PR-74: Sifat darajalari: больше, самый, лучше, наиболее, чем
Oʻzbekcha «-dan katta» ruschada «бо́льше + Роди́тельный» boʻladi, «eng» esa «са́мый». Qolgani — soʻzning oʻzi oʻzgarishi.
PR-74: Sifat darajalari: больше, самый, лучше, наиболее, чем
Oʻzbekchada solishtirish juda oson: sifat oʻzgarmaydi, faqat solishtiriladigan narsaga -dan qoʻshiladi — «Toshkentdan katta». Rus tilida esa sifatning oʻzi oʻzgaradi: большо́й → бо́льше. Mana shu oʻzgarish bu darsning asosiy ishi.
Bu darsda siz
- Qiyosiy darajani yasaysiz: интере́сный → интере́снее
- Undosh almashinadigan guruhni oʻrganasiz: дорого́й → доро́же
- Beshta notoʻgʻri shaklni yodlaysiz: лу́чше, ху́же, бо́льше, ме́ньше, ста́рше
- Ikki xil solishtirish yoʻlini bilasiz: чем va Роди́тельный
- Orttirma darajani qoʻyasiz: са́мый, всех, всего́
1. Qiyosiy daraja: -ее
| Sifat | Qiyosiy | Maʼnosi |
|---|---|---|
| интере́сный | интере́снее | qiziqarliroq |
| краси́вый | краси́вее | chiroyliroq |
| тру́дный | трудне́е | qiyinroq |
| бы́стрый | быстре́е | tezroq |
| у́мный | умне́е | aqlliroq |
| дли́нный | длинне́е | uzunroq |
Uzunroq sifatlarda esa oʻz joyida qoladi: краси́вее, интере́снее.
2. Undosh almashadigan guruh: -е
Oʻzak г, к, х, д, т, ст bilan tugasa, qoʻshimcha -е boʻladi va oxirgi undosh almashadi. Bu guruh kichik, lekin undagi soʻzlar juda koʻp ishlatiladi — yodlash kerak.
| Sifat | Qiyosiy | Maʼnosi | Sifat | Qiyosiy | Maʼnosi |
|---|---|---|---|---|---|
| дорого́й | доро́же | qimmatroq | молодо́й | моло́же | yoshroq |
| высо́кий | вы́ше | balandroq | ни́зкий | ни́же | pastroq |
| бли́зкий | бли́же | yaqinroq | далёкий | да́льше | uzoqroq |
| широ́кий | ши́ре | kengroq | у́зкий | у́же | torroq |
| глубо́кий | глу́бже | chuqurroq | коро́ткий | коро́че | qisqaroq |
| лёгкий | ле́гче | yengilroq | кре́пкий | кре́пче | mustahkamroq |
| ти́хий | ти́ше | jimroq | бога́тый | бога́че | boyroq |
| ча́стый | ча́ще | tez-tezroq | ре́дкий | ре́же | kamroq |
3. Beshta notoʻgʻri shakl
| Sifat | Qiyosiy | Maʼnosi |
|---|---|---|
| хоро́ший | лу́чше | yaxshiroq |
| плохо́й | ху́же | yomonroq |
| большо́й | бо́льше | kattaroq, koʻproq |
| ма́ленький | ме́ньше | kichikroq, kamroq |
| ста́рый | ста́рше | kattaroq (yoshda) |
Старе́е — narsa haqida: Э́тот дом старе́е — bu uy eskiroq.
Oʻzbekchada ham shunday: odam «katta», narsa «eski».
4. Ikki xil solishtirish
ЧЕМ + Имени́тельный
Москва́ бо́льше, чем Ташке́нт.
Vergul majburiy. Har doim ishlaydi.
Роди́тельный, чем siz
Москва́ бо́льше Ташке́нта.
Qisqaroq va tabiiyroq. Faqat bitta ot bilan.
Toshkentdan katta → бо́льше Ташке́нта (Роди́тельный)
mendan yosh → моло́же меня́
bu kitobdan qiziqarli → интере́снее э́той кни́ги
Yaʼni oʻzbekcha -dan = ruscha Роди́тельный. Bu mosligni bir marta koʻrsangiz, boshqa unutmaysiz.
Чем esa oʻzbekcha «…ga qaraganda», «…dan koʻra» ga toʻgʻri keladi va undan keyin ot oʻzgarmaydi.
5. На + Вини́тельный — qancha farq bilan
Farqni aytish
Он на два го́да ста́рше меня́.
U mendan ikki yosh katta.
Э́та су́мка на ты́сячу доро́же.
Bu sumka ming soʻm qimmatroq.
Oʻzbekchada hech qanday belgi yoʻq — «ikki yosh katta». Ruschada esa на qoʻyilishi shart.
6. Бо́лее + toʻliq sifat
Bu joyni koʻpchilik bilmaydi. Oddiy qiyosiy shakl (интере́снее) faqat kesim boʻla oladi — otdan oldin turolmaydi. Otni aniqlash kerak boʻlsa, бо́лее + toʻliq sifat ishlatiladi.
Kesim — oddiy shakl
Э́та кни́га интере́снее.
Bu kitob qiziqarliroq.
Aniqlovchi — бо́лее
Дай мне бо́лее интере́сную кни́гу.
Menga qiziqarliroq kitob ber.
интере́снее кни́гу — bunday boʻlmaydi.
Bir fikr, uch xil aytilishi
Э́тот путь коро́че.
