PK-89: 명사 + 에 달려 있다 — “…ga bogʻliq”
“Hammasi sizga bogʻliq” — natijani hal qiladigan narsani koʻrsatish. 달리다 “osilib turmoq” degani, shuning uchun koreyschada natija sababga osilib turadi.
PK-89: 명사 + 에 달려 있다 — “…ga bogʻliq”
Imtihon natijasi eʼlon qilinishiga bir kun qoldi. Doʻstingiz soʻraydi: “Oʻtasanmi?” Siz nima deysiz? Oʻzbekchada bitta soʻz bor: “Baxtga bogʻliq.” Yoki: “Hammasi oʻzimga bogʻliq edi.” Koreys tilida ham shu maʼnoning aniq qolipi bor — va u juda goʻzal tasvirdan tugʻilgan.
Bu darsda siz
- 명사 + 에 달려 있다 bilan “…ga bogʻliq” deysiz
- Nega bu yerda “osilmoq” feʼli turganini bilib olasiz
- Narsaga 에, odamga 에게/한테 qoʻyishni oʻrganasiz
- PK-46 dagi 기 bilan butun gapni ulaysiz: 기에 달려 있다
- Buni (으)면 va 기 때문에 dan ajratasiz
1. Avval bitta rasm: nima nimaga osilgan?
달리다 feʼlining asosiy maʼnosi — osilib turmoq, ilinmoq. Devorga osilgan soat: 시계가 벽에 달려 있다. Daraxtga osilgan olma: 사과가 나무에 달려 있다.
Endi shu rasmni mavhum narsaga koʻchiring. Muvaffaqiyat — mehnatga osilib turibdi. Agar mehnat boʻlmasa, u tushib ketadi. Mana shu — 에 달려 있다.
성공은 노력에 달려 있다.
Muvaffaqiyat mehnatga bogʻliq.
Soʻzma-soʻz: “muvaffaqiyat mehnatga osilib turibdi”.
Oʻzbek tilida ham aynan shu tasvir bor. “Hayoti bir qil ustida turibdi”, “umidi shu ishga osilib qolgan”. Ikkala tilda ham natija — ilingan narsa, sabab esa — ilgak. Shuning uchun bu qolipni yodlash shart emas, faqat rasmini eslang.
2. Qoʻshimcha: 에, 에게/한테, 께
Bu qolipning yuragi — 에 qoʻshimchasi (PK-14). Ammo agar natija odamga bogʻliq boʻlsa, jonli otlar qoidasi ishlaydi (PK-16): 에게 yoki ogʻzaki 한테, hurmat bilan 께.
| Nimaga bogʻliq? | Qoʻshimcha | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| narsa, tushuncha | 에 | 노력에 달려 있다 | mehnatga bogʻliq |
| odam (ogʻzaki) | 한테 | 너한테 달렸어 | senga bogʻliq |
| odam (yozma) | 에게 | 우리에게 달려 있다 | bizga bogʻliq |
| hurmatli odam | 께 | 부모님께 달려 있다 | ota-onaga bogʻliq |
이제 결정은 너한테 달렸어.
Endi qaror senga bogʻliq.
Doʻstga aytilgan gap, shuning uchun 반말 va qisqa shakl 달렸어.
3. 달려 있다 va 달렸다 — ikkita shakl, bitta maʼno
Bu qolip 아/어 있다 (PK-42 — holat) ustiga qurilgan: osildi va osilgancha turibdi. Shuning uchun asosiy shakl 달려 있다. Ammo ogʻzaki nutqda qisqa 달렸다 ham xuddi shu maʼnoni beradi — bu oʻtgan zamon emas!
달려 있다 — toʻliq shakl
Yozma til, TOPIK, rasmiy matn.
결과는 날씨에 달려 있다.
Natija ob-havoga bogʻliq.
달렸다 — qisqa shakl
Kundalik nutq. Shakli oʻtgan zamonga oʻxshaydi, maʼnosi — hozir.
그건 네 마음에 달렸어.
Bu sening koʻnglingga bogʻliq.
Ehtiyot boʻling: 달리다 ning ikkinchi maʼnosi bor.
달리다 — “yugurmoq” ham degani: 말이 빨리
달린다 (ot tez chopadi). Ikkalasini nima ajratadi? —
에 + 달려 있다 birikmasi. 에 qoʻshimchasi va
있다 koʻrinsa, bu doim “bogʻliq”.
4. Butun gapni ulash: 기에 달려 있다
Koʻpincha natija bitta otga emas, butun ishga bogʻliq boʻladi. Unda PK-46 dagi 기 otlashtirishini ishlatamiz: feʼlni otga aylantiramiz va oddiygina 에 qoʻshamiz.
| Feʼl | 기 shakli | Natija |
|---|---|---|
| 마음먹다 | 마음먹기 | 마음먹기에 달려 있다 |
| 노력하다 | 노력하기 | 노력하기에 달려 있다 |
| 준비하다 | 준비하기 | 준비하기에 달려 있다 |
모든 것은 마음먹기에 달려 있다.
Hamma narsa niyatga (qatʼiy qarorga) bogʻliq.
Koreyada juda mashhur jumla — maqol darajasida. 마음먹다 = “koʻngilga tugmoq, qatʼiy qaror qilmoq”.
Soʻroq shaklidagi gap ham ulanadi. PK-60 da koʻchirma soʻroq uchun 냐 ni oʻrgangansiz: 뭐냐고 했어요. Xuddi shu 냐 bu yerda ham ishlaydi: 얼마나 노력하느냐에 달려 있다 — “qancha harakat qilishingga bogʻliq”. Feʼlga 느냐, sifatga (으)냐. Bu shakl TOPIK yozma matnlarida juda koʻp uchraydi.
