Russian

PR-45: Koʻplik kelishiklari 1 — Именительный va Родительный

Bu kursning eng koʻp istisnoli darsi — va uni ochiq aytish kerak. Koʻplik Роди́тельный rus tilida eng koʻp yodlashni talab qiladigan shakl. Lekin uning ham tartibi bor.

powerty

Aug. 21, 2026

2 4 min 0

PR-45: Koʻplik kelishiklari 1 — Именительный va Родительный

Sizni oldindan ogohlantiraman: bu kursdagi eng koʻp istisnoli dars. Koʻplik Роди́тельный rus tilida eng koʻp yodlashni talab qiladigan shakl, va buni yashirishning maʼnosi yoʻq. Lekin ikkita narsa sizni qutqaradi: birinchidan, tartib bor — istisnolar tasodifiy emas. Ikkinchidan, keyingi dars kursdagi eng osoni, va u ertaga keladi.

Bu darsda siz

Koʻplik bosh kelishigini yasaysiz: -Ы/-И va -А/-Я
Erkak jinsdagi -А istisnolarini bilasiz: дома́, города́
Koʻplik Роди́тельный'ning uchta naqshini oʻrganasiz
Eng koʻp kerak boʻladigan notoʻgʻri shakllarni yodlaysiz

Koʻplik стол → столы́ · пять столо́в

1. Bosh kelishik koʻpligi

Мужско́й — erkak

-ы / -и

стол → столы́
врач → врачи́
рубль → рубли́

Же́нский — ayol

-ы / -и

шко́ла → шко́лы
кни́га → кни́ги
неде́ля → неде́ли

Сре́дний — oʻrta

-а / -я

окно́ → о́кна
сло́во → слова́
мо́ре → моря́

Ehtiyot boʻling Erkak jinsdagi bir guruh ot -Ы emas, -А́ oladi — va ular juda koʻp ishlatiladi, shuning uchun roʻyxatni yodlash kerak:
дом → дома́ · го́род → города́ · учи́тель → учителя́ · до́ктор → доктора́ · ве́чер → вечера́ · по́езд → поезда́ · глаз → глаза́ · па́спорт → паспорта́
Ularda urgʻu har doim oxirida. Eslash uchun: bular kundalik hayotdagi eng koʻp uchraydigan narsalar.

2. Butunlay notoʻgʻri koʻpliklar

Birlik	Koʻplik	Koʻplik Р.п.	Maʼnosi
челове́к	лю́ди	люде́й	odam(lar)
ребёнок	де́ти	дете́й	bola(lar)
друг	друзья́	друзе́й	doʻst(lar)
брат	бра́тья	бра́тьев	aka(lar)
сын	сыновья́	сынове́й	oʻgʻil(lar)
де́рево	дере́вья	дере́вьев	daraxt(lar)
стул	сту́лья	сту́льев	stul(lar)
год	го́ды	лет	yil(lar)

Ustoz maslahati Bu roʻyxatni bir kunda yodlashga urinmang. Uni ishlatib yodlang — bular oila, doʻstlar va vaqt haqidagi soʻzlar, yaʼni siz ularni har kuni aytasiz. Мои́ друзья́, на́ши де́ти, пять лет — bir hafta ichida ular oʻz-oʻzidan oʻtirib qoladi.

3. Koʻplik Роди́тельный — uchta naqsh

Qanday ot	Qoʻshimcha	Misollar
erkak, undosh bilan	-ОВ	дом → домо́в · стол → столо́в · час → часо́в
erkak, Ж Ш Щ Ч yoki -Ь	-ЕЙ	врач → враче́й · рубль → рубле́й
ayol -А, oʻrta -О	qoʻshimcha yoʻq	кни́га → книг · окно́ → о́кон · сло́во → слов
ayol -Ь, oʻrta -Е	-ЕЙ	тетра́дь → тетра́дей · мо́ре → море́й

Qoida Uchinchi qatorga alohida qarang — u eng gʻalati koʻrinadi, lekin aslida eng oson: ayol va oʻrta jins oxirgi unlisini yoʻqotadi va soʻz «yalangʻoch» qoladi: кни́г-а → книг, сло́в-о → слов. Faqat talaffuz qiyin boʻlsa, ichkariga unli qoʻshiladi: окн-о → о́кон, де́вушк-а → де́вушек.

Oʻzbekcha Ochiq gapiramiz: bu dars oʻzbek oʻquvchi uchun eng qiyin darslardan biri, va sabab oddiy.

