Russian

PR-83: Predlog xaritasi 2: по, за, из-за, благодаря, вместо, кроме, несмотря на

Ikkinchi predlog xaritasi. Gavhari — «несмотря́ на»: u oʻzbekcha «qaramay» ning soʻzma-soʻz nusxasi, chunki ikkalasi ham «qaramay» degani.

powerty

Aug. 25, 2026

1 5 min 0

PR-83: Predlog xaritasi 2: по, за, из-за, благодаря, вместо, кроме, несмотря на

PR-48 da predloglarning birinchi xaritasini olgansiz. Endi qiyinlari navbati keldi — bittasi oltita maʼnoga ega, boshqasi esa oʻzbekcha soʻzning aynan nusxasi. Aynan shu ikkinchisidan boshlaymiz, chunki u sizga bepul beriladi.

Bu darsda siz

Несмотря́ на ni bir daqiqada oʻrganasiz — u oʻzbekcha «qaramay»
По ning oltita maʼnosini ajratasiz
За ning ikki kelishikdagi farqini koʻrasiz
Вме́сто, кро́ме va ularning kelishiklarini olasiz
PR-66 dagi из-за / благодаря́ ni mustahkamlaysiz

1. Несмотря́ на — sovgʻa

Soʻzma-soʻz bir xil Ruscha несмотря́ ni boʻlaklarga ajrating: не + смотря́ = «qaramay».

Endi oʻzbekchasiga qarang: qara + -may = «qaramay».

Ikkala til ham bir xil obrazni ishlatadi — «yomgʻirga qaramay»:
yomgʻirga qaramay bordik
→ несмотря́ на дождь, мы пошли́

Bunday toza moslik butun kursda bir necha marta uchraydi. Yodlash kerak boʻlgani atigi bitta: несмотря́ на Вини́тельный oladi — на дождь, ~~на дождя́~~ emas.

Ikki qurilish

Несмотря́ на дождь, матч не отмени́ли.

Yomgʻirga qaramay, oʻyin bekor qilinmadi. — ot bilan.

Несмотря́ на то, что шёл дождь, матч не отмени́ли.

Yomgʻir yogʻayotganiga qaramay… — butun gap bilan.

Gap bilan kelganda на то, что qoʻshiladi — xuddi PR-66 dagi из-за того́ что kabi.

2. По — oltita vazifa, bitta soʻz

По deyarli har doim Да́тельный oladi. Qiyinligi kelishikda emas — maʼnolarining koʻpligida.

Maʼnosi	Misol	Oʻzbekcha
boʻylab, ustidan	идти́ по у́лице	koʻcha boʻylab yurmoq
vosita bilan	говори́ть по телефо́ну	telefon orqali gapirmoq
…ga koʻra	по расписа́нию	jadvalga koʻra
soha, fan	уче́бник по исто́рии	tarixdan darslik
taqsimlash	по одному́ я́блоку	bittadan olma
sabab (rasmiy)	по оши́бке	xato bilan

Bitta ruscha soʻz — toʻrtta oʻzbekcha Mana bu joyda yoʻnalish teskari: oʻzbekchada toʻrtta alohida soʻz bor, ruschada esa hammasi bitta по ga yigʻilgan:

boʻylab · orqali · koʻra · bilan → hammasi по

Shuning uchun ruschadan oʻzbekchaga tarjima qilish qiyin, teskarisi esa oson. Yodda tuting: agar oʻzbekcha gapda shu toʻrt soʻzdan biri boʻlsa — ruschada katta ehtimol bilan по + Да́тельный kerak.

3. За — kelishikka qarab ikki maʼno

ЗА + Твори́тельный

Кот сиди́т за до́мом.
Mushuk uy orqasida oʻtiribdi.

Joy — harakat yoʻq.

ЗА + Вини́тельный

Кот побежа́л за дом.
Mushuk uy orqasiga yugurdi.

Yoʻnalish — harakat bor.

Maʼnosi	Kelishik	Misol	Oʻzbekcha
evaziga, uchun	В.п.	спаси́бо за по́мощь	yordam uchun rahmat
toʻlash	В.п.	заплати́ть за биле́т	chipta uchun toʻlamoq
vaqt ichida (PR-80)	В.п.	сде́лать за час	bir soatda qilmoq
olib kelgani	Т.п.	идти́ за хле́бом	non olgani bormoq
stol atrofida	Т.п.	сиде́ть за столо́м	stolda oʻtirmoq

«За хле́бом» — juda kerakli qurilish Oʻzbekcha «non olgani bormoq» ruschada идти́ за хле́бом boʻladi — Твори́тельный bilan, hech qanday feʼlsiz:

Я иду́ за молоко́м. — Sut olgani ketyapman.
Он пошёл за врачо́м. — Shifokor chaqirgani ketdi.

~~Идти́ за хлеб~~ deyilsa, «nonning orqasiga bormoq» degan kulgili maʼno chiqadi.

4. Вме́сто va кро́ме — ikkalasi Роди́тельный

Вме́сто — oʻrniga

Он вы́пил ко́фе вме́сто ча́я.

Choy oʻrniga qahva ichdi.

Вме́сто меня́ пойдёт Бекзо́д.

