PJ-4: Hiragana 3 — ま み む め も · や ゆ よ · ら り る れ ろ · わ を ん
Hiragananing oxirgi 16 belgisi. Dars oxirida siz butun asosiy alifboni bilasiz va yaponcha salomlashishni oʻz koʻzingiz bilan oʻqiysiz.
PJ-4: Hiragana 3 — ま み む め も · や ゆ よ · ら り る れ ろ · わ を ん
Bugun hiragana tugaydi. Oʻttiz belgini bilasiz, qoladi — oʻn oltitasi. Va bu darsning oxirida sizni mukofot kutmoqda: yaponlar kuniga necha marta aytadigan uchta soʻzni — こんにちは, おはよう, さようなら — hech kimning yordamisiz oʻqiysiz. Yoʻlda ikkita gʻalati belgi uchraydi: を, faqat grammatika uchun ishlatiladigan harf, va ん, butun alifboda yolgʻiz oʻzi turadigan yagona undosh.
Bu darsda siz
- ま-, や-, ら- va わ-qatorlarini toʻliq oʻqiysiz
- Yaponcha r ni oʻzbekcha r dan ajratasiz — titratmaslikni oʻrganasiz
- を nega [o] deb oʻqilishini va qayerda ishlatilishini bilasiz
- ん ning uchta xususiyatini tushunasiz va yaponcha salomlashishni oʻqiysiz
1. ま-qatori — hech qanday istisnosiz
Yaxshi xabar bilan boshlaymiz: bu beshtasida hech qanday tuzoq yoʻq. Qanday yozilsa, shunday oʻqiladi.
め va ぬ — yana bir oʻxshash juftlik. Farqi bitta: ぬ ning dumi halqa hosil qiladi, め da halqa yoʻq — dumi shunchaki chiqib ketadi. Halqani qidiring.
2. や-qatori — nega faqat uchta?
Boʻsh katakchalar tasodifiy emas. "yi" va "ye" tovushlari yapon tilida mavjud emas — shuning uchun ular uchun belgi ham yoʻq. Jadvaldagi boʻshliq tilning oʻzidagi boʻshliqni koʻrsatadi.
Oʻzbek oʻquvchi uchun tanish narsa. Oʻzbekchada ham "ya", "yu", "yo" bor — yaxshi, yulduz, yoʻl. Ular ham bitta harfda emas, ikki tovushdan iborat. Yaponchada esa bu uchtasi bitta belgi bilan yoziladi. Bu belgilar keyinroq juda muhim boʻladi: PJ-6 da ular kichraytirilib boshqa belgiga yopishtiriladi va butun bir yangi tovushlar guruhini hosil qiladi.
3. ら-qatori — kursdagi eng koʻp buziladigan tovush
Lotin yozuvida bu qator r harfi bilan beriladi, lekin bu oʻzbekcha r emas. Yaponcha ら tovushida til tanglayga bir marta yengil urib oʻtadi — titramaydi, takrorlanmaydi. Natijada chetdan qaraganda u oʻzbekcha r, l va d orasidagi tovushga oʻxshaydi.
Buni hozir toʻgʻrilash oson, keyinroq qiyin. Oʻzbek tilida r titraydi va bu odat avtomatik ishlaydi. Har bir ら-qatori soʻzini sekin, tilni bir marta urib mashq qiling. Bir haftalik odat butun umr eshitiladigan aksentdan qutqaradi.
4. わ-qatori, を va ん
を — butun alifbodagi eng gʻalati belgi. U [o] deb oʻqiladi, xuddi お kabi. Unda nega ikkita bir xil belgi kerak? Chunki を hech qachon soʻz ichida ishlatilmaydi. Uning bitta vazifasi bor: toʻldiruvchini belgilaydigan grammatik qoʻshimcha boʻlish. Yaʼni を ni koʻrsangiz, bu soʻz emas — bu grammatika.
ん — alifbodagi yagona belgi, u unlisiz. Uning uchta muhim xususiyati bor:
- Hech qachon soʻz boshida kelmaydi. Yaponchada ん bilan boshlanadigan soʻz yoʻq.
- Toʻliq bitta zarb (mora). にほん — "ni-ho-n", ikkita emas, uchta zarb. Bu yapon tilidagi ritmning asosi.
