PK-85: (느)니 차라리, (으)나 마나 — yaxshiroq muqobil va befoyda ish
“Unday qilgandan koʻra yolgʻiz yashaganim yaxshi” va “soʻrasa ham, soʻramasa ham javob maʼlum” — tanlash va tanlamaslik.
PK-85: (느)니 차라리, (으)나 마나 — yaxshiroq muqobil va befoyda ish
Ikki yomon variant orasida qolgansiz. Biri juda yomon, ikkinchisi shunchaki yomon. Oʻzbekchada aytamiz: “Undan koʻra buni qilganim yaxshi.” Va boshqa holat: natija allaqachon maʼlum — “soʻrasam ham, soʻramasam ham bir gap.” Bugun shu ikkalasi.
Bu darsda siz
- (느)니 차라리 bilan yaxshiroq muqobilni tanlaysiz
- Nega birinchi variant doim yomon ekanini bilib olasiz
- (으)나 마나 bilan “natija bir xil” deysiz
- Uni PK-80 dagi 아/어 봤자 dan ajratasiz
- Tayyor iboralarni oʻrganasiz: 보나 마나
1. (느)니 차라리 — “…gandan koʻra …”
Qolip: A(느)니 차라리 B = “A ni qilgandan koʻra, B yaxshiroq”. Muhim sharti bor: A ham, B ham yoqimsiz, lekin soʻzlovchi B ni afzal koʻradi. Bu — iloji boricha kamroq yomon tanlov.
그 일을 하느니 차라리 그만두는 것이 낫다.
U ishni qilgandan koʻra, tashlab qoʻygan yaxshiroq.
이렇게 기다리느니 차라리 걸어가는 것이 낫다.
Bunday kutgandan koʻra, piyoda ketganim yaxshiroq.
싸운 친구에게 먼저 연락하느니 차라리 기다리는 것이 낫다.
Urishgan doʻstga birinchi boʻlib yozgandan koʻra, kutganim yaxshiroq.
(느)니 ning uch qoidasi:
1. Faqat feʼl bilan (sifat va ot bilan emas).
2. Oldida zamon boʻlmaydi: ❌ 했느니.
3. 차라리 majburiy emas, lekin deyarli har doim yoniga
keladi va maʼnoni ochiq qiladi.
Ikkinchi gapda koʻpincha …는 것이 낫다 yoki
(으)ㄹ 것이다 turadi.
Oʻzbekchada aynan shu qolip bor: “…gandan koʻra”. “Kutgandan koʻra piyoda ketgan yaxshi”, “yolgʻon gapirgandan koʻra jim turgan afzal”. Va bizda ham gapning ikkinchi qismida “yaxshi / afzal / durust” kabi baho soʻzi keladi — koreyschada u 낫다. Yana bir jufti — “koʻra” soʻzining oʻzi: u ham, koreyscha 차라리 ham gapga “ikkovi ham yomon, lekin…” degan soyani beradi.
2. (으)나 마나 — “qilsa ham, qilmasa ham bir xil”
마나 ichida 말다 (“qilmaslik”) turibdi. Yaʼni soʻzma-soʻz: “qilsa ham, qilmasa ham”. Maʼnosi — natija oldindan maʼlum, shuning uchun qilishning hojati yoʻq.
받침 YOʻQ
oʻzak + 나 마나
보다 → 보나 마나
가다 → 가나 마나
받침 BOR
oʻzak + 으나 마나
먹다 → 먹으나 마나
묻다 → 물으나 마나
보나 마나 그 사람이 이길 것이다.
Koʻrmasam ham bilaman — u yutadi.
보나 마나 — eng koʻp uchraydigan tayyor ibora.
물어보나 마나 대답은 똑같아요.
Soʻrasangiz ham, soʻramasangiz ham javob bir xil.
이 약은 먹으나 마나 효과가 없어요.
Bu dorini ichsangiz ham, ichmasangiz ham foydasi yoʻq.