Oʻzbekchada koʻplik bitta qoʻshimcha: -lar. Kitoblar, uylar, odamlar, bolalar — istisno deyarli yoʻq. Va u kelishik qoʻshimchasidan oldin turadi: kitob-lar-ni, kitob-lar-ga — yaʼni ikkita qoʻshimcha bir-biriga xalaqit bermaydi.

Ruschada esa koʻplik butun soʻzni qayta yasaydi: челове́к → лю́ди, друг → друзья́, ребёнок → де́ти. Bu yerda hech qanday mantiq yoʻq — faqat tarix.

Shuning uchun bu darsda strategiya boshqacha: qoidani emas, soʻzlarni yodlang. Va yodda tuting — bu eng qiyin joyi. Undan keyin osonlashadi, va aynan ertaga osonlashadi.

4. Amalda — sonlar bilan

У меня́ три дру́га. А у него́ мно́го друзе́й.

Mening uchta doʻstim bor. Uning esa koʻp doʻstlari bor.

PR-36 dagi qoida: 2-3-4 → Роди́тельный birlik (дру́га), мно́го → Роди́тельный koʻplik (друзе́й).

Во дворе́ мно́го дере́вьев и дете́й.

Hovlida koʻp daraxt va bola bor.

Ikkalasi ham notoʻgʻri koʻplik: де́рево → дере́вья → дере́вьев, ребёнок → де́ти → дете́й.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~мно́го челове́ков~~

мно́го люде́й — челове́к ning koʻpligi butunlay boshqa

~~мои́ дру́ги~~

мои́ друзья́ — notoʻgʻri koʻplik

~~пять кни́гов~~

пять книг — ayol jinsi qoʻshimchasini yoʻqotadi

~~Э́то мои́ до́мы.~~

Э́то мои́ дома́ — дом -а́ roʻyxatida

~~де́сять годо́в~~

де́сять лет — bu shakl alohida yodlanadi

Mashq

1 Koʻplikka qoʻying: дом · кни́га · окно́

Javobni koʻrish

дома́ · кни́ги · о́кна. Дом — -а́ roʻyxatidan (urgʻu oxirida!), кни́га — oddiy -и (К dan keyin), окно́ — oʻrta jins -а.

2 Boʻsh joyga: У меня́ мно́го ___. (друг)

Javobni koʻrish

друзе́й. Ikki qadam: koʻplik друзья́ (notoʻgʻri), keyin Роди́тельный друзе́й. Bu soʻz ikkala shaklda ham alohida yodlanadi.

3 Boʻsh joyga: В кла́ссе два́дцать ___. (учени́к)

Javobni koʻrish

ученико́в. Erkak jins, undosh bilan tugaydi → -ов. Va 20 — 5 dan yuqori, demak koʻplik Роди́тельный (PR-36).

4 Boʻsh joyga: Здесь мно́го ___. (челове́к)

Javobni koʻrish

люде́й. Мно́го bilan челове́к ning koʻplik shakli ishlatiladi — лю́ди → люде́й. Lekin son bilan boshqacha: пять челове́к (PR-36).

5 Qaysi qatorda hammasi toʻgʻri?
а) дома́ · друзья́ · де́ти
б) до́мы · друзья́ · де́ти
в) дома́ · дру́ги · ребёнки
г) дома́ · друзья́ · ребёнки

Javobni koʻrish

а). Uchtasi ham notoʻgʻri koʻplik: дом → дома́ (-а́ roʻyxati), друг → друзья́, ребёнок → де́ти. Bunday shakllar yodlanadi.

Kalit soʻzlar

лю́ди → люде́йodamlar
де́ти → дете́йbolalar
друзья́ → друзе́йdoʻstlar
бра́тьяakalar
дере́вьяdaraxtlar
дома́uylar
города́shaharlar
глаза́koʻzlar
дниkunlar
но́востиyangiliklar

🎯 Esda qoladigan narsa

Koʻplik И.п.: erkak va ayol -Ы/-И, oʻrta -А/-Я.
Erkak jinsdagi -А́ roʻyxati: дома́, города́, учителя́, вечера́, поезда́, глаза́.
Notoʻgʻri koʻpliklar: лю́ди, де́ти, друзья́, бра́тья, дере́вья, сту́лья.
Koʻplik Р.п.: erkak -ОВ / -ЕЙ, ayol va oʻrta — qoʻshimchasiz.
Oʻzbekcha -lar istisnosiz, ruscha koʻplik esa baʼzan butun soʻzni qayta yasaydi. Bu yerda qoidani emas, soʻzlarni yodlang.
Bu eng qiyin joyi. Ertangi dars — eng osoni.