PR-96: Tez-tez adashtiriladigan juftlar: одеть/надеть, тоже/то же, в течение/в течении
Наде́ть = kiymoq, оде́ть = kiydirmoq — oʻzbekcha «-dir» qoʻshimchasi farqni aynan beradi. Va «ложить» degan feʼl umuman mavjud emas.
PR-96: Tez-tez adashtiriladigan juftlar: одеть/надеть, тоже/то же, в течение/в течении
Bu darsdagi xatolarni ruslarning oʻzi ham qiladi. Ular maktabda tuzatiladi, imtihonda soʻraladi va internetda ular haqida bahslashishadi.
Yaxshi xabar sizda: birinchi juftlikni oʻzbek tili sizga bepul beradi. Boshlaymiz oʻshandan.
Bu darsda siz
- Наде́ть va оде́ть ni bir umrga ajratasiz
- Класть / положи́ть ni toʻgʻri ishlatasiz — va «ложи́ть» yoʻqligini bilasiz
- То́же va то же ni bir soʻzda tekshirasiz
- В тече́ние va в тече́нии ni farqlaysiz
- Что́бы va что бы ni ajratasiz
- Yana ikkita mashhur xatoni tuzatasiz
1. Наде́ть va оде́ть — oʻzbekcha kalit
НАДЕ́ТЬ — что?
Я наде́л пальто́.
Narsani oʻzingizga kiyasiz. Savoli — что?
ОДЕ́ТЬ — кого́?
Я оде́л ребёнка.
Boshqa odamni kiyintirasiz. Savoli — кого́?
kiymoq — oʻzingga → наде́ть
kiydirmoq — boshqaga → оде́ть
Men palto kiydim. → Я наде́л пальто́.
Men bolani kiydirdim. → Я оде́л ребёнка.
Yaʼni oʻzbekchadagi orttirma nisbat (-dir) ruschada alohida feʼl bilan beriladi. Farq siz uchun yangi emas — faqat u boshqa joyda turibdi.
Shuning uchun tarjima qilishdan oldin oʻzbekcha gapga qarang: «kiydim» boʻlsa — наде́л, «kiydirdim» boʻlsa — оде́л.
«Надева́ют оде́жду, одева́ют Наде́жду.»
Оде́жда — kiyim (narsa), Наде́жда — ayol ismi (odam). Yaʼni: narsani — надева́ют, odamni — одева́ют.
Qiziq tomoni: soʻzlar joyini almashtirgan — наде- оде́жда bilan, оде- esa Наде́жда bilan ketadi. Aynan shu esda qoladi.
2. Класть / положи́ть — «ложи́ть» degan feʼl yoʻq
Bu — rus tilidagi eng mashhur xato. Qoida esa juda oddiy:
| Tur | Toʻgʻri | Xato | Qoida |
|---|---|---|---|
| НСВ | класть · кладу́ · клал | ложи́ть | prefikssiz |
| СВ | положи́ть · положу́ · положи́л | покла́сть | prefiks bilan |
✓ Я кладу́ кни́гу на стол. (НСВ, prefikssiz)
✓ Я положи́л кни́гу на стол. (СВ, по- bilan)
✓ Он сложи́л ве́щи. · Она́ вложи́ла письмо́.
✗
✗
Koʻchada ложи́ть ni eshitishingiz mumkin, lekin yozuvda va imtihonda bu xato hisoblanadi.
3. То́же va то же
ТО́ЖЕ — birga
Я то́же пойду́.
«Ham, shuningdek». Та́кже bilan almashtirsa boʻladi.
ТО ЖЕ — alohida
Он сказа́л то же са́мое.
«Oʻsha narsa». Са́мое ni qoʻshsa boʻladi.
Qoʻshilsa — alohida yoziladi: то же (са́мое).
Qoʻshilmasa — birga: то́же.
Он сказа́л то же са́мое. ✓ → alohida
Xuddi shu test та́кже / так же uchun ham ishlaydi.
4. В тече́ние va в тече́нии
| Shakl | Nima haqida | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| в тече́ние | vaqt — predlog | в тече́ние неде́ли | bir hafta davomida |
| в тече́нии | oqim — haqiqiy ot | в тече́нии реки́ | daryoning oqimida |
Daryo, suv, oqim haqida gap ketyaptimi → -и: в тече́нии реки́.
Vaqt haqidami → -е: в тече́ние го́да, в тече́ние ча́са.
Amalda 99 foiz holatda vaqt nazarda tutiladi, demak deyarli har doim -е. Xuddi shunday: в продолже́ние, вследствие.
