PR-49: Sonlarning kelishigi va vaqt ifodalari: в понедельник, в мае, в 2026 году
Kursdagi eng amaliy dars: vaqt haqida gapirish. Va u ayni paytda eng yaxshi takror — chunki vaqt ifodalarida TOʻRTTA kelishik birdan ishlaydi.
PR-49: Sonlarning kelishigi va vaqt ifodalari: в понедельник, в мае, в 2026 году
Bu dars ikki barobar foydali. Birinchidan, u eng amaliy: vaqt haqida gapirish har kuni kerak. Ikkinchidan, u eng yaxshi takror — chunki rus tilida vaqt ifodalarida toʻrtta kelishik birdan ishlaydi, va nihoyat maʼlum boʻladiki, bu tasodifiy emas.
Bu darsda siz
- Hafta kunlarini aytasiz: в понеде́льник
- Oy va yilni aytasiz: в ма́е, в 2026 году́
- Fasl va kun qismini aytasiz: ле́том, у́тром
- Soatni aytasiz: в два часа́
1. Xarita — qaysi vaqt qaysi kelishikda
| Nima | Qolip | Kelishik | Misol |
|---|---|---|---|
| Hafta kuni | в + В.п. | Вини́тельный | в понеде́льник, в суббо́ту |
| Oy | в + П.п. | Предло́жный | в ма́е, в январе́ |
| Yil | в + П.п. | Предло́жный | в 2026 году́ |
| Fasl, kun qismi | predlogsiz | Твори́тельный | ле́том, у́тром |
| Sana | predlogsiz | Роди́тельный | пе́рвого ма́я |
| Soat | в + В.п. | Вини́тельный | в два часа́ |
Qisqa vaqt (kun, soat) — в + Вини́тельный. Yaʼni «shu nuqtaga» degandek, xuddi manzil kabi.
Uzun vaqt (oy, yil) — в + Предло́жный. Yaʼni «shu ichida», xuddi joy kabi.
Takrorlanadigan vaqt (fasl, kun qismi) — Твори́тельный, predlogsiz. Bu «shu vaqt bilan» degandek.
Yaʼni rus tili vaqtni joy kabi koʻradi: kichkina joyga kirasiz (В.п.), katta joy ichida turasiz (П.п.).
2. Hafta kunlari
| Kun | «…kuni» | Kun | «…kuni» |
|---|---|---|---|
| понеде́льник | в понеде́льник | пя́тница | в пя́тницу |
| вто́рник | во вто́рник | суббо́та | в суббо́ту |
| среда́ | в сре́ду | воскресе́нье | в воскресе́нье |
| четве́рг | в четве́рг | — | — |
Во вто́рник — в emas, во. Sababi tanish: keyingi soʻz ikki undosh bilan boshlanadi (вт-), shuning uchun predlogga unli qoʻshiladi — xuddi во дворе́, со мной kabi.
В сре́ду — urgʻu koʻchadi: среда́ → в сре́ду. Bu yagona kun, unda urgʻu joyini almashtiradi.
3. Oylar va yillar
| Oy | «…da» | Oy | «…da» |
|---|---|---|---|
| янва́рь | в январе́ | ию́ль | в ию́ле |
| февра́ль | в феврале́ | а́вгуст | в а́вгусте |
| март | в ма́рте | сентя́брь | в сентябре́ |
| апре́ль | в апре́ле | октя́брь | в октябре́ |
| май | в ма́е | ноя́брь | в ноябре́ |
| ию́нь | в ию́не | дека́брь | в декабре́ |
Yil ham Предло́жный oladi, lekin bitta oʻziga xosligi bor: год → в году́ — bu PR-30 dagi -У́ roʻyxatidan (в лесу́, на полу́). Shuning uchun: в 2026 году́.
4. Fasllar va kun qismlari — Твори́тельный
| Fasl | «…da» | Kun qismi | «…da» |
|---|---|---|---|
| зима́ | зимо́й | у́тро | у́тром |
| весна́ | весно́й | день | днём |
| ле́то | ле́том | ве́чер | ве́чером |
| о́сень | о́сенью | ночь | но́чью |
Siz bu soʻzlarni PR-20 dan beri ishlatasiz (Ве́чером — магази́н), lekin faqat endi nega bunday ekanini bilasiz: bular Твори́тельный padejida qotib qolgan ravishlar.
