PK-68: (으)ㄴ/는 데다가 — vaziyatning ogʻirlashuvi
“Yomgʻir yogʻayotgani yetmagandek, shamol ham esdi” — ikkinchi narsa birinchisining ustiga tushadi. Koreyschada 오는 데다가.
PK-68: (으)ㄴ/는 데다가 — vaziyatning ogʻirlashuvi
Ertalab kech uygʻondingiz. Bu yomon. Tashqariga chiqsangiz — yomgʻir. Bu yanada yomon. Endi buni qanday aytasiz? “Kech uygʻonganim yetmagandek, yomgʻir ham yogʻyapti” yoki “ustiga ustak yomgʻir yogʻyapti”. Ikkinchi narsa birinchisining ustiga tushadi va vaziyatni ogʻirlashtiradi. Koreys tilida bu — (으)ㄴ/는 데다가.
Bu darsda siz
- (으)ㄴ/는 데다가 bilan ikkinchi holatni ustiga qoʻyasiz
- Feʼl, sifat va ot uchun uchta shaklni ajratasiz
- Uni PK-67 dagi 뿐만 아니라 dan farqlaysiz
- Uchta qatʼiy shartini bilib olasiz
- Oltinchi aniqlovchi + ot qolipini tanib olasiz
1. 데 — “joy, holat” degan ot
데 — “joy” yoki “holat” degan ot. Unga 다가 (“ustiga qoʻshib”) qoʻshiladi. Yaʼni 비가 오는 데다가 soʻzma-soʻz “yomgʻir yogʻayotgan holatning ustiga”.
Oltinchisi. PK-52 da 것, PK-53 da 줄, PK-63 da 뻔, PK-64 da 테, PK-67 da 뿐 — bugun 데. Oltitasi ham aniqlovchi + ot. Endi bu mashinani koʻrsangiz darrov tanishingiz kerak: yangi qolipning yarmi allaqachon tanish boʻladi.
| Nima | Shakl | Misol | Natija |
|---|---|---|---|
| Feʼl (hozirgi) | 는 데다가 | 오다 | 오는 데다가 |
| Sifat, 받침 yoʻq | ㄴ 데다가 | 비싸다 | 비싼 데다가 |
| Sifat, 받침 bor | 은 데다가 | 좋다 | 좋은 데다가 |
| Ot (이다) | 인 데다가 | 학생이다 | 학생인 데다가 |
비가 오는 데다가 바람도 세게 불어요.
Yomgʻir yogʻyapti, ustiga ustak shamol ham kuchli esyapti.
그 식당은 음식이 맛있는 데다가 값도 싸요.
U oshxonaning ovqati mazali, ustiga narxi ham arzon.
Ikkala tomon ham ijobiy — bu ham toʻgʻri.
Oʻzbek tilida bu maʼno uchun bir nechta tayyor ibora bor: “ustiga ustak”, “buning ustiga”, “…gani yetmagandek”. Uchalasi ham bitta ishni qiladi: birinchi holatni aytadi, keyin ikkinchisini uning ustiga qoʻyadi. Diqqat qiling — bu shunchaki “va” emas. “Sovuq va shamol bor” ikkita alohida fakt. “Sovuq, ustiga ustak shamol ham bor” esa toʻplanib boradigan ogʻirlik. 데다가 aynan shu ikkinchisini bildiradi.
2. Uchta qatʼiy shart
1. Bir xil yoʻnalish. Ikkala holat ham yomon boʻlishi
yoki ikkalasi ham yaxshi boʻlishi kerak.
예쁜 데다가 성격이 나빠요 ✗ — biri maqtov, biri ayb.
2. Bir xil mavzu. Ikkala gap ham bitta narsa yoki
odam haqida boʻladi.
그 식당은 음식이 맛있는 데다가 값도
싸요 — ikkalasi ham oʻsha oshxona haqida.
3. Koʻpincha natija keladi. Toʻplangan ogʻirlik biror
narsaga olib keladi.
길이 막히는 데다가 비까지 와서 늦었어요.
어제는 몸이 아픈 데다가 일도 많아서 정말 힘들었어요.
Kecha kasal edim, ustiga ish ham koʻp edi — juda qiynaldim.
Ikkinchi gapda koʻpincha 도 (“ham”) yoki 까지 (“hatto…gacha”) turadi. 까지 ohangni yanada kuchaytiradi: 비까지 왔어요 — “yomgʻir ham yogʻdi-ya!”.
3. 뿐만 아니라 (PK-67) bilan farqi
(으)ㄹ 뿐만 아니라
Roʻyxat. Ikkinchi dalilni qoʻshadi — sanaydi.
