PK-84: 든지 든지, 건 건 — tanlovdan qatʼi nazar
“Xoh borsin, xoh bormasin — menga farqi yoʻq” va “nima boʻlsa ham mayli” — tanlovni bekor qiluvchi qolip.
PK-84: 든지 든지, 건 건 — tanlovdan qatʼi nazar
Doʻstingiz soʻradi: “Choy ichasanmi, kofemi?” Siz javob berasiz: “Xoh choy, xoh kofe — farqi yoʻq.” Ikkita variant bor, lekin siz ikkalasini ham bekor qilyapsiz: qaysi biri boʻlsa ham natija bir xil. Koreys tilida bu fikrning oʻz qolipi bor.
Bu darsda siz
- Avval 거나 ni — oddiy “yoki” ni oʻrganasiz
- 든지 … 든지 bilan “xoh …, xoh …” deysiz
- Soʻroq soʻzlari bilan 뭐든지, 누구든지 yasaysiz
- Qisqa 건 … 건 shaklini oʻrganasiz
- 하든 말든 — “qilsin, qilmasin” juftligini tuzasiz
1. Avval 거나 — oddiy “yoki”
Bugungi qolipni tushunish uchun bitta kichik shakl kerak: 거나. U ikki feʼlni “yoki” bilan bogʻlaydi.
주말에는 책을 읽거나 영화를 봐요.
Dam olish kunlari kitob oʻqiyman yoki kino koʻraman.
Otlar uchun esa PK-16 dan tanish (이)나 ishlatiladi: 커피나 차 (“kofe yoki choy”). 거나 — feʼl va sifat uchun.
2. 든지 … 든지 — “xoh …, xoh …”
Endi asosiy qolip. Farq muhim: 거나 tanlov beradi, 든지 … 든지 esa tanlovning ahamiyati yoʻqligini aytadi.
거나 — TANLOV BOR
커피를 마시거나 차를 마셔요.
Kofe ichaman yoki choy. Bittasini tanlayman.
든지 … 든지 — TANLOV BEKOR
커피를 마시든지 차를 마시든지 상관없어요.
Xoh kofe, xoh choy — farqi yoʻq.
가든지 안 가든지 마음대로 하세요.
Xoh boring, xoh bormang — oʻzingiz bilasiz.
날씨가 좋든지 나쁘든지 우리는 출발한다.
Ob-havo yaxshi boʻladimi, yomonmi — biz yoʻlga chiqamiz.
학생이든지 선생님이든지 규칙은 같아요.
Xoh oʻquvchi boʻlsin, xoh oʻqituvchi — qoida bir xil.
Ot bilan (이)든지: 받침 bor → 이든지, yoʻq → 든지.
Oʻzbekchada bu qolipning ikkita aniq jufti bor. Birinchisi — “xoh …, xoh …”: “xoh borsin, xoh bormasin”. Ikkinchisi — soʻroq shakli bilan takrorlash: “yaxshimi, yomonmi — baribir”. Uchinchi yoʻl ham bor: “…sa ham, …masa ham” — “borsa ham, bormasa ham”. Uchalasi ham koreyschadagi 든지 … 든지 ga toʻgʻri keladi, va uchalasida ham — xuddi koreyschadagidek — ikkinchi qism birinchisining inkori boʻlishi juda tabiiy.
3. Soʻroq soʻzlari bilan: 뭐든지, 누구든지
Agar 든지 soʻroq soʻziga qoʻshilsa, u “har qanday” degan maʼno beradi. Bu juda koʻp ishlatiladi.
| Soʻroq soʻzi | + 든지 | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 뭐 | 뭐든지 | nima boʻlsa ham, har narsa |
| 누구 | 누구든지 | kim boʻlsa ham, har kim |
| 언제 | 언제든지 | qachon boʻlsa ham, istalgan vaqtda |
| 어디 | 어디든지 | qayerda boʻlsa ham |
언제든지 연락하세요.
Istalgan vaqtda bogʻlaning.
이 도서관은 누구든지 이용할 수 있다.
Bu kutubxonadan har kim foydalana oladi.
