PK-59: 아/어 놓다 va 아/어 두다 — holatni saqlash
“Ochib qoʻydim” — ochdim va ochiq turibdi. Oʻzbekchadagi “-b qoʻymoq” koreys tilida ikkiga boʻlinadi: 버리다 va 놓다.
PK-59: 아/어 놓다 va 아/어 두다 — holatni saqlash
Mehmon keladi. Siz ovqatni pishirdingiz, stolni tayyorladingiz, derazani ochdingiz — va hammasi shu holda turibdi. Oʻzbekchada buni bir soʻz bilan aytamiz: “pishirib qoʻydim”, “ochib qoʻydim”. Ish tugadi, lekin natijasi qolib turibdi. Koreys tilida bu ishni 놓다 va 두다 bajaradi.
Bu darsda siz
- 아/어 놓다 bilan “qilib qoʻydim” deysiz
- 아/어 두다 ning farqini bilib olasiz
- Uni oʻtgan darsdagi 아/어 버리다 dan ajratasiz
- PK-42 dagi 아/어 있다 bilan solishtirasiz
- Kundalik qisqargan shakl 해 놨어요 ni oʻrganasiz
1. 놓다 ning oʻzi — “qoʻymoq”
놓다 oddiy feʼl sifatida “qoʻymoq” degani: 책을 책상 위에 놓았어요 (kitobni stol ustiga qoʻydim). Koʻmakchi boʻlganda maʼnosi mantiqan oʻsib chiqadi: ishni qildim va shu holda qoʻyib turdim.
| Feʼl | 아/어 shakli | Koʻmakchi | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|---|
| 열다 | 열어 | 놓다 | 열어 놓다 | ochib qoʻymoq |
| 만들다 | 만들어 | 놓다 | 만들어 놓다 | tayyorlab qoʻymoq |
| 사다 | 사 | 놓다 | 사 놓다 | sotib qoʻymoq |
| 하다 | 해 | 놓다 | 해 놓다 | qilib qoʻymoq |
더워서 창문을 열어 놓았어요.
Issiq boʻlgani uchun derazani ochib qoʻydim.
Deraza hozir ham ochiq — natija turibdi.
손님이 오니까 음식을 미리 만들어 놓았어요.
Mehmon kelayotgani uchun ovqatni oldindan tayyorlab qoʻydim.
Oʻzbekchadagi bitta soʻz koreyschada ikkiga boʻlinadi.
Biz “-b qoʻymoq” ni ikki xil maʼnoda ishlatamiz:
“Tortni yeb qoʻydi” — tugadi, endi yoʻq → 아/어 버리다
(PK-58)
“Ovqatni pishirib qoʻydi” — tayyor turibdi → 아/어 놓다
Oʻzbek tilida farqni kontekst aytadi, koreys tilida esa boshqa
soʻz aytadi. Shuning uchun bu ikki darsni yonma-yon eslang: biri
yoʻq qiladi, ikkinchisi saqlab turadi.
2. Ikki vazifasi: tayyorgarlik va saqlash
Tayyorgarlik
Keyin kerak boʻladi — oldindan qilib qoʻyaman.
표를 미리 사 놓았어요. — Chiptani oldindan olib qoʻydim.
Holatni saqlash
Qildim va shu holda qoldirdim.
문을 열어 놓았어요. — Eshikni ochib qoʻydim (ochiq turibdi).
시험이 있으니까 단어를 미리 외워 놓았어요.
Imtihon boʻlgani uchun soʻzlarni oldindan yodlab qoʻydim.
3. 놓다 va 두다 — farqi bormi?
Koʻp holatda ikkalasi ham toʻgʻri va koreyslar ikkalasini ham ishlatadi. Kichik ohang farqi bor:
아/어 놓다
Koʻproq qisqa muddat va koʻzga koʻrinadigan holat.
창문을 열어 놓았어요.
아/어 두다
Koʻproq uzoq muddat — “shunday turaversin” degan ohang.
돈을 은행에 넣어 두었어요.
두다 baʼzi iboralarda qotib qolgan — bu yerda 놓다
ishlatilmaydi:
알아 두다 — bilib qoʻymoq (“shuni bilib qoʻying”)
기억해 두다 — esda saqlab qoʻymoq
이 단어를 알아 두세요. — Bu soʻzni bilib qoʻying.