한국어뿐만 아니라 문화도 배워요.
Ega boshqa-boshqa boʻlsa ham boʻladi.
(으)ㄴ/는 데다가
Toʻplanish. Ikkinchisi birinchisining ustiga tushadi.
길이 막히는 데다가 비까지 와서 늦었어요.
Bir xil mavzu, koʻpincha natija bilan.
Koʻp holatda ikkalasi ham toʻgʻri boʻladi — 맛있을 뿐만 아니라 값도 싸요 ham, 맛있는 데다가 값도 싸요 ham. Farq juda nozik: 뿐만 아니라 sanaydi, 데다가 esa ustiga qoʻyadi. Lekin qarama-qarshi tomonlar uchun ikkalasi ham ishlamaydi — u yerda PK-66 dagi 반면에 kerak.
4. Qisqargan shakli: 데다
Ogʻzaki nutqda 가 koʻpincha tushiriladi:
방이 좁은 데다 창문도 없어요.
Xona tor, ustiga derazasi ham yoʻq.
5. Ot bilan
그 사람은 학생인 데다가 아르바이트도 해요.
U odam talaba, ustiga qoʻshimcha ishda ham ishlaydi.
Ot + 이다 → 인 데다가.
Koʻp uchraydigan xatolar
그 식당은 음식이 맛있는 데다가 값이 비싸요.
음식이 맛있는 반면에 값이 비싸요.
Ikkala tomon bir yoʻnalishda boʻlishi kerak. Qarama-qarshi boʻlsa — 반면에 (PK-66).
방이 좁는 데다가 창문도 없어요.
방이 좁은 데다가 창문도 없어요.
좁다 — sifat, shuning uchun (으)ㄴ.
비가 온 데다가 바람도 불어요.
(hozir yogʻayotgan boʻlsa)
비가 오는 데다가 바람도 불어요.
Feʼl hozirgi zamonda 는 oladi.
그 사람은 학생이는 데다가 아르바이트도 해요.
그 사람은 학생인 데다가 아르바이트도 해요.
Ot + 이다 → 인.
Mashq
1 Toʻldiring: 비가 데다가 바람도 세게 불어요. (오다)
Javob
오는 — feʼl, hozirgi zamon → 는 데다가.
2 Toʻldiring: 방이 데다가 창문도 없어요. (좁다)
Javob
좁은 — sifat, 받침 bor → 은 데다가.
3 Nima uchun
예쁜 데다가 성격이 나빠요 notoʻgʻri?
Javob
Ikkala tomon bir yoʻnalishda boʻlishi kerak. Bu yerda biri maqtov, biri ayb — demak 반면에 kerak: 예쁜 반면에 성격이 나빠요.
4 뿐만 아니라 va 데다가 farqi nimada?
Javob
뿐만 아니라 — sanaydi (“faqat … emas, … ham”). 데다가 — ustiga qoʻyadi, ogʻirlik toʻplanadi va koʻpincha natija keladi.
5 Xatoni toping:
그 사람은 학생이는 데다가 아르바이트도 해요.
Javob
Toʻgʻrisi — 학생인 데다가. Ot + 이다 → 인.
6 Oltita “aniqlovchi + ot” qolipini sanang.
Javob
것 (52) · 줄 (53) · 뻔 (63) · 테 (64) · 뿐 (67) · 데 (68).
Kalit soʻzlar
- (으)ㄴ/는 데다가 — …, ustiga ustak …
- 데다 — qisqargan shakli
- 까지 — hatto …gacha (kuchaytiruvchi)
- 세게 — kuchli
- 불다 — esmoq
- 좁다 — tor
- 아르바이트 — qoʻshimcha ish
- 성격 — xarakter
- 후기 — sharh, taassurot
- 최악 — eng yomon
Darsning xulosasi
- (으)ㄴ/는 데다가 = ikkinchi holat birinchisining ustiga tushadi.
- Feʼl → 는 데다가 · Sifat → (으)ㄴ 데다가 · Ot → 인 데다가.
- Uch shart: bir yoʻnalish · bir mavzu · koʻpincha natija.
- Ikkinchi gapda 도 yoki 까지 turadi.
- Qarama-qarshi tomonlar uchun — 반면에 (PK-66).
- Ogʻzaki nutqda 데다 boʻlib qisqaradi.
- 데 — oltinchi aniqlovchi + ot: 것 · 줄 · 뻔 · 테 · 뿐 · 데.
- Oʻzbekcha juftligi: “ustiga ustak”, “…gani yetmagandek”.