4. Qisqa shakllar: 든 va 건
Ogʻzaki tilda 든지 koʻpincha 든 ga qisqaradi. Yana bir qisqa variant — 건. Maʼnosi bir xil, lekin ohangi keskinroq: “menga baribir” degan soyasi bor.
그 사람이 오든 말든 저는 갈 거예요.
U kelsa ham, kelmasa ham men boraman.
크건 작건 상관없어요.
Katta boʻladimi, kichikmi — farqi yoʻq.
하든 말든 — eng koʻp uchraydigan juftlik. 말다 (“qilmaslik”) ikkinchi qismda inkorni beradi: 가든 말든 · 하든 말든 · 먹든 말든. Oʻzbekchasi ham xuddi shunday juft: “borsa ham, bormasa ham”.
Ohangga eʼtibor bering. 가든 말든 — “menga qizigʻi yoʻq” degan soyani olib yuradi. Shuning uchun uni oʻzingizdan kattaga aytmang. Neytral variant — 가시든지 안 가시든지 emas, balki oddiy 편하신 대로 하세요 kabi boshqa ibora.
Koʻp uchraydigan xatolar
가든지 마음대로 하세요.
(“xoh boring, xoh bormang” maʼnosida)
가든지 안 가든지 마음대로 하세요.
Bu qolip juft ishlaydi — ikkita variant kerak.
학생든지 선생님든지 규칙은 같아요.
학생이든지 선생님이든지 규칙은 같아요.
받침 bor otda 이든지.
주말에는 책을 읽든지 영화를 봐요.
주말에는 책을 읽거나 영화를 봐요.
Bu yerda haqiqiy tanlov bor — demak 거나.
갔든지 안 갔든지 마음대로 하세요.
가든지 안 가든지 마음대로 하세요.
든지 oldida odatda zamon boʻlmaydi — hali qilinmagan ish.
Mashq
1 Toʻldiring: 안 가든지 마음대로 하세요. (가다)
Javob
가든지 — qolip juft ishlaydi.
2 Toʻldiring: 선생님이든지 규칙은 같아요. (학생)
Javob
학생이든지 — 받침 bor → 이든지.
3 거나 yoki 든지? “Dam olish kunlari kitob oʻqiyman yoki kino koʻraman.”
Javob
거나 — haqiqiy tanlov: 책을 읽거나 영화를 봐요.
4 “Istalgan vaqtda bogʻlaning” — koreyschada.
Javob
언제든지 연락하세요.
5 “U kelsa ham, kelmasa ham men boraman” — koreyschada (qisqa shaklda).
Javob
그 사람이 오든 말든 저는 갈 거예요.
6 Nega
가든지 마음대로 하세요 notoʻgʻri?
Javob
Qolip ikkita variant talab qiladi: 가든지 안 가든지.
7 Bu gapni 한다체 ga oʻgiring (PK-74): 날씨가 좋든지 나쁘든지 우리는 출발해요.
Javob
날씨가 좋든지 나쁘든지 우리는 출발한다.
Kalit soʻzlar
- 거나 — yoki (feʼl va sifat uchun)
- 든지 … 든지 — xoh …, xoh …
- 건 … 건 — shu maʼno, keskinroq
- 하든 말든 — qilsa ham, qilmasa ham
- 상관없다 — farqi yoʻq
- 마음대로 — oʻz bilganicha
- 뭐든지 — nima boʻlsa ham
- 누구든지 — kim boʻlsa ham
- 이용하다 — foydalanmoq
- 규칙 — qoida
Darsning xulosasi
- 거나 = oddiy “yoki” — tanlov bor.
- 든지 … 든지 = “xoh …, xoh …” — tanlov ahamiyatsiz.
- Qolip juft ishlaydi: ikkita variant kerak.
- Ot bilan (이)든지: 학생이든지, 커피든지.
- Soʻroq soʻzi bilan “har qanday”: 뭐든지 · 누구든지 · 언제든지 · 어디든지.
- Qisqa shakllar: 든 va 건. 건 keskinroq eshitiladi.
- 하든 말든 — 말다 bilan yasalgan eng koʻp uchraydigan juft.
- Oʻzbekcha juftlari: “xoh …, xoh …” va “…sa ham, …masa ham”.