PK-88: (으)ㄹ 리가 없다 / (으)ㄹ 턱이 없다 — kuchli shubha va inkor
“U yolgʻon gapirishi mumkin emas” — imkonsizlikni emas, ishonmaslikni aytish. Ishonch zinapoyasining eng pastki pogʻonasi.
PK-88: (으)ㄹ 리가 없다 / (으)ㄹ 턱이 없다 — kuchli shubha va inkor
Kimdir sizga aytdi: “Doʻstingiz sizni aldadi.” Siz bir soniya ham oʻylamay javob berasiz: “Yoʻq, uning bunday qilishi mumkin emas.” Siz “u qila olmaydi” demadingiz — u qila oladi. Siz ishonmadingiz. Bu ikkovi butunlay boshqa narsa, va koreys tilida ular boshqa qolip bilan aytiladi.
Bu darsda siz
- (으)ㄹ 리가 없다 bilan kuchli ishonmaslikni aytasiz
- Uni (으)ㄹ 수 없다 dan ajratasiz — bu eng muhimi
- Ogʻzaki (으)ㄹ 턱이 없다 ni oʻrganasiz
- PK-73 dagi ishonch zinapoyasini oxirigacha toʻldirasiz
- Oʻtgan zamon shaklini tuzasiz
1. 리 nima degani?
리 — hanzuviy 理: “aql, mantiq, sabab”. Demak (으)ㄹ 리가 없다 = “bunday boʻlishining mantigʻi yoʻq”. Siz dalilga emas, aqlga tayanyapsiz.
그 사람이 거짓말을 할 리가 없어요.
U odamning yolgʻon gapirishi mumkin emas.
이 시간에 문을 열었을 리가 없다.
Bu vaqtda ochilgan boʻlishi mumkin emas.
Oʻtgan zamon — 았/었을 리가 없다.
아프소나 씨가 시험에 떨어질 리가 없어요. 매일 공부했잖아요.
Afsonaning imtihondan yiqilishi mumkin emas. Axir u har kuni oʻqigan-ku.
PK-55 dagi 잖아요 bilan juda yaxshi yuradi — ikkalasi ham dalilga ishora qiladi.
2. 을 수 없다 va 을 리가 없다 — eng muhim farq
(으)ㄹ 수 없다 PK-30
Imkoni yoʻq. Fizik yoki sharoit toʻsigʻi.
그 사람이 올 수 없어요.
“U kela olmaydi” — kasal, band, yoʻli yoʻq.
(으)ㄹ 리가 없다
Ishonmayman. Imkon bor, lekin men buni haqiqat deb qabul qilmayman.
그 사람이 올 리가 없어요.
“U keladi deb oʻylamayman” — undan kutilmaydi.
Oʻzbekchada ikkalasi ham “mumkin emas” deb tarjima qilinadi — shuning uchun bu yerda adashish oson. Lekin bizda ham farq bor, faqat boshqa soʻzlar bilan: “kela olmaydi” (imkon yoʻq — 수 없다) va “kelishi mumkin emas / hech qachon kelmasdi” (ishonmayman — 리가 없다). Eng aniq oʻzbekcha jufti — suhbatdagi bitta soʻz: “Qayoqda!” Aynan shu ohang (으)ㄹ 리가 없어요 da bor.
3. Ishonch zinapoyasi — toʻliq
PK-73 da siz taxminlarni tizib chiqqan edingiz. Endi zinapoyaning eng pastki pogʻonasi ham bor.
| Qolip | Ishonch | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| (으)ㄹ 거예요 PK-27 | yuqori | …adi |
| (으)ㄹ 테니까 PK-64 | yuqori | …sa kerak |
| (으)ㄹ 것 같다 PK-52 | oʻrtacha | …ga oʻxshaydi |
| (으)ㄹ지도 모르다 PK-73 | past | balki …ar |
| (으)ㄹ 리가 없다 | nol — teskari tomon | …ishi mumkin emas |
4. (으)ㄹ 턱이 없다 — ogʻzaki va keskin
턱 — bu hanzuviy emas, sof koreyscha soʻz: “asos, sabab”. Maʼnosi 리가 없다 bilan bir xil, lekin keskinroq va ogʻzaki.
