Russian

PR-85: Undov soʻzlar va jonli soʻzlashuv nutqi

Kitobdagi rus tili bilan koʻchadagi rus tili orasidagi farq: «здра́вствуйте» → [здра́сьте], «сейча́с» → [щас]. Bizda ham shunday.

powerty

Aug. 25, 2026

1 5 min 0

PR-85: Undov soʻzlar va jonli soʻzlashuv nutqi

Siz sakson toʻrtta dars oʻqidingiz va endi ruscha yozilgan matnni tushunasiz. Lekin birinchi marta Moskvada avtobusga chiqsangiz, qandaydir «щас паеду» degan narsani eshitasiz va hech narsa tushunmaysiz. Bu boshqa til emas — bu oʻsha til, tez gapirilgani. Bu darsda ana shu farqni koʻramiz.

Bu darsda siz

Ogʻzaki qisqarishlarni tanib olasiz: щас, здра́сьте, што
Suhbat toʻldiruvchilarini olasiz: коро́че, в о́бщем, слу́шай
Tabiiy javob berasiz: Да ла́дно! Ничего́ себе́! Я́сно.
Norasmiy xayrlashuvni oʻrganasiz — «Дава́й!»
Qaysi soʻzni tanish-u, qaysinisini ishlatmaslik kerakligini bilasiz

1. Yozilishi ↔ aytilishi

Yoziladi	Aytiladi	Maʼnosi
здра́вствуйте	[здра́сьте]	assalomu alaykum
сейча́с	[щас]	hozir
что	[што]	nima
коне́чно	[коне́шно]	albatta
ты́сяча	[ты́ща]	ming
когда́ / тогда́	[кагда́ / тагда́]	qachon / oʻshanda

Bizda ham xuddi shunday Bu hodisadan qoʻrqmang — oʻzbek tilida ham aynan shu narsa boʻladi:

kelayapti → [kevotti]
nima qilyapsan → [nima qivossan]
boryapman → [bovoman]

Hech kim buni yozmaydi, lekin hamma shunday gapiradi. Ruschada ham xuddi shunday: [щас] deb aytiladi, lekin «сейча́с» deb yoziladi.

Sizga vazifa bitta: bularni tanib olish. Ishlatishingiz shart emas — sekin va toʻliq gapirsangiz, hech kim gʻalati deb oʻylamaydi.

Yozmang Bu shakllar faqat ogʻzaki. Xat, xabar yoki ishdagi yozishmada ~~щас~~ deb yozish — savodsizlik belgisi.

Yagona istisno: badiiy matnda dialog ichida — yozuvchi qahramonning ovozini koʻrsatish uchun shunday yozishi mumkin.

2. Suhbat toʻldiruvchilari

Soʻz	Maʼnosi	Qachon ishlatiladi
коро́че	qisqasi	uzun hikoyani yakunlashda
в о́бщем	umuman olganda	xulosa qilishda
слу́шай	eshit, qara	yangi mavzu boshlashda
зна́ешь	bilasanmi	fikrni yumshatishda
зна́чит	demak	tushuntirishni boshlashda
как бы	qandaydir	aniq aytolmaganda

Коро́че — eng koʻp eshitiladigani Коро́че soʻzma-soʻz «qisqaroq» degani (PR-74 dagi qiyosiy daraja), lekin nutqda u «qisqasi» vazifasini bajaradi:

— Ну и что бы́ло да́льше?
— Коро́че, мы опозда́ли.
— Xoʻsh, keyin nima boʻldi? — Qisqasi, kechikdik.

Yoshlar orasida u shu qadar koʻp ishlatiladiki, baʼzan maʼnosini butunlay yoʻqotadi.

Toʻldiruvchilar ish ustida

— Слу́шай, а ты за́втра свобо́ден?

— Eshit, ertaga boʻshmisan?

— Зна́чит, так. Снача́ла в банк, пото́м на по́чту.

— Demak, shunday. Avval bankka, keyin pochtaga.

— Коро́че, мы опозда́ли на по́езд.

— Qisqasi, poyezdga kechikdik.

3. Tabiiy javoblar

Ibora	Maʼnosi	Ibora	Maʼnosi
Да ла́дно!	Qoʻysang-chi!	Я́сно.	Tushunarli.
Ничего́ себе́!	Voy-boʻy!	Поня́тно.	Tushundim.
Серьёзно?	Jiddiymi?	То́чно!	Aynan!
Коне́чно!	Albatta!	Вряд ли.	Dargumon.
Ничего́!	Hechqisi yoʻq!	Договори́лись.	Kelishdik.

Suhbatda

— Я вчера́ ви́дел Ди́му. — Да ла́дно! Он же уе́хал.

— Kecha Dimani koʻrdim. — Qoʻysang-chi! U-ku ketgan edi.

— Извини́, я опозда́л. — Ничего́!

— Kechirasiz, kechikdim. — Hechqisi yoʻq!

Javoblar ham bir-bir tushadi Bu jadvaldagi iboralarni tarjima qilib oʻtirish shart emas — oʻzbekchada ularning tayyor juftligi bor:

Qoʻysang-chi! → Да ла́дно!
Voy-boʻy! → Ничего́ себе́!
Tushunarli. → Я́сно.
Hechqisi yoʻq! → Ничего́!
Kelishdik. → Договори́лись.

Ularni butun holda yodlang, boʻlaklarga ajratmang. «Ничего́ себе́» soʻzma-soʻz «oʻziga hech narsa» degani va bu hech narsani tushuntirmaydi — u shunchaki hayrat undovi.

4. Salomlashish va xayrlashuv

Rasmiy (вы)

Здра́вствуйте · До свида́ния · Всего́ до́брого

Notanish odam, katta yoshli, ish joyi.

