PR-12: Sifat otga moslashadi — новый, новая, новое, новые
Oʻzbekchada “yangi” hech qachon oʻzgarmaydi. Ruschada esa sifat otning jinsi va soniga qarab toʻrt xil shakl oladi — va bu shakllarni siz allaqachon koʻrgansiz.
PR-12: Sifat otga moslashadi — новый, новая, новое, новые
Oʻzbekchada bitta soʻz hamma joyga yetadi: yangi uy, yangi kitob, yangi deraza, yangi kitoblar — yangi qimirlamaydi. Ruschada esa u toʻrt marta shakl oʻzgartiradi: но́вый дом, но́вая кни́га, но́вое окно́, но́вые кни́ги. Bu koʻp ishga oʻxshaydi, lekin bitta yaxshi xabar bor — siz bu toʻrtlikni allaqachon bilasiz. U PR-8 dagi он/она́/оно́/они́ va PR-10 dagi мой/моя́/моё/мои́ bilan aynan bir xil naqsh. Uchinchi marta koʻryapsiz, demak bu safar oson boʻladi.
Bu darsda siz
- Sifatning toʻrtta shaklini otga moslaysiz
- Uchta oxir turini ajratasiz: -ый, -о́й, -ий
- Како́й? Кака́я? Како́е? Каки́е? deb soʻraysiz
- Sifat otdan oldin turishini — oʻzbekchadagidek — tasdiqlaysiz
1. Toʻrtta shakl
Мужско́й — erkak
но́вый дом
ста́рый го́род
интере́сный фильм
Savoli: Како́й?
Же́нский — ayol
но́вая кни́га
ста́рая шко́ла
интере́сная исто́рия
Savoli: Кака́я?
Сре́дний — oʻrta
но́вое окно́
ста́рое ме́сто
интере́сное сло́во
Savoli: Како́е?
Э́то но́вые кни́ги.
Bu — yangi kitoblar.
Koʻplikda jins yana yoʻqoladi (PR-9 dagidek): hamma jins uchun bitta shakl — но́вые.
он — она́ — оно́ — они́
мой — моя́ — моё — мои́
но́вый — но́вая — но́вое — но́вые
Rus tili sizdan yangi narsa oʻrganishni soʻramayapti — u bitta naqshni qayta-qayta ishlatyapti. Har safar uni tanisangiz, kurs qisqarib boradi.
2. Uchta oxir turi
Erkak jinsining oxiri uch xil boʻlishi mumkin, va bu qolgan shakllarga ham taʼsir qiladi:
| Turi | м. | ж. | с. | мн. |
|---|---|---|---|---|
| 1. Oddiy — urgʻu oʻzakda | но́вый | но́вая | но́вое | но́вые |
| 2. Urgʻuli oxir — -о́й | большо́й | больша́я | большо́е | больши́е |
| 3. Yumshoq — -ний | си́ний | си́няя | си́нее | си́ние |
3. Yettita harf yana ishlaydi
PR-9 dagi Г К Х Ж Ч Ш Щ roʻyxati bu yerda ham chiqadi. Ulardan keyin -ый emas, -ий yoziladi:
4. Sifat qayerda turadi
Э́то но́вая шко́ла.
Bu — yangi maktab.
Sifat otdan oldin turadi — xuddi oʻzbekchadagidek.
Sifat kesim boʻlib, otdan keyin ham turishi mumkin — bu PR-11 dagi tiresiz gap:
Шко́ла но́вая.
Дом большо́й.
Maktab yangi. Uy katta.
Bu yerda tire qoʻyilmaydi — kesim sifat (PR-11). Maʼnosi ham biroz boshqa: но́вая шко́ла = “yangi maktab” (nomlash), шко́ла но́вая = “maktab yangi” (xabar berish).
5. Како́й? — “qanday?”
— Кака́я э́то шко́ла?
— Э́то больша́я и
но́вая шко́ла.
— Bu qanday maktab?