5. Что́бы va что бы
Ikki xil «чтобы»
Я пришёл, что́бы помо́чь.
Yordam berish uchun keldim. — maqsad, birga yoziladi.
Что бы ты сде́лал на моём ме́сте?
Mening oʻrnimda nima qilarding? — «nima» + «бы», alohida.
Test: бы ni tashlab koʻring. Gap saqlanib qolsa — alohida (Что ты сде́лал?). Buzilsa — birga.
6. Yana ikkita mashhur xato
Он мне зво́нит ка́ждый день.
Он мне звони́т — urgʻu oxirgi boʻgʻinda: звони́т, звоня́т, позвони́шь. Bu eng koʻp tekshiriladigan urgʻu.
Вообщем, я согла́сен.
В о́бщем, я согла́сен. — вообщем degan soʻz yoʻq. Bor soʻzlar: в о́бщем (alohida) va вообще́ (birga).
Koʻp uchraydigan xatolar
Оде́нь пальто́, на у́лице хо́лодно.
Наде́нь пальто́ — palto narsa, demak наде́ть. Oʻzbekcha «kiy», «kiydir» emas.
Не ложи́ телефо́н на стол.
Не клади́ телефо́н на стол — prefikssiz faqat класть.
Я то́же са́мое ду́маю.
Я думаю то же са́мое — са́мое qoʻshilyapti, demak alohida yoziladi.
Я всё сде́лаю в тече́нии неде́ли.
…в тече́ние неде́ли — vaqt haqida, daryo emas.
Mashq
1
Toʻgʻri feʼlni qoʻying.
Ма́ма ___ Афсо́ну и ___ ша́пку. (оде́ть / наде́ть)
Javobni koʻrish
Ма́ма оде́ла Афсо́ну и наде́ла ша́пку. Afsona — odam (кого́?) → оде́ла; shapka — narsa (что?) → наде́ла. Oʻzbekcha: «Afsonani kiydirdi» va «shapka kiydi».
2
Toʻgʻri shaklni tanlang.
Я ___ докуме́нты в па́пку ка́ждое у́тро.
Javobni koʻrish
кладу́ —
НСВ, prefikssiz. Ложу́ degan feʼl adabiy tilda mavjud
emas. СВ kerak boʻlsa: положи́л.
3
Birgami yoki alohidami?
Он сказа́л то(же) са́мое, что и вчера́.
Javobni koʻrish
то же — alohida. Tekshiruv: са́мое qoʻshilyapti, demak bu «oʻsha narsa». То́же boʻlganda са́мое qoʻshib boʻlmasdi.
4
-е yoki -и?
В тече́ни_ ме́сяца · в тече́ни_ реки́
Javobni koʻrish
в тече́ние ме́сяца (vaqt → -е) · в тече́нии реки́ (haqiqiy oqim → -и). Amalda deyarli har doim vaqt nazarda tutiladi, demak -е.
5
Bu gapda uchta xato bor. Toping.
Вообщем, оде́нь ша́пку и не ложи́ её на стол.
Javobni koʻrish
В о́бщем, наде́нь ша́пку и
не клади́ её на стол.
1. Вообщем → в о́бщем (bunday soʻz yoʻq).
2. Оде́нь → наде́нь (shapka — narsa).
3. Ложи́ → клади́ (prefikssiz faqat
класть).
Kalit soʻzlar
- наде́ть что?kiymoq (oʻziga)
- оде́ть кого́?kiydirmoq (boshqaga)
- класть · кладу́qoʻymoq (НСВ, prefikssiz)
- положи́ть · положу́qoʻymoq (СВ, prefiks bilan)
- то́жеham, shuningdek
- то же са́моеoʻsha narsa
- в тече́ние + Р.п.…davomida (vaqt)
- что́бы…uchun (maqsad)
- в о́бщемumuman olganda
- звони́тqoʻngʻiroq qiladi (urgʻu oxirda)
🎯 Esda qoladigan narsa
- Наде́ть — что? (narsa), оде́ть — кого́? (odam). Oʻzbekcha: kiymoq / kiydirmoq.
- Ruslarning eslatmasi: «Надева́ют оде́жду, одева́ют Наде́жду.»
- Prefikssiz — класть, prefiks bilan — положи́ть. Ложи́ть degan feʼl yoʻq.
- Са́мое qoʻshilsa — то же alohida; qoʻshilmasa — то́же birga.
- В тече́ние — vaqt; в тече́нии — daryo oqimi.
- Бы ni tashlab koʻring: gap saqlansa — что бы alohida.
- Urgʻu: звони́т,
зво́нитemas. Va в о́бщем,вообщемemas.