PK-69: 는 바람에, (으)ㄴ/는 탓에, 느라고 — salbiy sabab va bahona
“Avtobus toʻxtab qolgani tufayli”, “dangasaligim aybi bilan”, “uy vazifasiga ovora boʻlib” — ish yurishmaganda aytiladigan uchta qolip.
PK-69: 는 바람에, (으)ㄴ/는 탓에, 느라고 — salbiy sabab va bahona
Darsga kechikdingiz. Oʻqituvchi soʻraydi: “Nega?”. Endi sizga sabab kerak — lekin oddiy sabab emas. Ish yurishmadi, va buni tushuntirish kerak. PK-48 dagi (으)니까 va PK-49 dagi 기 때문에 buni ayta oladi, lekin ohangsiz. Koreys tilida ish buzilganda ishlatiladigan uchta alohida qolip bor — va uchalasi uch xil ohangda.
Bu darsda siz
- 는 바람에 bilan kutilmagan xalaqitni aytasiz
- (으)ㄴ/는 탓에 bilan aybni koʻrsatasiz
- 느라고 bilan bahona keltirasiz
- 덕분에 — ularning ijobiy juftini bilib olasiz
- Qaysi biri qayerda ishlashini ajratasiz
1. 는 바람에 — kutilmagan xalaqit
바람 — “shamol”. Bu tasodif emas: qolipning ohangi aynan shunday — toʻsatdan bir narsa esib keldi va rejani buzdi.
비가 오는 바람에 소풍을 못 갔어요.
Yomgʻir yogʻib qolgani tufayli sayrga bora olmadik.
버스가 갑자기 서는 바람에 넘어질 뻔했어요.
Avtobus toʻsatdan toʻxtab qolgani uchun yiqilayozdim.
PK-63 dagi 뻔하다 bilan juda tabiiy juftlik.
Uchta qoidasi:
1. Faqat feʼl bilan, va faqat 는 shaklida — zamon
boʻlmaydi (온 바람에 ✗).
2. Natija oʻtgan zamonda va kutilmagan boʻladi.
3. Natija deyarli har doim salbiy.
2. (으)ㄴ/는 탓에 — ayb koʻrsatish
탓 — “ayb, gunoh” degan ot. Demak bu qolip shunchaki sabab emas, ayblov beradi:
| Nima | Shakl | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl (hozirgi) | 는 탓에 | 비가 오는 탓에 |
| Feʼl (oʻtgan) | (으)ㄴ 탓에 | 늦게 잔 탓에 |
| Sifat | (으)ㄴ 탓에 | 게으른 탓에 |
| Ot | 탓에 | 날씨 탓에 |
게으른 탓에 시험을 잘 못 봤어요.
Dangasaligim aybi bilan imtihonni yaxshi topshira olmadim.
날씨 탓에 비행기가 취소됐어요.
Ob-havo tufayli samolyot bekor qilindi.
Ot bilan — qoʻshimchasiz: 날씨 탓에.
3. 덕분에 — ijobiy jufti
탓에 — ayb
Yomon natija. “…ning aybi bilan”.
제 탓에 늦었어요.
덕분에 — sharofat
Yaxshi natija. “…ning sharofati bilan”.
선생님 덕분에 합격했어요.
Oʻzbek tilida ham aynan shu juftlik bor: “…ning aybi bilan” va “…ning sharofati bilan”. Ikkala tilda ham bu otlar — “ayb” va “sharofat” — sabab bildirish uchun ishlatiladi. Shuning uchun 탓 va 덕분 ni qoʻshimcha deb emas, soʻz deb yodlang: shunda ular oʻzbekcha juftlari bilan birga esda qoladi.
4. 느라고 — bahona
Eng koʻp ishlatiladigani, chunki bu oʻzingizni oqlash qolipi: “men u ishga ovora boʻlib, bu ishni qila olmadim”.
숙제를 하느라고 잠을 못 잤어요.
Uy vazifasiga ovora boʻlib uxlay olmadim.
게임을 하느라고 전화를 못 받았어요.
Oʻyin oʻynashga ovora boʻlib telefonni ololmadim.
Oʻzbekchada bu — “…ga ovora boʻlib”. “Ovqat pishirishga ovora boʻlib, telefonni eshitmadim.” Diqqat qiling: oʻzbekchada ham ikkala ishni ham bitta odam qiladi, va ikkinchisi bajarilmay qoladi. Koreyschadagi 느라고 ning sharti ham aynan shu.
