PK-72: 기 마련이다, (으)ㄴ/는 법이다 — tabiiy va muqarrar natija
“Odam xato qilishi tabiiy”, “dunyoning qonuni shu” — hayotning oʻzgarmas qoidalarini aytadigan ikki qolip.
PK-72: 기 마련이다, (으)ㄴ/는 법이다 — tabiiy va muqarrar natija
Nabirasi imtihondan yiqildi va yigʻlayapti. Buvisi nima deydi? Uni ovutmaydi, dalil ham keltirmaydi — u hayotning qoidasini aytadi: “Odam xato qiladi-da”, “Vaqt oʻtsa unutiladi”. Bunday gaplar dalilga muhtoj emas, chunki ular hamma biladigan haqiqat. Koreys tilida buning uchun ikkita qolip bor.
Bu darsda siz
- 기 마련이다 bilan “…ishi tabiiy” deysiz
- (으)ㄴ/는 법이다 bilan “qoida shunday” deysiz
- Ikkalasining ohangdagi farqini bilib olasiz
- Nega ular maqollarda koʻp uchrashini koʻrasiz
- Sakkizinchi aniqlovchi + ot ni tanib olasiz
1. 기 마련이다 — “…ishi tabiiy”
마련 — “tayyorgarlik, tabiiy holat” degan ot. Qolip juda oddiy yasaladi: feʼl yoki sifat oʻzagiga 기 (PK-46 dagi otlashtiruvchi) qoʻshiladi, keyin 마련이다.
| Feʼl/sifat | 기 | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 실수하다 | 실수하기 | 실수하기 마련이다 | xato qilishi tabiiy |
| 잊다 | 잊기 | 잊기 마련이다 | unutilishi tabiiy |
| 어렵다 | 어렵기 | 어렵기 마련이다 | qiyin boʻlishi tabiiy |
사람은 누구나 실수하기 마련이에요.
Har qanday odam xato qilishi tabiiy.
시간이 지나면 잊기 마련이에요.
Vaqt oʻtsa, unutilishi tabiiy.
Koʻpincha (으)면 (PK-36) bilan juftlik: shart + tabiiy natija.
처음에는 어렵기 마련이에요. 걱정하지 마세요.
Boshida qiyin boʻlishi tabiiy. Xavotir olmang.
게 마련이다 ham bor va maʼnosi bir xil: 실수하게 마련이에요. Ikkalasi ham toʻgʻri — 기 shakli biroz koʻproq uchraydi.
2. (으)ㄴ/는 법이다 — “qoida shunday”
법 — “qonun” degan ot. Shuning uchun bu qolip kuchliroq eshitiladi: bu shunchaki kuzatuv emas, hayotning qonuni.
| Nima | Shakl | Misol |
|---|---|---|
| Feʼl | 는 법이다 | 성공하는 법이에요 |
| Sifat, 받침 yoʻq | ㄴ 법이다 | 바쁜 법이에요 |
| Sifat, 받침 bor | 은 법이다 | 좋은 법이에요 |
노력하면 성공하는 법이에요.
Harakat qilsa, muvaffaqiyat keladi — qoida shunday.
좋은 일에는 시간이 걸리는 법이에요.
Yaxshi ishga vaqt ketadi — dunyoning qonuni shu.
법 = qonun. Bu soʻzning oʻzi darsning kaliti. Oʻzbekchada ham biz aynan shu soʻzni ishlatamiz: “dunyoning qonuni shu”, “hayotning qoidasi shunday”. Yaʼni ikkala tilda ham bu gaplar huquqiy soʻz bilan aytiladi — chunki ohangi ham shunday: bahs qilib boʻlmaydigan haqiqat. Kichikroq ohang uchun esa oʻzbekchada “…adi-da” deymiz — “odam xato qiladi-da”. Bu 기 마련이다 ga toʻgʻri keladi.
Sakkizinchisi. 것 · 줄 · 뻔 · 테 · 뿐 · 데 · 겸 — bugun 법. Oldida aniqlovchi turishi bejiz emas.
3. Ikkalasining farqi
기 마련이다
Yumshoq kuzatuv. “Shunday boʻladi-da.”
Koʻpincha tasalli berish uchun.