Norasmiy (ты)

Приве́т · Пока́ · Дава́й · Уви́димся

Doʻst, tengdosh, oila.

«Дава́й!» — xayr degani Bu oʻquvchilarni har doim hayron qoldiradi. Дава́й «ber» degan feʼl, lekin telefon oxirida yoki koʻchada xayrlashayotganda u «xayr» maʼnosini beradi:

— Ну ла́дно, я побежа́л. Дава́й!
— Дава́й, пока́!

Faqat norasmiy — direktorga «Дава́й!» deb boʻlmaydi.

Bu yerda oʻzbekcha yordam bermaydi Bu darsdagi bir necha narsaning oʻzbekchada juftligi yoʻq — ularni shunchaki yodlash kerak:

«Дава́й!» = xayr. Oʻzbekchada «ber» soʻzi bilan xayrlashilmaydi, shuning uchun buni mantiq bilan chiqarib boʻlmaydi.

«Коро́че» = qisqasi. Soʻzma-soʻz «qisqaroq» — qiyosiy daraja (PR-74), lekin nutqda butunlay boshqa vazifada.

Va aksincha: oʻzbekchadagi «xoʻp», «boʻpti», «mayli» — uchalasi ham ruschada koʻpincha bitta «ла́дно» ga tushadi.

Yaʼni bu dars — grammatika emas, quloq. Rus filmini subtitrsiz koʻrishga urinib koʻring: bir haftada shu soʻzlarning yarmini oʻzingiz ilib olasiz.

5. Muloyimlik — qisqartirmang

Jonli nutq qisqa boʻlishi mumkin, lekin iltimos har doim toʻliq va yumshoq boʻlishi kerak.

Yumshoq soʻrash

Извини́те, вы не подска́жете, где метро́?

Kechirasiz, metro qayerdaligini aytib yubormaysizmi?

Мо́жно вас спроси́ть?

Sizdan soʻrasam maylimi?

Inkor shakli (не подска́жете) rus tilida soʻrovni yumshatadi — bu xato emas, bu odob.

Taniysiz, lekin ishlatmaysiz Koʻchada tez-tez eshitiladigan bir soʻz bor — «блин». U qoʻpol soʻz emas, lekin madaniyatli nutqda oʻrni yoʻq: taxminan oʻzbekcha «e, attang» ning qoʻpolroq varianti.

Uni tanib oling — filmda yoki koʻchada eshitasiz. Lekin oʻzingiz ishlatmang, ayniqsa notanish odam bilan yoki ish joyida.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Здра́сьте, я хочу́ пода́ть заявле́ние.~~ (rasmiy joyda)

Здра́вствуйте — rasmiy holatda toʻliq shakl

~~Я щас приду́.~~ (xat yoki xabarda)

Я сейча́с приду́ — [щас] faqat ogʻzaki

~~Дава́й!~~ (direktorga)

До свида́ния — дава́й faqat doʻstlar bilan

~~Где метро́?~~ (notanish odamga)

Извини́те, вы не подска́жете, где метро́? — yumshoqroq

Mashq

1 Bu qanday yoziladi? [щас]

Javobni koʻrish

сейча́с. Ogʻzaki nutqda ikki boʻgʻin bittaga siqiladi. Yozganda esa har doim toʻliq shakl.

2 Doʻstingiz telefonda «Ну всё, дава́й!» dedi. Nima demoqchi?

Javobni koʻrish

«Xoʻp, xayr!» Дава́й bu yerda «ber» emas, norasmiy xayrlashuv. Javoban siz ham «Дава́й, пока́!» deysiz.

3 Javob bering. — Извини́, я разби́л твою́ ча́шку.

Javobni koʻrish

— Ничего́! yoki — Ничего́ стра́шного. — «Hechqisi yoʻq» (PR-79). Bu eng koʻp eshitiladigan javoblardan biri.

4 Koʻchada notanish odamdan yoʻl soʻramoqchisiz. Qaysi biri yaxshiroq?
«Где вокза́л?» yoki «Извини́те, вы не подска́жете, где вокза́л?»

Javobni koʻrish

Ikkinchisi. Birinchisi grammatik toʻgʻri, lekin quruq eshitiladi. Извини́те va inkor shakli (не подска́жете) soʻrovni yumshatadi.

5 Bu suhbatni tugating.
— Я вчера́ встре́тил Афсо́ну в Москве́!
— ___

Javobni koʻrish

Masalan: — Да ла́дно! Серьёзно? yoki — Ничего́ себе́! — ikkalasi ham hayratni bildiradi va jonli nutqda juda tabiiy.

Kalit soʻzlar

[щас]сейча́с ning ogʻzaki shakli
[здра́сьте]здра́вствуйте ning ogʻzaki shakli
коро́чеqisqasi
в о́бщемumuman olganda
слу́шайeshit, qara
Да ла́дно!Qoʻysang-chi!
Ничего́ себе́!Voy-boʻy!
Дава́й!Xayr! (norasmiy)
Договори́лись.Kelishdik.
не подска́жетеaytib yubormaysizmi

🎯 Esda qoladigan narsa

Ogʻzaki qisqarishlar — tanib oling, lekin yozmang: [щас], [здра́сьте], [што].
Bu hodisa oʻzbekchada ham bor: kelayapti → kevotti.
Toʻldiruvchilar: коро́че, в о́бщем, слу́шай, зна́чит.
Javoblar: Да ла́дно! · Ничего́ себе́! · Я́сно · Ничего́!
«Дава́й!» = xayr, faqat doʻstlar bilan.
Iltimosni qisqartirmang: Извини́те, вы не подска́жете… — inkor shakli odobni bildiradi.