PR-82: Jamlovchi va tartib sonlar: двое, оба, первый, тридцать первое
Tartib sonlar sifat kabi turlanadi, jamlovchi sonlar esa oʻzbekcha «ikkalamiz, uchovi» ga toʻgʻri keladi — вдвоём, втроём.
PR-82: Jamlovchi va tartib sonlar: двое, оба, первый, тридцать первое
Oʻzbekchada «ikkalamiz bordik» deysiz. Ruschada bunga maxsus soʻz bor: вдвоём. Va «uch kishi qayiqda» uchun — тро́е в ло́дке. Bu jamlovchi sonlar, va ular oddiy два, три dan boshqacha ishlaydi. Dars ularni va tartib sonlarni bir joyga yigʻadi.
Bu darsda siz
- Tartib sonlarni yasaysiz va turlaysiz
- Uzun sonda faqat oxirgi soʻz oʻzgarishini bilasiz
- Jamlovchi sonlarni qachon ishlatishni oʻrganasiz: дво́е, тро́е
- Bitta qatʼiy cheklovni eslab qolasiz: ayollarga jamlovchi son qoʻyilmaydi
- Вдвоём, втроём va о́ба / о́бе ni olasiz
1. Tartib sonlar
| Son | Tartib son | Son | Tartib son |
|---|---|---|---|
| 1 | пе́рвый | 7 | седьмо́й |
| 2 | второ́й | 8 | восьмо́й |
| 3 | тре́тий | 9 | девя́тый |
| 4 | четвёртый | 10 | деся́тый |
| 5 | пя́тый | 40 | сороково́й |
| 6 | шесто́й | 100 | со́тый |
тре́тий, тре́тья, тре́тье, тре́тьи
тре́тьего, тре́тьему, тре́тьим, о тре́тьем
Yumshoq belgi bilan — uni yodlab qoʻying.
Faqat oxirgi soʻz oʻzgaradi
Сего́дня три́дцать пе́рвое ма́я.
Bugun 31-may. — «три́дцать» oʻzgarmadi.
Он роди́лся в две ты́сячи восьмо́м году́.
U 2008-yilda tugʻilgan. — faqat «восьмо́м» turlandi.
Bu PR-80 dagi sanalar bilan bir qoida: uzun tartib sonda oxirgi soʻzdan boshqasi qotib qoladi.
2. Jamlovchi sonlar
| Son | Jamlovchi | «Birga» | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 2 | дво́е | вдвоём | ikkalasi, ikkovlashib |
| 3 | тро́е | втроём | uchalasi, uchovlashib |
| 4 | че́тверо | вчетверо́м | toʻrtalasi |
| 5 | пя́теро | впятеро́м | beshalasi |
| 6 | ше́стеро | вшестеро́м | oltalasi |
ikkalasi keldi → пришли́ дво́е
ikkalamiz bordik → мы пошли́ вдвоём
uchovlashib qildik → мы сде́лали втроём
Yaʼni oʻzbekcha «-alasi / -ovlashib» = ruscha дво́е / вдвоём oilasi. Farqi bittagina: ruschada bu shakllar faqat 2 dan 7 gacha mavjud, undan keyin oddiy sonlar ishlatiladi.
Ruschada esa ikkalasi ham oʻzgaradi:
пе́рвый день → в пе́рвый день → пе́рвого дня
Yaʼni tartib son — bu sifat, va PR-12 dagi oddiy sifat qoidasi unga toʻliq tegishli. Yangi qoida yoʻq, faqat yangi soʻzlar.
3. Qachon jamlovchi son ishlatiladi
| Holat | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| Erkaklar guruhi | тро́е рабо́чих | uchta ishchi |
| Bolalar | дво́е дете́й | ikkita bola |
| «Bizlar» | нас бы́ло пя́теро | beshtamiz edik |
| Faqat koʻplik otlar | дво́е су́ток | ikki kecha-kunduz |
| Hayvon bolalari | че́тверо котя́т | toʻrtta mushukcha |
Ayol kishilar bilan oddiy son ishlatiladi. Aralash guruh boʻlsa — jamlovchi mumkin: нас бы́ло тро́е.
Yodda tuting: дво́е су́ток toʻgʻri, lekin
4. Kelishik: дво́е ham turlanadi
Turlanishi
Пришли́ тро́е. (И.п.)
Я ви́дел трои́х. (В.п., jonli)
Я дал кни́ги трои́м. (Д.п.)