처음에는 어렵기 마련이에요.
(으)ㄴ/는 법이다
Qatʼiy haqiqat. “Qonun shunday.”
Koʻpincha oʻgit berish uchun.
노력하면 성공하는 법이에요.
법이다 ni tengdoshingizga koʻp ishlatmang — ohangi “men bilaman, sen bilmaysan” degandek chiqadi. U koʻproq kattalar, maqollar va yozma matnning tili. Doʻstga 기 마련이다 yumshoqroq.
4. Nega bu qoliplar maqollarda koʻp
Maqol — bu hammaga tegishli, vaqtdan tashqari haqiqat. Aynan shu sababdan ikkala qolip ham maqol tilida yashaydi. TOPIK II oʻqishida ular tez-tez uchraydi — matnning xulosa jumlasida.
실수하기 마련이다
xato qilishi tabiiy
시간이 걸리는 법이다
vaqt ketishi — qonun
지나면 잊기 마련이다
oʻtsa unutiladi
노력하면 되는 법이다
harakat qilsa boʻladi
Koʻp uchraydigan xatolar
사람은 누구나 실수할 마련이에요.
사람은 누구나 실수하기 마련이에요.
마련 dan oldin 기 keladi, (으)ㄹ emas.
노력하면 성공하기 법이에요.
노력하면 성공하는 법이에요.
법 dan oldin aniqlovchi keladi: feʼl → 는.
처음에는 어려운 마련이에요.
처음에는 어렵기 마련이에요.
마련 — 기 bilan, aniqlovchi bilan emas.
시간이 지났기 마련이에요.
시간이 지나면 잊기 마련이에요.
Bu qolip umumiy haqiqat haqida — oʻtgan zamondagi bitta hodisa haqida emas.
Mashq
1 Toʻldiring: 사람은 누구나 마련이에요. (실수하다)
Javob
실수하기 — 마련 dan oldin 기.
2 Toʻldiring: 노력하면 법이에요. (성공하다)
Javob
성공하는 — 법 dan oldin aniqlovchi; feʼl 는 oladi.
3 법 soʻzi nima degani va bu qolipning ohangiga qanday taʼsir qiladi?
Javob
“Qonun.” Shuning uchun 법이다 qatʼiy eshitiladi — bahs qilib boʻlmaydigan haqiqat. Oʻzbekchada “dunyoning qonuni shu”.
4 Doʻstingiz imtihondan yiqildi. Qaysi qolip yumshoqroq?
Javob
기 마련이에요 — “처음에는 어렵기 마련이에요”. 법이에요 tengdoshga “men bilaman, sen bilmaysan” degandek chiqadi.
5 Xatoni toping:
처음에는 어려운 마련이에요.
Javob
Toʻgʻrisi — 어렵기 마련이에요. 마련 aniqlovchi emas, 기 oladi.
6 Sakkizta “aniqlovchi + ot” qolipini sanang.
Javob
것 · 줄 · 뻔 · 테 · 뿐 · 데 · 겸 · 법.
Kalit soʻzlar
- 기 마련이다 — …ishi tabiiy
- (으)ㄴ/는 법이다 — qoida shunday
- 법 — qonun · 마련 — tabiiy holat
- 누구나 — har qanday odam
- 실수하다 — xato qilmoq
- 잊다 — unutmoq
- 성공하다 — muvaffaqiyat qozonmoq
- 속담 — maqol
- 지혜 — donolik
- 참다 — sabr qilmoq
Darsning xulosasi
- 기 마련이다 = “…ishi tabiiy” — yumshoq kuzatuv, koʻpincha tasalli.
- (으)ㄴ/는 법이다 = “qoida shunday” — qatʼiy, koʻpincha oʻgit.
- 마련 dan oldin 기, 법 dan oldin aniqlovchi.
- Feʼl → 는 법이다 · Sifat → (으)ㄴ 법이다.
- Koʻpincha (으)면 bilan juftlik: shart + tabiiy natija.
- Ikkalasi ham umumiy haqiqat haqida — bitta hodisa haqida emas.
- Maqol va TOPIK II matnlarining xulosa jumlasida koʻp uchraydi.
- 법 — sakkizinchi aniqlovchi + ot.