5. Soat va sana
— Ско́лько
вре́мени?
— Два часа́. Уро́к
в три часа́.
— Soat necha?
— Soat ikki. Dars soat uchda.
Vaqtni aytish — bosh kelishik (два часа́). «Soat nechada» — в + Вини́тельный. Va час PR-36 qoidasi boʻyicha oʻzgaradi: час, два часа́, пять часо́в.
— Како́е сего́дня число́?
— Пе́рвое ма́я. А экза́мен
пя́того ма́я.
— Bugun nechanchi sana?
— Birinchi may. Imtihon
esa beshinchi mayda.
Sana aytilsa — bosh kelishik (пе́рвое). «Qaysi kuni» — Роди́тельный (пя́того). Oy esa har doim Роди́тельный'da: ма́я.
dushanbada · mayda · yozda · ertalab · soat ikkida
Ruschada esa toʻrtta boshqa qurilish:
в понеде́льник (В.п.) · в ма́е (П.п.) · ле́том (Т.п.) · пя́того ма́я (Р.п.)
Bu koʻproq ish, lekin bir narsa yordam beradi: bu iboralar yopiq roʻyxat. Hafta kunlari — yettita. Oylar — oʻn ikkita. Fasllar — toʻrtta. Kun qismlari — toʻrtta. Yigirma yettita ibora, tamom. Ularni qoida sifatida emas, tayyor boʻlak sifatida yodlang — xuddi oʻzbekchadagi «ertalab» soʻzi kabi.
Koʻp uchraydigan xatolar
в понеде́льнике
в понеде́льник — hafta kuni Вини́тельный oladi
в май
в ма́е — oy Предло́жный oladi
в ле́те
ле́том — fasl predlogsiz, Твори́тельный
в 2026 го́де
в 2026 году́ — год -У́ roʻyxatida
в вто́рник
во вто́рник — ikki undoshdan oldin predlogga unli qoʻshiladi
Mashq
1 Boʻsh joyga: Экза́мен ___. (суббо́та)
Javobni koʻrish
в суббо́ту. Hafta kuni — в + Вини́тельный, ayol jinsi -у.
2 Boʻsh joyga: Мы е́дем в дере́вню ___. (ию́ль)
Javobni koʻrish
в ию́ле. Oy — в + Предло́жный. Solishtiring: hafta kuni Вини́тельный olardi.
3 Boʻsh joyga: ___ здесь о́чень хо́лодно. (зима́)
Javobni koʻrish
Зимо́й — predlogsiz, Твори́тельный. Fasllar va kun qismlari shu qurilishda: ле́том, у́тром, ве́чером, но́чью.
4 Boʻsh joyga: Он роди́лся в 2001 ___. (год)
Javobni koʻrish
году́. Год — PR-30 dagi -У́ roʻyxatidan, xuddi в лесу́, на полу́ kabi. «В го́де» — xato.
5
Qaysi qatorda hammasi toʻgʻri?
а) в понеде́льник · в ма́е · ле́том
б) в понеде́льнике · в ма́е · ле́том
в) в понеде́льник · в май · в ле́те
г) в понеде́льник · в ма́е · в ле́том
Javobni koʻrish
а). Uchta boshqa qurilish: hafta kuni В.п., oy П.п., fasl esa predlogsiz Т.п.
Kalit soʻzlar
- в понеде́льникdushanba kuni
- во вто́рникseshanba kuni
- в ма́еmayda
- в году́yilda
- ле́том · зимо́йyozda · qishda
- у́тром · но́чьюertalab · kechasi
- число́sana
- календа́рьkalendar
- неде́ляhafta
- ме́сяцoy
🎯 Esda qoladigan narsa
- Hafta kuni — в + Вини́тельный: в понеде́льник.
- Oy va yil — в + Предло́жный: в ма́е, в 2026 году́.
- Fasl va kun qismi — predlogsiz Твори́тельный: ле́том, у́тром.
- Sana — Роди́тельный: пя́того ма́я.
- Mantiq: qisqa vaqt — В.п. (nuqtaga), uzun vaqt — П.п. (ichida).
- Во вто́рник va в сре́ду (urgʻu koʻchadi) — ikkita diqqat joyi.
- Bu iboralar yopiq roʻyxat — yigirma yettita. Ularni tayyor boʻlak sifatida yodlang.