Bu yoʻl qisqaroq. — kesim, oddiy shakl.
Э́тот путь коро́че того́.
Bu yoʻl undan qisqaroq. — Роди́тельный bilan.
Мы вы́брали бо́лее коро́ткий путь.
Biz qisqaroq yoʻlni tanladik. — aniqlovchi, demak бо́лее.
7. Orttirma daraja
| Shakl | Uslub | Misol |
|---|---|---|
| са́мый + sifat | hamma joyda | са́мый большо́й го́род |
| наибо́лее + sifat | rasmiy, ilmiy | наибо́лее ва́жный вопро́с |
| -е́йший / -а́йший | kitobiy | интере́снейший, велича́йший |
| qiyosiy + всех | ogʻzaki | Он бе́гает быстре́е всех. |
| qiyosiy + всего́ | ogʻzaki | Бо́льше всего́ я люблю́ ле́то. |
Всего́ — ish yoki umuman narsalar bilan: Бо́льше всего́ я люблю́ ле́то — hammadan koʻproq yozni yaxshi koʻraman.
Sinov: «hammadan» → всех. «hamma narsadan» → всего́.
eng katta shahar → са́мый большо́й го́род
eng chiroyli → са́мая краси́вая
Bitta farq bor: oʻzbekcha «eng» oʻzgarmaydi, ruscha са́мый esa sifat kabi turlanadi — jinsda, sonda, kelishikda: в са́мом большо́м го́роде, о са́мой дли́нной реке́.
8. Kuchaytiruvchi soʻzlar
Qanchalik farq
Здесь гора́здо ти́ше. · Здесь намно́го ти́ше.
Bu yerda ancha jimroq.
Стань чуть бли́же. · Так ещё лу́чше.
Biroz yaqinroq tur. · Bunisi yanayam yaxshi.
Oʻzbekchada katta soʻzi hech qachon oʻzgarmaydi — katta, kattaroq, eng katta da ham oʻzagi bitta. Ruschada esa большо́й solishtirilganda butunlay boshqa soʻzga aylanadi — бо́льше.
Shuning uchun 2- va 3-boʻlimdagi jadvallarni yodlash kerak. Qolgan hamma narsa — -dan ↔ Роди́тельный, eng ↔ са́мый — sizda allaqachon bor.
Koʻp uchraydigan xatolar
Москва́ бо́льше чем Ташке́нт.
Москва́ бо́льше, чем Ташке́нт — чем dan oldin vergul
Москва́ бо́льше Ташке́нт.
Москва́ бо́льше Ташке́нта — чем siz Роди́тельный
Он бо́лее ста́рше меня́.
Он ста́рше меня́ — ikki marta qiyosiy daraja qoʻyilmaydi
Дай мне интере́снее кни́гу.
Дай мне бо́лее интере́сную кни́гу — otdan oldin бо́лее kerak
Mashq
1 Qiyosiy shaklni yasang. дорого́й
Javobni koʻrish
доро́же. Oʻzak -г bilan tugagan, demak -е qoʻshimchasi va undosh almashinadi: г → ж.
2 Ikki xil yoʻl bilan ayting. Amudaryo Zarafshondan uzun.
Javobni koʻrish
Амударья́ длинне́е Зеравша́на. (Роди́тельный) yoki Амударья́ длинне́е, чем Зеравша́н. (чем + И.п., vergul bilan). Ikkalasi ham toʻgʻri.
3 Всех yoki всего́? Бо́льше ___ я люблю́ чита́ть.
Javobni koʻrish
всего́. Bu yerda ish (чита́ть) boshqa ishlar bilan solishtirilyapti, odamlar bilan emas. Odamlar boʻlsa — лу́чше всех.
4 Xatoni toping. Я купи́л бо́лее дешёвее биле́т.
Javobni koʻrish
Я купи́л бо́лее дешёвый биле́т. Бо́лее dan keyin toʻliq sifat keladi, qiyosiy shakl emas. Ikki marta daraja qoʻyilmaydi.
5
Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Akam mendan uch yosh katta.
Javobni koʻrish
Брат на три го́да ста́рше меня́. Odam haqida — ста́рше. Farq на + Вини́тельный bilan beriladi, «mendan» esa Роди́тельный — меня́.
Kalit soʻzlar
- лу́чшеyaxshiroq
- ху́жеyomonroq
- бо́льше / ме́ньшеkattaroq / kichikroq
- ста́рше / моло́жеkattaroq / yoshroq (yoshda)
- доро́же / деше́влеqimmatroq / arzonroq
- чем…ga qaraganda
- са́мыйeng
- гора́здо / намно́гоancha
- чутьbiroz
- наибо́лееeng (rasmiy)
🎯 Esda qoladigan narsa
- Qiyosiy: -ее (интере́снее) yoki undosh almashib -е (доро́же).
- Yodlang: лу́чше, ху́же, бо́льше, ме́ньше, ста́рше.
- Ikki yoʻl: чем + И.п. (vergul bilan) yoki Роди́тельный — bu oʻzbekcha -dan ning oʻzi.
- Farq — на + В.п.: на два го́да ста́рше.
- Otdan oldin oddiy qiyosiy shakl turolmaydi — бо́лее + toʻliq sifat.
- Orttirma: са́мый (= oʻzbekcha «eng») va u turlanadi.
- Всех — odamlardan, всего́ — hamma narsadan.