PK-74: 자마자, 기가 무섭게 — darhol ketma-ketlik
“Uydan chiqishi bilanoq yomgʻir boshlandi” — ikki ishning orasida bir soniya ham yoʻq. Va darsning oxirida yozma uslub — 한다체.
PK-74: 자마자, 기가 무섭게 — darhol ketma-ketlik
Avtobusdan tushdingiz. Va oʻsha zahoti yomgʻir quya boshladi. Ikki ish orasida vaqt yoʻq — biri tugadi, ikkinchisi allaqachon boshlangan. Oʻzbekchada buni “tushishim bilanoq” yoki hatto “tushar-tushmas” deb aytamiz. Koreys tilida buning aniq qolipi bor.
Bu darsda siz
- 자마자 bilan “…ishi bilanoq” deysiz
- Nega uning oldida hech qachon oʻtgan zamon boʻlmasligini bilib olasiz
- Uni PK-33 dagi 고 va PK-35 dagi 아/어서 dan ajratasiz
- Kuchliroq va yozma 기가 무섭게 ni oʻrganasiz
- Va qoʻshimcha sifatida — 문어체 (한다체), kitob tili
1. 자마자 — “…ishi bilanoq”
Bu darsda sizni bir yaxshi xabar kutmoqda: 자마자 da 받침 farqi yoʻq. 받침 bormi, yoʻqmi — baribir. Feʼl oʻzagiga toʻgʻridan toʻgʻri yopishadi.
| Feʼl | Oʻzak | Natija |
|---|---|---|
| 가다 | 가 | 가자마자 |
| 먹다 | 먹 | 먹자마자 |
| 듣다 | 듣 | 듣자마자 |
| 일어나다 | 일어나 | 일어나자마자 |
ㄷ, ㅂ, 르 kabi notoʻgʻri feʼllar ham oʻzgarmaydi: 듣다 → 듣자마자 (❌ 들자마자), 돕다 → 돕자마자. Chunki 자마자 unli bilan boshlanmaydi — undosh bilan. Notoʻgʻri tuslanish esa faqat unli oldida ishlaydi (PK-32, PK-47).
집에 도착하자마자 비가 오기 시작했어요.
Uyga yetib kelishim bilanoq yomgʻir boshlandi.
그 소식을 듣자마자 아프소나 씨한테 전화했어요.
Bu xabarni eshitishim bilanoq Afsonaga qoʻngʻiroq qildim.
수업이 끝나자마자 학생들이 교실을 나갔어요.
Dars tugashi bilanoq oʻquvchilar sinfdan chiqib ketishdi.
Ikki gapning egasi har xil boʻlishi mumkin: dars tugadi, oʻquvchilar chiqdi.
Oʻzbekcha ikkita mos shakl beradi. Birinchisi — “kelishi bilanoq”. Ikkinchisi esa ancha qiziq: “kelar-kelmas”, “chiqar-chiqmas”, “yotar-yotmas” — bir feʼlni ikki marta, biri boʻlishli, biri boʻlishsiz qilib takrorlaymiz. Maʼnosi aynan 자마자: hali toʻliq tugamasidan ikkinchisi boshlanib boʻldi. Koreys tilida bunday takror yoʻq, lekin oʻzbek quloq uchun 자마자 ni eslab qolishning eng oson yoʻli shu: 가자마자 = borar-bormas.
2. Uchta qatʼiy qoida
1-qoida. Birinchi gapda ZAMON boʻlmaydi.
❌ 도착했자마자 · ❌ 도착할자마자 · ✅ 도착하자마자
Zamon faqat oxirgi feʼlda koʻrsatiladi. 자마자 ning oʻzagi
hamisha yalangʻoch.
2-qoida. Faqat FEʼL bilan.
❌ 바쁘자마자 (sifat) · ❌ 학생이자마자 (ot).
3-qoida. Ikkinchi gapda hamma narsa mumkin — oʻtgan zamon,
kelasi zamon, buyruq, hatto taqiq:
집에 도착하자마자 전화하세요. (Uyga yetib borishingiz bilanoq
qoʻngʻiroq qiling.)
3. 자마자 · 고 · 아/어서 — uchovi ham “keyin”, lekin…
Sizda endi ketma-ketlik uchun uchta vosita bor. Farq — ikki ish orasidagi masofa va bogʻliqlik.
| Qolip | Oralaridagi vaqt | Bogʻliqlik | Misol |
|---|---|---|---|
| 고 PK-33 | muhim emas | yoʻq — shunchaki tartib | 밥을 먹고 잤어요. |
| 아/어서 PK-35 | ketma-ket | bor — ikkinchisi birinchisi bilan bogʻliq | 친구를 만나서 영화를 봤어요. |
| 자마자 | deyarli nol | tezlikning oʻzi urgʻuda | 밥을 먹자마자 잤어요. |
밥을 먹고 잤어요.