Uchtasi keldi. · Uchtasini koʻrdim. · Uchtasiga kitob berdim.
Jamlovchi sondan keyingi ot esa Роди́тельный koʻplikda turadi: тро́е дете́й.
5. О́ба va о́бе — «ikkalasi ham»
О́БА — erkak va oʻrta
о́ба бра́та — ikkala aka
о́ба окна́ — ikkala deraza
Turlanishi: обо́их, обо́им, обо́ими.
О́БЕ — ayol
о́бе сестры́ — ikkala singil
о́бе кни́ги — ikkala kitob
Turlanishi: обе́их, обе́им, обе́ими.
Va о́ба «ikkalasi ham» degani, два esa shunchaki «ikkita». Пришли́ о́ба бра́та — ikkala aka ham keldi, biri ham qolmadi.
ikkita aka keldi → пришли́ два бра́та (shunchaki soni)
ikkala aka ham keldi → пришли́ о́ба бра́та (biri ham qolmadi)
Oʻzbekcha «ham» soʻzini eshitsangiz — ruschada о́ба / о́бе qoʻying.
6. Yarim, uchdan bir, chorak
Kasrlar
полови́на кни́ги · треть кла́сса · че́тверть ча́са
kitobning yarmi · sinfning uchdan biri · soatning choragi
Он съел полторы́ лепёшки.
U bir yarim non yedi.
Полтора́ (erkak/oʻrta) · полторы́ (ayol) — «bir yarim».
Koʻp uchraydigan xatolar
дво́е де́вушек
две де́вушки — ayollarga jamlovchi son qoʻyilmaydi
о́ба сестры́
о́бе сестры́ — ayol jinsida о́бе
в две ты́сячи восьмы́х года́х
в две ты́сячи восьмо́м году́ — faqat oxirgi soʻz turlanadi
тре́тий день → в тре́тим дне
в тре́тьем дне — тре́тий yumshoq namunada turlanadi
Mashq
1 Toʻgʻri variantni tanlang. В ко́мнате бы́ли ___ . (uchta qiz)
Javobni koʻrish
три де́вушки. Ayol
kishilarga jamlovchi son qoʻyilmaydi —
тро́е де́вушек notoʻgʻri.
2 О́ба yoki о́бе? ___ кни́ги интере́сные.
Javobni koʻrish
О́бе — кни́га ayol jinsida. Eslatma: о́бе ichidagi е — «женский» dagi е.
3 Bir soʻz bilan ayting. Biz uchovlashib bordik.
Javobni koʻrish
Мы пошли́ втроём. Oʻzbekcha «-ovlashib» aynan shu в- li shaklga tushadi: вдвоём, втроём, вчетверо́м.
4 Toʻgʻri shaklni qoʻying. Он роди́лся в две ты́сячи ___ году́. (2010)
Javobni koʻrish
деся́том. Faqat oxirgi soʻz tartib songa aylanadi va turlanadi; две ты́сячи oʻzgarmaydi.
5
Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Bizlar uchta edik va ikkala qayiq ham kichkina edi.
Javobni koʻrish
Нас бы́ло тро́е, и о́бе ло́дки бы́ли ма́ленькие. «Bizlar uchta» — jamlovchi son тро́е. Ло́дка ayol jinsida, demak о́бе.
Kalit soʻzlar
- пе́рвый / второ́й / тре́тийbirinchi / ikkinchi / uchinchi
- дво́е / тро́е / че́твероikkalasi / uchalasi / toʻrtalasi
- вдвоём / втроёмikkovlashib / uchovlashib
- о́ба / о́беikkalasi ham
- полови́наyarim
- третьuchdan bir
- че́твертьchorak
- полтора́ / полторы́bir yarim
- су́ткиkecha-kunduz
- котёнок / котя́таmushukcha / mushukchalar
🎯 Esda qoladigan narsa
- Tartib sonlar sifat kabi turlanadi; тре́тий — yagona istisno.
- Uzun sonda faqat oxirgi soʻz oʻzgaradi: в две ты́сячи восьмо́м году́.
- Дво́е / тро́е — erkaklar, bolalar, «bizlar», koʻplik otlar va hayvon bolalari uchun.
- Ayollarga jamlovchi son qoʻyilmaydi: две де́вушки.
- Oʻzbekcha «ikkalamiz» = вдвоём, «uchovlashib» = втроём.
- О́ба (erkak/oʻrta) ↔ о́бе (ayol) — «ikkalasi ham».