- Tovushi keyingi harfga moslashadi. Baʼzida "n", baʼzida "m", baʼzida burun orqali "ng" boʻlib chiqadi. Buni PJ-6 da toʻliq koʻramiz — u yerda ば va ぱ qatorlari keladi.
5. Mukofot: birinchi haqiqiy soʻzlaringiz
Endi butun asosiy hiraganani bilasiz. Yaponlar kuniga eng koʻp aytadigan soʻzlarni oʻqing:
こんにちは
konnichiwa
Assalomu alaykum. (kunduzi)
Oxiridagi は — [wa], "ha" emas. PJ-3 dagi qoida esingizdami? Bu soʻz aslida grammatik qoʻshimcha bilan tugaydi, shuning uchun は shunday oʻqiladi.
おはよう
ohayō
Xayrli tong.
Oxiridagi よう — uzun "o" beradi va lotin yozuvida ō deb belgilanadi. Uzun unlilarni PJ-5 da batafsil koʻramiz.
さようなら
sayōnara
Xayr. (uzoq vaqtga)
Beshta belgi, ikkitasi bugun oʻrgangan ら-qatoridan. ら ni titratmang.
| Yaponcha | Oʻqilishi | Maʼnosi |
|---|---|---|
| やま | yama | togʻ |
| うみ | umi | dengiz |
| そら | sora | osmon |
| とり | tori | qush |
| くるま | kuruma | mashina |
| ゆき | yuki | qor |
| よる | yoru | tun |
| あめ | ame | yomgʻir |
| ほん | hon | kitob |
| にほん | nihon | Yaponiya |
| せんせい | sensē | oʻqituvchi |
| こころ | kokoro | yurak, qalb |
にほん ni ajratib koʻring: ni (quyosh) + hon (asos) = "quyosh chiqadigan yer". Oʻzbekchada ham Yaponiyani baʼzan "Kunchiqar mamlakat" deb ataymiz — bu aynan shu soʻzning tarjimasi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ ら-qatorini oʻzbekcha "r" kabi titratib aytish: "sakurrra"
✓ Til tanglayga bir marta yengil uriladi: [sakura]. Titrash yaponchada umuman yoʻq.
✗ を ni "wo" deb oʻqish
✓ [o]. "wo" — bu belgining eski nomi va kompyuterda uni yozish usuli, lekin bugungi yapon tilida u sof [o] deb aytiladi.
✗ り va い ni adashtirish
✓ い — ikkita qisqa, alohida chiziq. り — oʻng chizigʻi uzun va pastga egilib ketadi. Uzunligiga qarang.
Mashq
1. くるま qanday oʻqiladi va nima degani?
Javob
kuruma — mashina. る dagi r ni titratmang.
2. Nega や-qatorida faqat uchta belgi bor?
Javob
Yapon tilida "yi" va "ye" tovushlari mavjud emas, shuning uchun ular uchun belgi ham yoʻq. Jadvaldagi boʻshliq tilning oʻzidagi boʻshliqni koʻrsatadi.
3. を qayerda ishlatiladi?
Javob
Faqat grammatik qoʻshimcha sifatida — toʻldiruvchini belgilaydi. Soʻz ichida hech qachon ishlatilmaydi. Oʻqilishi [o].
4. にほん soʻzida nechta zarb (mora) bor?
Javob
Uchta: に-ほ-ん. ん toʻliq bitta zarb sanaladi — bu yapon ritmining asosiy qoidasi.
5. こんにちは oxiridagi は qanday oʻqiladi?
Javob
[wa]. Bu soʻz grammatik qoʻshimcha bilan tugaydi, shuning uchun は "ha" emas, [wa] boʻlib oʻqiladi.
Kalit soʻzlar
- やま — togʻ
- うみ — dengiz
- そら — osmon
- くるま — mashina
- ゆき — qor
- ほん — kitob
- にほん — Yaponiya
- せんせい — oʻqituvchi
- こんにちは — assalomu alaykum (kunduzi)
- さようなら — xayr
Esda qoladigan uch narsa
- Yaponcha r titratilmaydi — til bir marta urib oʻtadi.
- を = [o], faqat grammatik qoʻshimcha; ん — yolgʻiz undosh, soʻz boshida kelmaydi va toʻliq bitta zarb sanaladi.
- Asosiy hiragana tugadi: 46 ta belgi. Endi こんにちは ni oʻzingiz oʻqiy olasiz.