4. 아/어 있다 (PK-42) bilan solishtiring
Ikkalasi ham “holat” haqida, lekin kim haqida gapirayotganingiz boshqa:
문이 열려 있어요
Narsa haqida. Eshik ochiq turibdi.
Kim ochgani muhim emas — majhul (PK-56) + 있다.
문을 열어 놓았어요
Odam haqida. Men ochdim va shunday qoldirdim.
Bajaruvchi bor, shuning uchun toʻldiruvchi 문을.
Belgisi — qoʻshimcha. 문이 열려 있어요 (이/가 — holat). 문을 열어 놓았어요 (을/를 — men qilgan ish). Qoʻshimchaga qarang, adashmaysiz.
5. Kundalik nutqda: 놨어요
놓았어요 tez gapirganda qisqaradi: 놓았 → 놨.
숙제를 벌써 해 놨어요.
Uy vazifasini allaqachon qilib qoʻyganman.
불을 켜 놨어요.
Chiroqni yoqib qoʻydim.
Koʻp uchraydigan xatolar
날씨가 좋아 놓았어요.
날씨가 좋아졌어요.
놓다 faqat harakat feʼllari bilan. 좋다 — sifat, unga 아/어지다 (PK-56) kerak.
문을 열어 놓아 있어요.
문을 열어 놓았어요. (yoki 문이 열려 있어요)
놓다 va 있다 birga kelmaydi — bittasini tanlang.
음식을 만들 놓았어요.
음식을 만들어 놓았어요.
놓다 dan oldin feʼl 아/어 shaklida turishi shart.
지갑을 잃어 놓았어요.
지갑을 잃어버렸어요.
Yoʻqolgan narsa saqlanib turmaydi — bu 버리다 ning ishi.
Mashq
1 Toʻldiring: 더워서 창문을 놓았어요. (열다)
Javob
열어 — 놓다 dan oldin feʼl 아/어 shaklida turadi: 열어 놓았어요.
2 Farqini ayting: 케이크를 먹어 버렸어요 / 케이크를 만들어 놓았어요.
Javob
Birinchisi — tort tugadi, endi yoʻq. Ikkinchisi — tort tayyor turibdi. Oʻzbekchada ikkalasi ham “-b qoʻydim”, koreyschada esa boshqa-boshqa soʻz.
3 Qaysi biri toʻgʻri va nega? 문이 열려 있어요 / 문을 열어 놓았어요 — “eshik ochiq turibdi, kim ochgani nomaʼlum”.
Javob
문이 열려 있어요 — bu narsaning holati (majhul + 있다). 문을 열어 놓았어요 boʻlsa bajaruvchi bor boʻlardi.
4 해 놓았어요 ning kundalik qisqargan shakli qanday?
Javob
해 놨어요. 놓았 → 놨 boʻlib qisqaradi.
5 “Bu soʻzni bilib qoʻying” — koreyschada?
Javob
이 단어를 알아 두세요. 알아 두다 — qotib qolgan ibora, bu yerda 놓다 ishlatilmaydi.
6 Xatoni toping:
표를 미리 사 놓아 있어요.
Javob
Toʻgʻrisi — 표를 미리 사 놓았어요. 놓다 va 있다 birga kelmaydi.
Kalit soʻzlar
- 아/어 놓다 — qilib qoʻymoq (natija turibdi)
- 아/어 두다 — qilib qoʻymoq (uzoqroq muddatga)
- 놓다 — qoʻymoq · 두다 — qoldirmoq
- 알아 두다 — bilib qoʻymoq
- 미리 — oldindan
- 표 — chipta
- 손님 — mehmon
- 외우다 — yodlamoq
- 켜다 — yoqmoq (chiroq)
- 넣다 — solmoq, qoʻymoq (ichiga)
Darsning xulosasi
- 아/어 놓다 = ishni qildim va natijasi turibdi.
- Ikki vazifasi: tayyorgarlik (미리 사 놓다) va holatni saqlash (열어 놓다).
- 두다 — deyarli bir xil, uzoqroq muddat ohangi; 알아 두다, 기억해 두다 qotib qolgan.
- Qisqargan shakli: 놓았어요 → 놨어요.
- Faqat harakat feʼllari bilan — sifat uchun 아/어지다.
- 문이 열려 있어요 (narsa holati) va 문을 열어 놓았어요 (men qildim) — qoʻshimchaga qarang.
- Oʻzbekchadagi “-b qoʻymoq” koreyschada ikkiga boʻlinadi: 버리다 (yoʻq boʻldi) va 놓다 (turibdi).