Ovqat yedim, keyin uxladim. Orada bir soat ham boʻlishi mumkin — hech kim soʻramaydi.
밥을 먹자마자 잤어요.
Ovqatni yeb boʻlishim bilanoq uxlab qoldim. Tezlik — gapning butun mazmuni.
4. 기가 무섭게 — “…ishga ulgurmay”
Endi kuchliroq shakl. 기가 무섭게 soʻzma-soʻz “…ishdan qoʻrqqandek” degani — yaʼni ish tugashini kutishga ham qoʻrqib, shu qadar tez. Bu boʻrttirma: “men buni kutmagandim, shunchalik tez boʻldi”.
새 휴대폰이 나오기가 무섭게 다 팔렸어요.
Yangi telefon chiqishga ulgurmay hammasi sotilib ketdi.
음식이 나오기가 무섭게 아이들이 먹기 시작했어요.
Ovqat kelishga ulgurmay bolalar yeya boshlashdi.
제가 말을 끝내기가 무섭게 베크조드 씨가 반대했어요.
Gapimni tugatishga ulgurmay Bekzod eʼtiroz bildirdi.
기가 무섭게 ning ikkita cheklovi bor.
1. Ikkinchi gap odatda boʻlib oʻtgan voqea — oʻtgan zamon.
Oʻz rejangiz yoki buyruq uchun ishlatilmaydi:
❌ 도착하기가 무섭게 전화하세요 → bu yerda 도착하자마자.
2. U hayrat bildiradi. Oddiy, kutilgan ketma-ketlikka
ishlatsangiz gʻalati eshitiladi: 아침에 일어나기가 무섭게 세수했어요 —
bunda hayratlanadigan narsa yoʻq.
자마자
Betaraf. Ogʻzaki ham, yozma ham. Har qanday gapda.
수업이 끝나자마자 집에 갔어요.
기가 무섭게
Boʻrttirma. Koʻproq yozma — maqola, hikoya, TOPIK matni. Hayrat bor.
수업이 끝나기가 무섭게 학생들이 뛰어나갔어요.
5. Qoʻshimcha: 문어체 — kitob tili (한다체)
Shu darsdan boshlab oʻqish matnlari boshqacha koʻrinadi. Sabab bor: 고자 (PK-71), 법이다 (PK-72), 기 십상이다 (PK-73), 기가 무섭게 — bularning hammasi yozma grammatika. Ularni 해요체 gap ichiga tiqish — kostyum kiyib shippak kiyish bilan barobar.
Kitob, gazeta, maqola, roman va TOPIK II 쓰기 51–54 — hammasi 문어체, yaʼni 한다체 da yoziladi. Bu sizga begona emas: PK-60 da 간다고 했어요 deganingizda ichida aynan 간다 turgan edi. Endi uni gapning oxirida ham ishlatasiz.
| Nima | Qoida | 해요체 | 한다체 |
|---|---|---|---|
| Feʼl, 받침 yoʻq | oʻzak + ㄴ다 | 가요 | 간다 |
| Feʼl, 받침 bor | oʻzak + 는다 | 먹어요 | 먹는다 |
| Sifat | lugʻat shakli | 좋아요 | 좋다 |
| 있다 / 없다 | oʻzgarmaydi | 있어요 | 있다 |
| Oʻtgan zamon | 았/었다 | 갔어요 | 갔다 |
| Ot (이다) | 이다 / 다 | 학생이에요 | 학생이다 · 가수다 |
| Kelasi / taxmin | (으)ㄹ 것이다 | 갈 거예요 | 갈 것이다 |
| Inkor | 지 않는다 / 지 않다 | 가지 않아요 | 가지 않는다 |
Eng koʻp uchraydigan xato: 있다 va 없다 ni feʼl deb
hisoblab 있는다 yozish. Ular 있다 · 없다 boʻlib qoladi.
Shuningdek sifat ham hech qachon 는다 olmaydi:
❌ 좋는다 → ✅ 좋다.
한다체 — qogʻoz uchun, odam uchun emas. Uni doskaga
yozasiz, insho yozasiz, hikoya yozasiz. Lekin oʻqituvchingizga
안녕하다 demaysiz. Qoʻshtirnoq ichidagi gap esa oʻz
uslubini saqlaydi: hikoya 한다체 da boʻlsa ham, ichidagi odamlar
baribir 해요체 da gaplashadi.