— Bu katta va yangi maktab.
Savol soʻzi ham otga moslashadi — xuddi чей/чья kabi (PR-10). Va ikkita sifatni и bilan bogʻlash mumkin.
6. Ishlatishga tayyor sifatlar
1Juftlik bilan
но́вый — ста́рый (yangi — eski)
большо́й — ма́ленький (katta — kichik)
хоро́ший — плохо́й (yaxshi — yomon)
дорого́й — дешёвый (qimmat — arzon)
2Odam haqida
у́мный (aqlli) · до́брый (mehribon)
весёлый (quvnoq) · молодо́й (yosh)
краси́вый (chiroyli)
3Narsa haqida
интере́сный (qiziqarli)
тру́дный (qiyin) · лёгкий (oson)
вку́сный (mazali) · ру́сский (ruscha)
Koʻp uchraydigan xatolar
но́вый кни́га
но́вая кни́га — кни́га ayol jinsi
ру́сскый язы́к
ру́сский язы́к — К dan keyin -ий, hech qachon -ый emas
хоро́шое окно́
хоро́шее окно́ — Ш dan keyin urgʻusiz о → е
Дом — большо́й.
Дом большо́й. — kesim sifat boʻlsa, tire qoʻyilmaydi (PR-11)
Mashq
1 Boʻsh joyga: ___ шко́ла (yangi)
Javobni koʻrish
но́вая шко́ла. Шко́ла ayol jinsi (-а), demak sifat ham ayol shaklida: -ая.
2 Boʻsh joyga: ___ окно́ (katta)
Javobni koʻrish
большо́е окно́. Окно́ oʻrta jins. Diqqat: большо́е, chunki urgʻu oxirda — большое emas, большо́е.
3 Nega ру́сский, ру́сскый emas?
Javobni koʻrish
Chunki oʻzak К bilan tugaydi, u esa yettita harf roʻyxatida (Г К Х Ж Ч Ш Щ). Ulardan keyin -ы hech qachon yozilmaydi. Xuddi shu qoida PR-9 da кни́ги ni ham tushuntirgan edi.
4 Savolni tuzing: ___ э́то кни́ги?
Javobni koʻrish
Каки́е э́то кни́ги? — кни́ги koʻplikda, demak каки́е. Birlikda boʻlsa edi: Кака́я э́то кни́га?
5
Qaysi birikma notoʻgʻri?
а) но́вое сло́во б) больша́я шко́ла
в) хоро́шое окно́ г) ста́рый го́род
Javobni koʻrish
в). Toʻgʻrisi хоро́шее окно́: Ш dan keyin urgʻusiz о е ga aylanadi. Solishtiring: большо́е da urgʻu oxirda, shuning uchun u yerda о qoladi.
Kalit soʻzlar
- но́вый / ста́рыйyangi / eski
- большо́й / ма́ленькийkatta / kichik
- хоро́ший / плохо́йyaxshi / yomon
- краси́выйchiroyli
- интере́сныйqiziqarli
- тру́дный / лёгкийqiyin / oson
- вку́сныйmazali
- ру́сскийruscha, rus
- си́нийkoʻk
- како́й?qanday?
🎯 Esda qoladigan narsa
- Sifat otning jinsi va soniga moslashadi: но́вый / но́вая / но́вое / но́вые.
- Bu naqsh siz uchun uchinchi marta: он/она́/оно́/они́, мой/моя́/моё/мои́, endi sifat.
- Uch tur: -ый (oddiy), -о́й (urgʻu oxirda), -ий (yumshoq).
- Г К Х Ж Ч Ш Щ dan keyin — -ий: ру́сский, ма́ленький, хоро́ший.
- Ж Ч Ш Щ dan keyin urgʻusiz о → е: хоро́шее, lekin большо́е.
- Sifat otdan oldin turadi — oʻzbekchadagidek. Kesim boʻlsa keyin turadi va tire qoʻyilmaydi.