Mening oʻrnimga Bekzod boradi.

Кро́ме — ikki maʼno

Пришли́ все, кро́ме Дилно́зы.

Dilnozadan tashqari hamma keldi. — istisno.

Кро́ме ру́сского, он зна́ет коре́йский.

Ruschadan tashqari koreyschani ham biladi. — qoʻshimcha.

Ikkinchi maʼnoda koʻpincha ещё qoʻshiladi: кро́ме того́ — «bundan tashqari».

«…dan tashqari» ham ikki maʼnoli Oʻzbekchada ham aynan shu ikkilik bor va u ham bir xil soʻz bilan beriladi:

Dilnozadan tashqari hamma keldi — istisno
rus tilidan tashqari koreyschani ham biladi — qoʻshimcha

Yaʼni кро́ме = «…dan tashqari», ikkala maʼnosi bilan birga. Qaysi maʼno ekanini gapning oʻzi koʻrsatadi: inkor bor boʻlsa — istisno, ещё / то́же bor boʻlsa — qoʻshimcha.

5. Из-за va благодаря́ — qisqacha takror

Predlog	Kelishik	Natija	Misol
из-за	Роди́тельный	yomon	из-за дождя́ мы не пошли́
благодаря́	Да́тельный	yaxshi	благодаря́ дру́гу я нашёл рабо́ту
несмотря́ на	Вини́тельный	to'siqqa qaramay	несмотря́ на дождь, мы пошли́

Uchtasini bir jadvalda yodlang Bu uchta predlog bir-biriga yaqin, lekin uch xil kelishik oladi — va aynan shu adashtiriladi:

из-за + Р.п. · благодаря́ + Д.п. · несмотря́ на + В.п.

Yordamchi fikr: благодаря́ ichida «rahmat aytmoq» bor, rahmat esa kimga aytiladi → Да́тельный. Несмотря́ на ichida на bor, на esa yoʻnalish uchun Вини́тельный oladi.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Несмотря́ на дождя́, мы пошли́.~~

Несмотря́ на дождь — Вини́тельный, chunki на bor

~~Я иду́ за хлеб.~~

Я иду́ за хле́бом — «olib kelgani» maʼnosida Твори́тельный

~~Спаси́бо для по́мощи.~~

Спаси́бо за по́мощь — «uchun» maʼnosida за + В.п.

~~Он вы́пил ко́фе вме́сто чай.~~

…вме́сто ча́я — вме́сто Роди́тельный oladi

Mashq

1 Toʻgʻri shaklni qoʻying. Несмотря́ на ___, мы вы́шли на у́лицу. (моро́з)

Javobni koʻrish

моро́з — Вини́тельный, shakl oʻzgarmaydi (jonsiz ot). ~~Моро́за~~ deyilsa, из-за ning kelishigi qoʻyilgan boʻlardi.

2 За хле́бом yoki за хлеб? Ма́ма посла́ла меня́ ___ .

Javobni koʻrish

за хле́бом — Твори́тельный, «non olib kelgani». За хлеб «non orqasiga» degan maʼno berardi.

3 По ning qaysi maʼnosi? Мы получи́ли по два биле́та.

Javobni koʻrish

Taqsimlash — «ikkitadan chipta oldik», yaʼni har birimizga ikkitadan. Oʻzbekcha -tadan qoʻshimchasi shuni bildiradi.

4 Uchtasini toʻgʻri kelishikka qoʻying.
из-за (дождь) · благодаря́ (учи́тель) · несмотря́ на (боле́знь)

Javobni koʻrish

из-за дождя́ (Р.п.) · благодаря́ учи́телю (Д.п.) · несмотря́ на боле́знь (В.п.). Uch predlog — uch kelishik.

5 Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Kasalligiga qaramay, u mendan tashqari hammaga xat yozdi.

Javobni koʻrish

Несмотря́ на боле́знь, он написа́л всем, кро́ме меня́. «Qaramay» → несмотря́ на + В.п.; «dan tashqari» → кро́ме + Р.п.; «hammaga» → всем (Д.п.).

Kalit soʻzlar

несмотря́ на + В.п.…ga qaramay
по + Д.п.boʻylab; orqali; koʻra
за + В.п.uchun, evaziga
за + Т.п.orqasida; olib kelgani
из-за + Р.п.tufayli (yomon)
благодаря́ + Д.п.tufayli (yaxshi)
вме́сто + Р.п.oʻrniga
кро́ме + Р.п.…dan tashqari
кро́ме того́bundan tashqari
по оши́бкеxato bilan

🎯 Esda qoladigan narsa

Несмотря́ на = oʻzbekcha «qaramay», soʻzma-soʻz. Kelishigi — Вини́тельный.
По + Д.п. — oʻzbekcha boʻylab / orqali / koʻra / bilan ning hammasi.
За + Т.п. = orqasida yoki olib kelgani; за + В.п. = uchun, evaziga, vaqt ichida.
Вме́сто va кро́ме — ikkalasi Роди́тельный.
Кро́ме ikki maʼnoli — xuddi oʻzbekcha «…dan tashqari» kabi.
Uchlikni yodlang: из-за Р.п. · благодаря́ Д.п. · несмотря́ на В.п.