PK-94: (으)려니 하다 — oʻz-oʻzicha taxmin qilish
“Shunchaki band ekan deb oʻylagandim” — tekshirmasdan, ichimizda qilingan taxmin. Va koreyslarning eng sevimli hayotiy maslahati: 그러려니 해.
PK-94: (으)려니 하다 — oʻz-oʻzicha taxmin qilish
Doʻstingiz uch kun javob bermadi. Siz soʻramadingiz, xafa ham boʻlmadingiz — shunchaki “band ekan-da” deb oʻylab qoʻyaqoldingiz. Keyin maʼlum boʻldi: telefoni buzilgan ekan.
Mana shu — tekshirmasdan, ichimizda qilingan taxmin. Koreys tilida uning qolipi bor, va u koreyslarning eng koʻp aytadigan hayotiy maslahatining ichida yashaydi.
Bu darsda siz
- (으)려니 하다 bilan “…deb oʻylab qoʻyaqoldim” deysiz
- 그러려니 하다 iborasini oʻrganasiz
- Buni (으)ㄹ 것 같다 (PK-52) dan ajratasiz
- 려 oilasini yopasiz: niyat, payt va taxmin
- Nega bu qolip koʻpincha xato taxmin haqida ekanini koʻrasiz
1. Shakli
받침 BOR
oʻzak + 으려니 하다
먹으려니 · 늦으려니 · 없으려니
받침 YOʻQ
oʻzak + 려니 하다
바쁘려니 · 오려니 · 그러려니
| Asos | Shakl | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 바쁘다 | 려니 했다 | 바쁘려니 했다 | band ekan-da deb oʻyladim |
| 늦다 | 으려니 했다 | 늦으려니 했다 | kechikadi deb oʻyladim |
| 그렇다 | 려니 하다 | 그러려니 하다 | shunday ekan deb qoʻyaverish |
| 처음이다 | 려니 했다 | 처음이려니 했다 | birinchi marta ekan deb oʻyladim |
답장이 없어서 그냥 바쁘려니 했다.
Javob boʻlmagani uchun shunchaki band ekan-da deb oʻylab qoʻyaqoldim.
버스가 또 안 와서 오늘도 늦으려니 했다.
Avtobus yana kelmagani uchun bugun ham kechikaman deb oʻyladim.
2. Qolipning ichidagi maʼno
Bu shunchaki “oʻyladim” emas. Uning ichida uchta narsa bor:
1. Taxmin ichimda qilingan — men buni hech kimga aytmadim.
2. Men uni tekshirmadim — soʻramadim, qaramadim.
3. Koʻpincha taxmin notoʻgʻri chiqadi — yoki ataylab tekshirmayman, chunki shunisi tinchroq.
Shuning uchun bu qolip deyarli doim oʻtgan zamonda — 했다 shaklida — keladi. Chunki hikoya qilayotgan odam allaqachon haqiqatni bilib boʻlgan: “shunday deb oʻylagan edim… lekin”. Keyingi jumla koʻpincha 그런데 yoki 알고 보니 (“bilsam…”) bilan boshlanadi.
그냥 바쁘려니 했다. 그런데 휴대폰이 고장 났었다.
Shunchaki band ekan-da deb oʻylagandim. Bilsam, telefoni buzilgan ekan.
Bu — qolipning eng tipik ishlatilishi: taxmin + uning notoʻgʻri chiqishi.
3. 그러려니 하다 — darsning eng muhim iborasi
그렇다 (“shunday”) + 려니 하다 = 그러려니 하다. Maʼnosi: “shunday ekan-da deb qoʻyaverish”, yaʼni jahl qilmaslik, tortishmaslik, qabul qilib qoʻya qolish.
버스가 늦어도 그러려니 한다.
Avtobus kechiksa ham, shunday ekan-da deb qoʻyaveraman.
세상일은 다 그러려니 해야 한다.
Dunyoning ishlariga shunday ekan-da deb qarash kerak.
Bu iboraning oʻzbekchasi bor, va u juda yaqin. “Shunday ekan-da”, “boʻlaveradi-da”, “koʻnglingizga olmang”. Uzoq navbatda turganda, avtobus kechikkanda, notanish odam qoʻpol gapirganda — oʻzbek ham, koreys ham xuddi shu narsani aytadi. Farq shundaki, koreys tilida bu bitta grammatik qolipga siqilgan: 그러려니 해. Ikki soʻz — butun bir hayotiy pozitsiya.
4. (으)ㄹ 것 같다 bilan farqi
Ikkalasi ham taxmin. Lekin ular boshqa-boshqa joyda yashaydi.
(으)ㄹ 것 같다 PK-52
Ovoz chiqarib aytiladigan taxmin. Dalilga asoslangan.
Suhbatdosh eshitadi va javob berishi mumkin.
비가 올 것 같아요. (osmonga qarab)
(으)려니 하다 PK-94
Ichimda qilingan taxmin. Tekshirilmagan.
Hech kim eshitmaydi — bu mening oʻz xulosam.