느라고 ning uchta sharti:
1. Ikkala gapning egasi bir xil.
2. Faqat feʼl bilan, zamon qoʻshimchasi yoʻq
(했느라고 ✗).
3. Ikkinchi gap salbiy — koʻpincha 못 yoki 안 bilan.
5. Uchtasini yonma-yon
| Qolip | Ohangi | Sabab kim/nima | Misol |
|---|---|---|---|
| 는 바람에 | kutilmagan xalaqit | tashqi hodisa | 비가 오는 바람에 못 갔어요 |
| (으)ㄴ/는 탓에 | ayblov | kimningdir aybi | 게으른 탓에 떨어졌어요 |
| 느라고 | bahona | oʻzimning boshqa ishim | 숙제하느라고 못 잤어요 |
Koʻp uchraydigan xatolar
비가 온 바람에 소풍을 못 갔어요.
비가 오는 바람에 소풍을 못 갔어요.
바람에 dan oldin faqat 는 — zamon qoʻyilmaydi.
숙제를 했느라고 잠을 못 잤어요.
숙제를 하느라고 잠을 못 잤어요.
느라고 dan oldin ham zamon boʻlmaydi.
동생이 게임하느라고 저는 공부를 못 했어요.
동생이 게임하는 바람에 저는 공부를 못 했어요.
느라고 da egasi bir xil boʻlishi shart. Boshqa odam xalaqit bergan boʻlsa — 바람에.
선생님 탓에 합격했어요.
선생님 덕분에 합격했어요.
Natija yaxshi boʻlsa — 덕분에. 탓에 ayb koʻrsatadi.
Mashq
1 Toʻldiring: 비가 바람에 소풍을 못 갔어요. (오다)
Javob
오는 — 바람에 dan oldin faqat 는 shakli.
2 Toʻldiring: 숙제를 잠을 못 잤어요. (하다 + 느라고)
Javob
하느라고 — zamon qoʻshimchasi qoʻyilmaydi.
3 탓에 va 덕분에 farqi nimada?
Javob
탓에 — yomon natija, “aybi bilan”. 덕분에 — yaxshi natija, “sharofati bilan”.
4 Nima uchun
동생이 게임하느라고 저는 공부를 못 했어요 notoʻgʻri?
Javob
느라고 da ikkala gapning egasi bir xil boʻlishi kerak. Bu yerda ukam va men — boshqa odamlar. Toʻgʻrisi: 동생이 게임하는 바람에 저는 공부를 못 했어요.
5 Qaysi qolip “kutilmagan xalaqit” ohangini beradi?
Javob
는 바람에. 바람 (“shamol”) soʻzining oʻzi shuni aytib turibdi — toʻsatdan esib keldi va rejani buzdi.
6 “Ob-havo tufayli samolyot bekor qilindi” — koreyschada?
Javob
날씨 탓에 비행기가 취소됐어요. Ot bilan 탓에 qoʻshimchasiz keladi.
Kalit soʻzlar
- 는 바람에 — …boʻlib qolgani tufayli (kutilmagan)
- (으)ㄴ/는 탓에 — …ning aybi bilan
- 느라고 — …ga ovora boʻlib
- 덕분에 — …ning sharofati bilan
- 소풍 — sayr, piknik
- 게으르다 — dangasa
- 취소되다 — bekor qilinmoq
- 합격하다 — imtihondan oʻtmoq
- 지각하다 — darsga kechikmoq
- 변명 — bahona
Darsning xulosasi
- 는 바람에 = kutilmagan xalaqit. Faqat feʼl, faqat 는, natija oʻtgan zamon va salbiy.
- (으)ㄴ/는 탓에 = ayb koʻrsatish. 탓 — “ayb” degan ot; ot bilan qoʻshimchasiz keladi (날씨 탓에).
- 덕분에 = uning ijobiy jufti — “sharofati bilan”.
- 느라고 = bahona. Egasi bir xil, zamon yoʻq, ikkinchi gap salbiy.
- Boshqa odam xalaqit bersa — 느라고 emas, 바람에.
- Oʻzbekcha juftliklari: “…ga ovora boʻlib”, “…ning aybi bilan”, “…ning sharofati bilan”.