지영은 문을 열자마자 소리를 질렀다. “여기 뭐예요?”
Jiyon eshikni ochishi bilanoq qichqirib yubordi. “Bu nima?”
Hikoya — 한다체 (질렀다). Qoʻshtirnoq ichi — 해요체 (뭐예요). Aynan shu tartib.
Koʻp uchraydigan xatolar
집에 도착했자마자 비가 왔어요.
집에 도착하자마자 비가 왔어요.
자마자 oldida zamon boʻlmaydi. Oʻtgan zamon oxirgi feʼlda — 왔어요.
그 소식을 들자마자 전화했어요.
그 소식을 듣자마자 전화했어요.
듣다 ning ㄷ → ㄹ oʻzgarishi faqat unli oldida boʻladi. 자마자 undosh bilan boshlanadi.
날씨가 춥자마자 사람들이 집에 갔어요.
날씨가 추워져서 사람들이 집에 갔어요.
춥다 — sifat. 자마자 faqat feʼl bilan.
도착하기가 무섭게 저한테 전화하세요.
도착하자마자 저한테 전화하세요.
기가 무섭게 — boʻlib oʻtgan hayratli voqea uchun. Buyruqqa 자마자 kerak.
교실에 학생이 많이 있는다.
교실에 학생이 많이 있다.
있다/없다 한다체 da oʻzgarmaydi.
Mashq
1 Toʻldiring: 집에 손을 씻었어요. (오다)
Javob
오자마자 — oʻzak 오 + 자마자, 받침 farqi yoʻq.
2 Nega
수업이 끝났자마자 notoʻgʻri?
Javob
자마자 oldida zamon boʻlmaydi. Toʻgʻrisi — 끝나자마자, oʻtgan zamon esa gapning oxirida.
3 Qaysi biri toʻgʻri: 듣자마자 / 들자마자?
Javob
듣자마자. ㄷ notoʻgʻri feʼli faqat unli oldida ㄹ ga aylanadi (들어요), 자마자 esa undosh.
4 Qaysi jumlada
기가 무섭게 mos keladi?
(a) 아침에 일어나기가 무섭게 세수했어요.
(b) 표가 나오기가 무섭게 다 팔렸어요.
Javob
(b). 기가 무섭게 hayratlanarli tezlikni bildiradi. Ertalab yuvinish — kutilgan, oddiy ish.
5 한다체 ga oʻgiring: 학생들이 교실에서 책을 읽어요.
Javob
학생들이 교실에서 책을 읽는다. 읽 da 받침 bor → 는다.
6 한다체 ga oʻgiring: 날씨가 좋아요. 그래서 밖에 나갔어요.
Javob
날씨가 좋다. 그래서 밖에 나갔다. 좋다 — sifat, lugʻat shaklida qoladi; oʻtgan zamon 았/었다.
7 “Dars tugashi bilanoq uyga qaytdim” — koreyschada.
Javob
수업이 끝나자마자 집에 돌아왔어요. (한다체 da: 돌아왔다.)
Kalit soʻzlar
- 자마자 — …ishi bilanoq
- 기가 무섭게 — …ishga ulgurmay (kuchli, yozma)
- 한다체 / 문어체 — kitob tili, yozma uslub
- 도착하다 — yetib kelmoq
- 소식 — xabar
- 팔리다 — sotilmoq
- 반대하다 — eʼtiroz bildirmoq
- 소리를 지르다 — qichqirmoq
- 돌아오다 — qaytib kelmoq
- 씻다 — yuvmoq
Darsning xulosasi
- 자마자 = “…ishi bilanoq”. Feʼl oʻzagiga toʻgʻridan toʻgʻri, 받침 farqi yoʻq.
- Oldida hech qachon zamon yoʻq: 도착하자마자, ❌ 도착했자마자.
- Faqat feʼl bilan — sifat va ot bilan emas.
- 고 = shunchaki tartib · 아/어서 = bogʻliq ketma-ketlik · 자마자 = nol masofa.
- 기가 무섭게 = boʻrttirma, hayratli tezlik. Koʻproq yozma, odatda oʻtgan voqea haqida.
- Oʻzbekcha juftlari: “…ishi bilanoq” va “borar-bormas”.
- 한다체: 간다 · 먹는다 · 좋다 · 있다 · 갔다 · 학생이다 · 갈 것이다 · 가지 않는다.
- Hikoya 한다체 da, lekin qoʻshtirnoq ichi oʻz uslubida qoladi.