그냥 바쁘려니 했다. (soʻramadim)
Shuning uchun bu qolip suhbatda kam ishlatiladi. Uni siz odamga qarab aytmaysiz — uni siz hikoya qilasiz. Kundalik gapda “menimcha…” demoqchi boʻlsangiz, (으)ㄹ 것 같다 yoki (으)ㄹ지도 모르다 (PK-73) ishlating.
5. 려 oilasini yopamiz
Kursda 려 uchta boshqa-boshqa qolipda uchradi. Ular bir-biriga oʻxshaydi, lekin butunlay boshqa ish qiladi. Mana hammasi bir joyda:
| Qolip | Dars | Vazifasi | Misol |
|---|---|---|---|
| (으)려고 하다 | PK-40 | niyat | 가려고 해요 |
| (으)려던 참이다 | PK-90 | niyat + ayni payt | 가려던 참이었어요 |
| (으)려니 하다 | PK-94 | taxmin | 가려니 했어요 |
Ajratuvchi belgi — ketidagi feʼl.
ketida 하다 va oldida 고 boʻlsa → niyat (려고
하다).
ketida 참 boʻlsa → ayni payt.
ketida 니 하다 boʻlsa → taxmin.
Yaʼni 려 ning oʻzi hech narsa demaydi — maʼnoni undan
keyingi qism beradi. Bu koreys grammatikasining
umumiy qoidasi: eng muhim maʼno hamisha oxirida.
Koʻp uchraydigan xatolar
내일 비가 오려니 해요.
내일 비가 올 것 같아요.
Suhbatdoshga aytilayotgan taxmin → (으)ㄹ 것 같다. 려니 하다 — ichki, tekshirilmagan taxmin, va u odatda oʻtgan zamonda hikoya qilinadi.
그냥 바쁘려고 했다.
그냥 바쁘려니 했다.
려고 하다 = niyat. Lekin “band boʻlish” — niyat emas. Taxmin uchun 려니.
늦려니 했다.
늦으려니 했다.
늦 da 받침 bor → 으려니.
그렇려니 해.
그러려니 해.
그렇다 — ㅎ notoʻgʻri feʼli (PK-47). ㅎ tushadi: 그렇 → 그러 + 려니.
Mashq
1 Toʻldiring: 답장이 없어서 그냥 했다. (바쁘다)
Javob
바쁘려니 — 받침 yoʻq → 려니.
2 Toʻldiring: 오늘도 했다. (늦다)
Javob
늦으려니 — 받침 bor → 으려니.
3 그렇다 ni bu qolipga ulang.
Javob
그러려니 하다 — ㅎ notoʻgʻri feʼli (PK-47): ㅎ tushadi.
4 그러려니 해 nima degani?
Javob
“Shunday ekan-da deb qoʻyaver” — jahl qilma, koʻnglingga olma.
5 Nega bu qolip deyarli doim 했다 shaklida keladi?
Javob
Chunki hikoya qiluvchi haqiqatni allaqachon biladi: “shunday deb oʻylagan edim… lekin”.
6 Qaysi biri toʻgʻri?
(a) 내일 비가 오려니 해요.
(b) 내일 비가 올 것 같아요.
Javob
(b). Suhbatdoshga aytilayotgan taxmin → (으)ㄹ 것 같다 (PK-52).
7 려고 하다 · 려던 참이다 · 려니 하다 — qaysi biri taxmin?
Javob
려니 하다. Birinchisi niyat (PK-40), ikkinchisi niyat + ayni payt (PK-90).
8 Koreyschaga oʻgiring (한다체): “Shunchaki band ekan-da deb oʻylagandim. Bilsam, telefoni buzilgan ekan.”
Javob
그냥 바쁘려니 했다. 그런데 휴대폰이 고장 났었다.
Kalit soʻzlar
- (으)려니 하다 — …deb oʻylab qoʻyaqolmoq
- 그러려니 하다 — shunday ekan-da deb qoʻyaverish
- 그냥 — shunchaki
- 답장 — javob (xat, xabar)
- 알고 보니 — bilsam, maʼlum boʻlishicha
- 고장 나다 — buzilmoq
- 세상일 — dunyoning ishlari
- 참다 — chidamoq, sabr qilmoq
- 여유 — xotirjamlik, keng koʻngillik
- 짜증 — asabiylashish
Darsning xulosasi
- (으)려니 하다 = ichimda qilingan, tekshirilmagan taxmin.
- 받침 bor → 으려니 · yoʻq → 려니.
- Deyarli doim 했다 shaklida — keyin koʻpincha 그런데 / 알고 보니.
- 그러려니 하다 — “shunday ekan-da deb qoʻyaverish”. Butun bir hayotiy pozitsiya.
- 그렇다 → 그러려니 (ㅎ tushadi, PK-47).
- Ovoz chiqarib aytiladigan taxmin — (으)ㄹ 것 같다 (PK-52), bu emas.
- 려 oilasi: 려고 하다 niyat · 려던 참 ayni payt · 려니 하다 taxmin.
- Maʼnoni 려 emas, undan keyingi qism beradi.