5. 에 달려 있다 · (으)면 · 기 때문에 — uchtasini ajratamiz
Uchalasi ham sabab va natijani bogʻlaydi, lekin uch xil ish qiladi. Farqni bir marta koʻrsangiz, boshqa adashmaysiz.
| Qolip | Vazifasi | Natija maʼlummi? | Misol |
|---|---|---|---|
| 기 때문에 PK-49 | sabab | ha — allaqachon boʻlgan | 노력했기 때문에 성공했다. |
| (으)면 PK-36 | shart | yoʻq — faraz | 노력하면 성공한다. |
| 에 달려 있다 | hal qiluvchi omil | yoʻq — hali hal boʻlmagan | 성공은 노력에 달려 있다. |
Bitta savol bilan tanlang:
“Nega shunday boʻldi?” → 기 때문에
“Agar shunday qilsam-chi?” → (으)면
“Nima hal qiladi?” → 에 달려 있다
Uchinchisining ichida hamisha hali qaror qilinmagan narsa
bor. Shuning uchun u koʻpincha 성공, 결과, 미래, 합격, 승패 kabi
soʻzlar bilan yuradi.
이번 경기의 승패는 마지막 십 분에 달려 있다.
Bu oʻyinning yutuq-yutqizigʻi soʻnggi oʻn daqiqaga bogʻliq.
Diqqat — qoʻshimchada oʻzbekcha bilan toʻliq mos keladi. Oʻzbekchada “mehnatga bogʻliq” deymiz — joʻnalish kelishigi. Koreyschada ham 노력에 — aynan shu vazifadagi qoʻshimcha. Ingliz tilida esa “depend on” — “ustida”. Yaʼni bu qolipda oʻzbek oʻquvchisi ingliz oʻquvchisidan ustun: siz toʻgʻri qoʻshimchani birinchi urinishda qoʻyasiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
성공은 노력을 달려 있다.
성공은 노력에 달려 있다.
달리다 — oʻtimsiz feʼl. U 을/를 olmaydi, faqat 에. “Nimani osilyapti” emas, “nimaga osilgan”.
결정은 너에 달렸어.
결정은 너한테 달렸어.
Odamga 에 emas, 에게/한테 qoʻyiladi (PK-16 dagi jonli/jonsiz qoidasi shu yerda ham amal qiladi).
모든 것은 마음먹는 것에 달려 있다.
모든 것은 마음먹기에 달려 있다.
Bu qolip 기 ni yaxshi koʻradi. 는 것 ham grammatik jihatdan xato emas, lekin tayyor, tabiiy jumla — 마음먹기에 달려 있다.
어제 결과는 날씨에 달려 있었다, 그래서 이겼다.
날씨 때문에 이겼다.
Ish tugagan va natija maʼlum boʻlsa, bu qolip ishlamaydi — u hali hal boʻlmagan narsa uchun. Tugagan ish uchun 때문에 (PK-49).
Mashq
1 Toʻldiring: 성공은 달려 있다. (노력)
Javob
노력에 — narsa, demak 에.
2 Toʻldiring: 그건 이제 달렸어. (너)
Javob
너한테 — odam, ogʻzaki nutq. Yozma boʻlsa 너에게.
3 마음먹다 feʼlini bu qolipga ulang.
Javob
마음먹기에 달려 있다 — feʼl → 기 → 에.
4 Nega
노력을 달려 있다 notoʻgʻri?
Javob
달리다 oʻtimsiz — toʻldiruvchi olmaydi. Faqat 에.
5 Qaysi biri toʻgʻri?
(a) 어제 비가 왔기 때문에 경기가 취소됐다.
(b) 어제 경기는 비에 달려 있었다, 그래서 취소됐다.
Javob
(a). Ish tugagan va sabab maʼlum — demak 기 때문에. 에 달려 있다 hali hal boʻlmagan narsa uchun.
6 달려 있다 ning ikkinchi maʼnosi nima va uni qanday ajratamiz?
Javob
달리다 — “yugurmoq” ham. Ajratuvchi belgi: 에 qoʻshimchasi + 있다. 말이 달린다 = ot chopadi · 성공은 노력에 달려 있다 = bogʻliq.
7 Koreyschaga oʻgiring (한다체): “Bu oʻyinning natijasi soʻnggi oʻn daqiqaga bogʻliq.”
Javob
이 경기의 결과는 마지막 십 분에 달려 있다.
Kalit soʻzlar
- 달리다 — osilib turmoq (va: yugurmoq)
- 에 달려 있다 — …ga bogʻliq
- 마음먹다 — qatʼiy qaror qilmoq
- 노력 — mehnat, harakat
- 성공 — muvaffaqiyat
- 결과 — natija
- 승패 — yutuq va yutqiziq
- 합격 — imtihondan oʻtish
- 결정 — qaror
- 태도 — munosabat, yondashuv
Darsning xulosasi
- 명사 + 에 달려 있다 = “…ga bogʻliq”.
- Rasm: natija sababga osilib turibdi.
- Narsaga 에 · odamga 에게/한테 · hurmat bilan 께.
- Ogʻzaki qisqa shakl 달렸다 — oʻtgan zamon emas.
- Butun ishni ulash: feʼl + 기 + 에 → 마음먹기에 달려 있다.
- Soʻroqli gap bilan: …느냐에 달려 있다.
- Faqat hali hal boʻlmagan narsa uchun. Boʻlib oʻtgan ishga 기 때문에.
- ❌ 노력을 달려 있다 — 달리다 toʻldiruvchi olmaydi.
- Oʻzbekcha juftligi aniq: “mehnatga bogʻliq” = 노력에.