3. 나 마나 va 봤자 — yaqin, lekin bir xil emas
아/어 봤자 PK-80
Qilish behuda. Urinasan — natija oʻzgarmaydi.
지금 가 봤자 소용없어요.
(으)나 마나
Ikkala yoʻl bir xil. Natija allaqachon maʼlum — tekshirishning hojati yoʻq.
보나 마나 그 사람이 이길 거예요.
Oson tekshiruv: gap harakatning foydasizligi
haqidami yoki natija oldindan maʼlumligi haqidami?
“Yugursang ham poyezdga ulgurmaysan” → 봤자.
“Qaramasam ham bilaman, u yutadi” → 나 마나.
Koʻp uchraydigan xatolar
그 일을 했느니 차라리 그만두는 것이 낫다.
그 일을 하느니 차라리 그만두는 것이 낫다.
(느)니 oldida zamon boʻlmaydi.
날씨가 나쁘니 차라리 집에 있어요.
(“yomon boʻlgandan koʻra” maʼnosida)
밖에 나가느니 차라리 집에 있는 것이 낫다.
(느)니 faqat feʼl bilan. 나쁘다 — sifat, va 나쁘니 butunlay boshqa maʼno beradi (“yomon boʻlgani uchun”).
물어보나 말나 대답은 똑같아요.
물어보나 마나 대답은 똑같아요.
Shakl 마나 — 말다 dan, lekin ㄹ tushadi.
먹나 마나 효과가 없어요.
먹으나 마나 효과가 없어요.
먹 da 받침 bor → 으나 마나.
Mashq
1 Toʻldiring: 이렇게 차라리 걸어가는 것이 낫다. (기다리다)
Javob
기다리느니 — oʻzak + 느니, zamon yoʻq.
2 Toʻldiring: 이 약은 마나 효과가 없어요. (먹다)
Javob
먹으나 — 받침 bor → 으나 마나.
3 Toʻldiring: 마나 그 사람이 이길 것이다. (보다)
Javob
보나 — 받침 yoʻq. 보나 마나 tayyor ibora.
4 Nega
그 일을 했느니 notoʻgʻri?
Javob
(느)니 oldida zamon qoʻyilmaydi. Toʻgʻrisi — 하느니.
5 봤자 yoki 나 마나? “Qaramasam ham bilaman — u yutadi.”
Javob
나 마나 — natija oldindan maʼlum: 보나 마나 그 사람이 이길 거예요.
6 “U ishni qilgandan koʻra tashlab qoʻygan yaxshiroq” — koreyschada.
Javob
그 일을 하느니 차라리 그만두는 것이 낫다.
7 마나 ning ichida qaysi feʼl turibdi?
Javob
말다 — “qilmaslik”. Shuning uchun qolipning maʼnosi “qilsa ham, qilmasa ham”.
Kalit soʻzlar
- (느)니 차라리 — …gandan koʻra … yaxshiroq
- (으)나 마나 — qilsa ham, qilmasa ham bir xil
- 차라리 — koʻra, aksincha
- 낫다 — yaxshiroq boʻlmoq
- 그만두다 — tashlab qoʻymoq
- 이기다 — yutmoq
- 효과 — samara, foyda
- 똑같다 — bir xil
- 싸우다 — urishmoq
- 참다 — chidamoq
Darsning xulosasi
- A(느)니 차라리 B = “A dan koʻra B yaxshiroq”.
- Ikkala variant ham yoqimsiz — bu kamroq yomonini tanlash.
- Faqat feʼl bilan, oldida zamon yoʻq.
- Ikkinchi gapda koʻpincha 는 것이 낫다.
- (으)나 마나 ichida 말다 bor — “qilsa ham, qilmasa ham”.
- 받침 yoʻq → 나 마나 · 받침 bor → 으나 마나.
- Tayyor iboralar: 보나 마나 · 물어보나 마나.
- 봤자 = harakat behuda · 나 마나 = natija oldindan maʼlum.