PK-95: (이)랍시고, (으)ㄴ/는답시고 — kinoya va taʼna
“Oʻqiyman deb xonasiga kirib, faqat oʻyin oʻynaydi” — birovning bahonasini ishonmasdan keltirish. Koʻchirma gap oilasining eng oʻtkir aʼzosi.
PK-95: (이)랍시고, (으)ㄴ/는답시고 — kinoya va taʼna
Ukangiz “oʻqiyman” deb xonasiga kirdi. Bir soatdan keyin qarasangiz — oʻyin oʻynayapti. Buni siz qanday aytasiz? Oʻzbekchada javob tayyor: “Oʻqiyman deb kirdi-yu, oʻyin oʻynayapti” yoki “goʻyo oʻqirmish”.
Diqqat qiling: siz uning gapini keltiryapsiz, lekin unga ishonmayapsiz. Koreys tilida bu maʼnoning aniq qolipi bor — va u kechagi ikki darsning ukasi.
Bu darsda siz
- -(느)ㄴ답시고 bilan birovning bahonasini kinoya bilan keltirasiz
- Ot bilan (이)랍시고 shaklini ishlatasiz
- Koʻchirma gap oilasini yakunlaysiz: xabar → tekshirish → hayrat → kinoya
- Buni PK-69 dagi 느라고 dan ajratasiz
- Bu qolipni qachon ishlatmaslik kerakligini bilib olasiz
1. Yana oʻsha qisqarish
PK-92 va PK-93 dagi bilan bir xil hodisa: koʻchirma gap + qoʻshimcha, oʻrtadagi 하 tushadi.
| Toʻliq shakl | Qisqarishi | Natija |
|---|---|---|
| 공부한다고 하ㅂ시고 | 하 tushadi | 공부한답시고 |
| 돕는다고 하ㅂ시고 | 하 tushadi | 돕는답시고 |
| 요리라고 하ㅂ시고 | 하 tushadi | 요리랍시고 |
Koʻchirma gap oilasi — toʻrt dars, bitta ildiz:
-다고 하다 (PK-60) → xabar beraman
-다면서요? (PK-92) → tekshiraman
-다니! (PK-93) → hayron qolaman
-답시고 (PK-95) → ishonmayman, kinoya qilaman
Bittasini oʻrgansangiz, qolgan uchtasi shakl jihatdan bepul
keladi. Faqat maʼnosini eslab qolish qoladi.
2. Shakllar
| Nima bilan | Shakl | Misol |
|---|---|---|
| feʼl, 받침 yoʻq | ㄴ답시고 | 공부한답시고 |
| feʼl, 받침 bor | 는답시고 | 돕는답시고 |
| ot, 받침 yoʻq | 랍시고 | 요리랍시고 |
| ot, 받침 bor | 이랍시고 | 선물이랍시고 |
동생은 공부한답시고 방에 들어가서 게임만 한다.
Ukam oʻqiyman deb xonasiga kirib, faqat oʻyin oʻynaydi.
형은 자전거를 고쳐 준답시고 더 망가뜨렸다.
Akam velosipedni tuzataman deb, battar buzib qoʻydi.
선물이랍시고 이런 걸 주다니.
Sovgʻa emish deb shunaqa narsa beribdi-ya.
Oxirida PK-93 dagi 다니 ham bor — kinoya + hayrat birga kelsa, gap yanada oʻtkir chiqadi.
Oʻzbek tilida bu — “goʻyo” va “-mish”. “Goʻyo oʻqiyotgan emish”, “yordam beraman deb aralashdi”. Oʻzbekchada kinoyani biz alohida soʻz bilan (goʻyo, emish) yoki ohang bilan beramiz. Koreys tili esa uni feʼlning qoʻshimchasiga yashirgan — gap ichida hech qanday “goʻyo” koʻrinmaydi, lekin ㅂ시고 ni koʻrgan koreys darhol tushunadi. Shuning uchun bu qolipni tarjima qilganda oʻzbekchaga “goʻyo” ni qoʻshib qoʻying — maʼno toʻliq chiqadi.
3. Uchta shart — qolip qachon ishlaydi
1. Bahona boshqa odamniki. Men uning gapini keltiryapman.
2. Men unga ishonmayman. Yoki u aytgan ish bajarilmagan.
3. Natija yomon. Qolipdan keyin deyarli doim salbiy yoki kulgili natija keladi.
Uchinchi shart majburiy. Agar natija yaxshi boʻlsa,
qolip ishlamaydi: 공부한답시고 시험을 잘 봤다 — notoʻgʻri.
Kinoya bor joyda natija ham koʻngildagidek chiqmaydi. Yaxshi
natija uchun oddiy 느라고 yoki 아/어서
ishlatiladi.
4. 느라고 bilan farqi
PK-69 da 느라고 ni oʻrgangansiz: “…ish bilan band boʻlganim uchun”. Ikkalasi ham “bir ish qilib turib, ikkinchisi buzildi” deydi. Farq — ohangda.
느라고 PK-69
Neytral. Sabab rost, men unga ishonaman.
Oʻzim haqimda ham ishlatiladi.
