan boʻlsangiz — 수 있다.
피아노를 치를 줄 알아요.
피아노를 칠 줄 알아요.
치다 → 치 + ㄹ → 칠. Oʻzakni toʻgʻri ajrating.
Mashq
1 Toʻldiring: 저는 (운전하다) 줄 알아요.
Javob
운전할 — 하 da 받침 yoʻq → ㄹ 줄: 운전할 줄 알아요.
2 Toʻldiring: 김치를 (만들다) 줄 몰라요.
Javob
만들 — ㄹ oʻzak bitta ㄹ boʻlib qoladi. 만들을 emas.
3 Qaysi biri toʻgʻri va nega? “Bugun qoʻlim ogʻriyapti, shuning uchun suza olmayman.”
Javob
수영할 수 없어요 — bu imkoniyat masalasi. Koʻnikma joyida turibdi (수영할 줄 알아요), faqat bugun sharoit yoʻq.
4 Bu gap nima degani? 시험이 쉬울 줄 알았어요.
Javob
“Imtihon oson boʻladi deb oʻylagandim.” Oʻtgan zamonda 줄 알다 notoʻgʻri taxminni bildiradi — demak imtihon aslida oson boʻlmagan.
5 Xatoni toping:
저는 한국어를 할 줄 안 알아요.
Javob
Toʻgʻrisi — 저는 한국어를 할 줄 몰라요. Inkori 안 알다 emas, 모르다.
6 Oʻzbekchaga oʻgiring va farqini ayting: 수영할 줄 알아요 / 수영할 수 있어요.
Javob
“Suza bilaman” (koʻnikma) va “suza olaman” (imkoniyat). Oʻzbek tili bu farqni aynan koreyschadek ajratadi.
Kalit soʻzlar
- (으)ㄹ 줄 알다 — …a bilmoq (koʻnikma)
- (으)ㄹ 줄 모르다 — …a bilmaslik
- 줄 — usul, yoʻl
- 수영하다 — suzmoq
- 운전하다 — mashina haydamoq
- 치다 — chalmoq; urmoq
- 피아노 — pianino
- 팔 — qoʻl
- 타다 — minmoq
- 그런데 — lekin, ammo
Darsning xulosasi
- (으)ㄹ 줄 알다 = koʻnikma. 줄 — “usul” degan ot.
- 받침 yoʻq → ㄹ 줄 · 받침 bor → 을 줄 · ㄹ oʻzak → bitta ㄹ (만들 줄).
- Inkori — 모르다, 안 알다 emas.
- 줄 알다 (koʻnikma) va 수 있다 (imkoniyat) — aralashtirmang.
- Oʻzbekcha juftligi: “suza bilaman” va “suza olaman”.
- Oʻtgan zamonda: 줄 알았어요 — “shunday deb oʻylagandim” (lekin unday emas ekan).
- Faqat oʻrganiladigan ishlar bilan tabiiy: 운전, 수영, 피아노, 한국어.