그런 이야기를 그 사람이 알 턱이 없어요.
Bunday gapni u odam bilishiga aql bovar qilmaydi.
턱이 없다 ohangi qattiq. Unda bir oz “bu kulgili gap” degan soya bor. Shuning uchun uni oʻzidan kattaga yoki rasmiy vaziyatda ishlatmang — u yerda 리가 없다 yoki oddiy 아닐 것이다.
Koʻp uchraydigan xatolar
그 사람이 거짓말을 하는 리가 없어요.
그 사람이 거짓말을 할 리가 없어요.
리 oldida hamisha (으)ㄹ.
다리가 아파서 걸을 리가 없어요.
다리가 아파서 걸을 수 없어요.
Bu imkonsizlik — 수 없다. 리가 없다 esa ishonmaslik.
이 시간에 문을 열 리가 없었어요.
(“ochilgan boʻlishi mumkin emas” maʼnosida)
이 시간에 문을 열었을 리가 없어요.
Oʻtgan zamon 았/었을 ichida — 없다 da emas.
선생님이 그런 말을 할 턱이 없습니다.
선생님이 그런 말을 할 리가 없습니다.
턱이 없다 — keskin va ogʻzaki. Rasmiy vaziyatda 리가 없다.
Mashq
1 Toʻldiring: 그 사람이 거짓말을 리가 없어요. (하다)
Javob
할 — 리 oldida (으)ㄹ.
2 Toʻldiring: 이 시간에 문을 리가 없다. (열다 — oʻtgan zamon)
Javob
열었을 — 았/었을 리가 없다.
3 수 없다 yoki 리가 없다? “Oyogʻi ogʻriydi, shuning uchun yura olmaydi.”
Javob
수 없다 — haqiqiy imkonsizlik: 걸을 수 없어요.
4 수 없다 yoki 리가 없다? “U keladi deb oʻylamayman — undan kutilmaydi.”
Javob
리가 없다 — imkon bor, lekin ishonmayman: 올 리가 없어요.
5 리 (理) ning maʼnosi nima?
Javob
“Aql, mantiq, sabab”. Shuning uchun qolip “bunday boʻlishining mantigʻi yoʻq” degani.
6 Ishonch zinapoyasida 리가 없다 qayerda turadi?
Javob
Eng pastda — hatto (으)ㄹ지도 모르다 dan ham past. U taxmin emas, rad.
7 Bu gapni 한다체 ga oʻgiring (PK-74): 그 사람이 거짓말을 할 리가 없어요.
Javob
그 사람이 거짓말을 할 리가 없다. 없다 oʻzgarmaydi.
Kalit soʻzlar
- (으)ㄹ 리가 없다 — …ishi mumkin emas
- (으)ㄹ 턱이 없다 — shu maʼno, keskin va ogʻzaki
- 거짓말 — yolgʻon
- 속이다 — aldamoq
- 사실 — haqiqat, fakt
- 증거 — dalil
- 의심하다 — shubhalanmoq
- 당연하다 — tabiiy, albatta shunday
- 말도 안 되다 — aql bovar qilmaydi
- 믿다 — ishonmoq
Darsning xulosasi
- (으)ㄹ 리가 없다 = “…ishi mumkin emas” — kuchli ishonmaslik.
- 理 = aql, mantiq. Siz dalilga emas, mantiqqa tayanasiz.
- 수 없다 = imkoni yoʻq · 리가 없다 = ishonmayman. Bu darsning eng muhim farqi.
- Oʻtgan zamon 았/었을 리가 없다 ichida.
- Oldida hamisha (으)ㄹ — 는 yoki (으)ㄴ emas.
- 턱이 없다 — bir xil maʼno, keskin va ogʻzaki. Kattaga aytilmaydi.
- Ishonch zinapoyasi endi toʻliq: 거예요 → 테니까 → 것 같다 → 을지도 모르다 → 리가 없다.
- Oʻzbekcha jufti — bitta soʻz: “Qayoqda!”