PR-80: Sana, vaqt, yosh va davomiylik
Rus tili soatni kelayotgan soat ichida sanaydi — «полпя́того» bu 4:30. Ustiga sana, yosh (Да́тельный bilan) va за / че́рез / на uchligi.
PR-80: Sana, vaqt, yosh va davomiylik
Bitta savol: «полпя́того» soat necha? Koʻpchilik «besh yarim» deb javob beradi va adashadi. Toʻgʻri javob — 4:30. Chunki rus tili soatni tugagan soatdan emas, kelayotgan soat ichida sanaydi. Shu bitta farqni tushunsangiz, bu darsning eng qiyin joyi ortda qoladi.
Bu darsda siz
- Soatni ayta olasiz — va yarim soat tuzogʻidan qutulasiz
- Sanani ikki shaklda qoʻyasiz: «пя́тое ма́рта» ↔ «пя́того ма́рта»
- Yoshni aytasiz: год / го́да / лет qoidasi
- Davomiylikni Вини́тельный bilan berasiz
- Uchlikni ajratasiz: за · че́рез · на
1. Soat: birinchi yarim
Soatning birinchi yarmida (00–30 daqiqa) rus tili shunday oʻylaydi: «biz hozir toʻrtinchi soat ichidamiz, undan 15 daqiqa oʻtdi».
| Soat | Ruscha | Soʻzma-soʻz | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| 3:05 | пять мину́т четвёртого | toʻrtinchining 5 daqiqasi | uchdan besh daqiqa oʻtdi |
| 3:15 | че́тверть четвёртого | toʻrtinchining choragi | uchdan chorak oʻtdi |
| 3:30 | полчетвёртого | toʻrtinchining yarmi | uch yarim |
| 4:30 | полпя́того | beshinchining yarmi | toʻrt yarim |
uch yarim → полчетвёртого («toʻrtinchining yarmi»)
toʻrt yarim → полпя́того
Yaʼni ruscha son har doim bittaga katta koʻrinadi. Buni shunday eslang: «полпя́того» — beshga yetmadi, yarim soat qoldi.
Shu tuzoqqa tushmaslikning oson yoʻli: rasmiy uslubda «четы́ре три́дцать» deyish ham mumkin va hech kim tushunmay qolmaydi.
2. Soat: ikkinchi yarim
30 daqiqadan keyin rus tili ayirishga oʻtadi — без bilan:
| Soat | Ruscha | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| 3:40 | без двадцати́ четы́ре | toʻrtga yigirma daqiqa qoldi |
| 3:45 | без че́тверти четы́ре | toʻrtga chorak qoldi |
| 3:55 | без пяти́ четы́ре | toʻrtga besh qoldi |
2. Aniq soatda esa в kerak: в два часа́, в семь часо́в.
Kun qismi: утра́ (04–11), дня (12–17), ве́чера (18–23), но́чи (00–03). в три часа́ дня · в два часа́ но́чи.
3. Sana: ikki shakl
«Bugun nechanchi?» — И.п.
Сего́дня пя́тое ма́рта.
Bugun beshinchi mart.
Tartib son oʻrta jinsda (число́), oy — Р.п. da.
«Qachon?» — Р.п.
Он прие́дет пя́того ма́рта.
U beshinchi martda keladi.
Tartib son Роди́тельный ga oʻtadi.
Yil bilan
Он роди́лся в 2008 году́.
U 2008-yilda tugʻilgan. — «в две ты́сячи восьмо́м году́».
Э́то бы́ло пя́того ма́рта две ты́сячи два́дцать шесто́го го́да.
Bu 2026-yilning 5-martida boʻlgan.
Uzun sonda faqat oxirgi soʻz oʻzgaradi: две ты́сячи два́дцать шесто́го.
4. Yosh: год / го́да / лет
Yosh
Мне два́дцать оди́н год.
Ему́ три́дцать два го́да.
Ей со́рок пять лет.
Men yigirma bir yoshdaman. · U oʻttiz ikki yoshda. · U qirq besh yoshda.
Oxirgi raqamga qarang: 21 → год, 32 → го́да, 45 → лет. Lekin 11–14 har doim лет.
Ruschada esa odam Да́тельный ga oʻtadi:
Bu PR-38 dagi мне хо́лодно bilan bir oila: rus tilida holat va yosh odamning ustiga tushadi, u esa «kimga?» shaklida turadi.
Oʻtgan va kelasi zamon ham shunday: Ему́ бы́ло три́дцать, Ей бу́дет со́рок.