공부하느라고 전화를 못 받았어요.
Oʻqib oʻtirganim uchun telefonni ololmadim.
답시고 PK-95
Kinoya. Sabab — bahona, men ishonmayman.
Deyarli doim boshqa odam haqida.
공부한답시고 게임만 한다.
Goʻyo oʻqiyman deb, faqat oʻyin oʻynaydi.
5. Kimga qarata ishlatmaslik kerak
Bu qolip — hukm. U gapning egasini past koʻrsatadi. Shuning uchun:
Boʻladi — uka, doʻst, tanish, oʻzim (hazil bilan).
Boʻlmaydi — ustoz, ota-ona, boshliq, yoshi katta odam. Ular haqida bu qolipni ishlatish qoʻpollik.
Ehtiyot — gapning egasi yoningizda boʻlsa, buni aytmang. Bu — orqadan aytiladigan gap.
Oʻzim haqimda ishlatish mumkin — lekin faqat hazil bilan. 나는 요리랍시고 뭘 만들었는지 모르겠다 — “Oshpazlik qilaman deb nima yasadim oʻzim ham bilmayman”. Bu — oʻzini past qoʻyish, koreys muloqotida juda oddiy va yoqimli narsa. TOPIK yozma ishida esa bu qolipni ishlatmaslik xavfsizroq — u hissiy baho beradi, rasmiy tahlil esa buni yoqtirmaydi.
Koʻp uchraydigan xatolar
동생은 공부하답시고 게임만 한다.
동생은 공부한답시고 게임만 한다.
Feʼl hozirgi zamonda ㄴ다/는다 oladi — koʻchirma gapning oʻsha tanish qoidasi.
선물랍시고 이런 걸 주다니.
선물이랍시고 이런 걸 주다니.
선물 da 받침 bor → 이랍시고. 받침 yoʻq boʻlsa: 요리랍시고.
공부한답시고 시험을 잘 봤다.
공부하느라고 시험을 잘 봤다.
Natija yaxshi boʻlsa kinoya oʻrinsiz. 답시고 dan keyin faqat yomon natija keladi.
선생님은 도와준답시고 오셨다.
선생님은 도와주러 오셨다. / 도와주려고 오셨다.
Ustoz haqida bu qolip qoʻpol. Hurmat qilinadigan odam uchun neytral shakl ishlating.
Mashq
1 Toʻldiring: 동생은 방에 들어가서 게임만 한다. (공부하다)
Javob
공부한답시고 — feʼl, 받침 yoʻq → ㄴ답시고.
2 Toʻldiring: 이런 걸 주다니. (선물)
Javob
선물이랍시고 — ot, 받침 bor → 이랍시고.
3 Toʻldiring: 형은 자전거를 더 망가뜨렸다. (고쳐 주다)
Javob
고쳐 준답시고 — 주다 → 준다 → 준답시고.
4 Bu qolip qaysi oilaga kiradi va u oilada nechanchi?
Javob
Koʻchirma gap oilasi: 다고 하다 (60) → 다면서요 (92) → 다니 (93) → 답시고 (95). Toʻrtinchisi va eng oʻtkiri.
5 Nega
공부한답시고 시험을 잘 봤다 notoʻgʻri?
Javob
Qolipdan keyin yomon natija kelishi kerak. Yaxshi natija bilan kinoya oʻrinsiz.
6 느라고 va 답시고 farqi nima?
Javob
느라고 — neytral, sabab rost. 답시고 — kinoya, sabab bahona.
7 Ustozingiz haqida bu qolipni ishlatsa boʻladimi?
Javob
Yoʻq. Qolip gapning egasini past koʻrsatadi — hurmat qilinadigan odamga qarata ishlatilmaydi.
8 Koreyschaga oʻgiring (한다체): “Akam velosipedni tuzataman deb, battar buzib qoʻydi.”
Javob
형은 자전거를 고쳐 준답시고 더 망가뜨렸다.
Kalit soʻzlar
- -(느)ㄴ답시고 — …yaman deb (goʻyo)
- (이)랍시고 — … emish deb
- 망가뜨리다 — buzib qoʻymoq
- 고치다 — tuzatmoq
- 핑계 — bahona
- 비꼬다 — kinoya qilmoq
- 참견하다 — aralashmoq
- 부품 — ehtiyot qism
- 용돈 — choʻntak puli
- 자전거 — velosiped
Darsning xulosasi
- -(느)ㄴ답시고 / (이)랍시고 = birovning bahonasini ishonmasdan keltirish.
- Kelib chiqishi: -다고 하 + ㅂ시고 → -답시고.
- Feʼl → ㄴ답시고/는답시고 · ot → (이)랍시고.
- Uch shart: bahona boshqaniki · men ishonmayman · natija yomon.
- 느라고 neytral · 답시고 kinoya.
- Hurmat qilinadigan odam haqida ishlatilmaydi.
- Oʻzim haqimda — faqat hazil bilan.
- Oʻzbekcha juftligi: “goʻyo … deb”, “-mish”.
- Koʻchirma gap oilasi shu dars bilan yopiladi.