5. Davomiylik: yalangʻoch Вини́тельный
Qancha vaqt?
Я жил там три го́да.
U yerda uch yil yashadim.
Он чита́л весь ве́чер.
U kechqurun boʻyi oʻqidi.
Predlog kerak emas — vaqt oddiy Вини́тельный da turadi.
6. За · че́рез · на — uchlik
| Predlog | Maʼnosi | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| за + В.п. | shuncha vaqt ichida bajarildi | Я прочита́л кни́гу за два дня. | ikki kunda oʻqib chiqdim |
| че́рез + В.п. | shuncha vaqtdan keyin | Че́рез два дня я верну́сь. | ikki kundan keyin qaytaman |
| на + В.п. | shuncha vaqtga moʻljallangan | Я прие́хал на два дня. | ikki kunga keldim |
ikki kunda (bajardim) → за два дня
ikki kundan keyin → че́рез два дня
ikki kunga (keldim) → на два дня
Farqni his qiling: Я прие́хал на неде́лю — bir haftaga keldim (keyin ketaman). Я прие́хал че́рез неде́лю — bir haftadan keyin keldim. Ikkinchisida men allaqachon shu yerdaman.
7. Takrorlanish
Necha marta?
Я хожу́ в бассе́йн два ра́за в неде́лю.
Haftasiga ikki marta basseynga boraman.
Он звони́т раз в ме́сяц.
Oyiga bir marta qoʻngʻiroq qiladi.
Qolip: N раз в + Вини́тельный. «Bir marta» uchun оди́н aytilmaydi — shunchaki раз.
Koʻp uchraydigan xatolar
Полпя́того — э́то 5:30.
Полпя́того = 4:30 — «beshinchi soatning yarmi»
Я два́дцать лет.
Мне два́дцать лет — odam Да́тельный da turadi
Я прочита́л кни́гу че́рез два дня.
(ikki kunda oʻqidim)
…за два дня — че́рез «keyin» degani
Ему́ три́дцать два лет.
Ему́ три́дцать два го́да — oxirgi raqam 2, demak го́да
Mashq
1 Soat necha? полсе́дьмого
Javobni koʻrish
6:30 — «yettinchi soatning yarmi». Ruscha son har doim bittaga katta koʻrinadi.
2 Toʻgʻri shaklni qoʻying. Ему́ два́дцать оди́н ___.
Javobni koʻrish
год. Oxirgi raqam 1, demak год. Два́дцать два го́да, два́дцать пять лет.
3 За, че́рез yoki на? Я прие́хал сюда́ ___ неде́лю и в суббо́ту уезжа́ю.
Javobni koʻrish
на неде́лю — «bir haftaga keldim», moʻljallangan muddat. Oʻzbekcha «haftaga» dagi -ga shuni koʻrsatib turibdi.
4 Sanani ikki shaklda ayting. 1-sentabr
Javobni koʻrish
«Bugun nechanchi?» — пе́рвое сентября́ (И.п.). «Qachon?» — пе́рвого сентября́ (Р.п.). Oy har ikkala holatda ham Роди́тельный da qoladi.
5
Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Ishni uch soatda tugatdim va ikki soatdan keyin uyga qaytdim.
Javobni koʻrish
Я зако́нчил рабо́ту за три часа́ и че́рез два часа́ верну́лся домо́й. «Uch soatda» → за, «ikki soatdan keyin» → че́рез.
Kalit soʻzlar
- Кото́рый час?Soat necha?
- че́твертьchorak
- полшесто́го5:30
- без че́твертиchorak kam
- число́sana, kun
- год / го́да / летyil (sonlar bilan)
- за + В.п.…da (bajarildi)
- че́рез + В.п.…dan keyin
- на + В.п.…ga (muddatga)
- раз в неде́люhaftasiga bir marta
🎯 Esda qoladigan narsa
- Rus tili soatni kelayotgan soat ichida sanaydi: полпя́того = 4:30.
- 30 daqiqadan keyin без bilan ayiriladi: без че́тверти пять.
- Sana: «bugun nechanchi?» → И.п., «qachon?» → Р.п. Uzun sonda faqat oxirgi soʻz oʻzgaradi.
- Yosh: odam Да́тельный da — мне два́дцать лет. 1 → год, 2–4 → го́да, 5–20 → лет.
- Davomiylik — predlogsiz Вини́тельный: три го́да.
- За = …da (bajardim) · че́рез = …dan keyin · на = …ga (muddatga).