PJ-60: Berish-olish 1: あげる, くれる, もらう
Yaponchada «bermoq» degan bitta feʼl yoʻq — uchtasi bor, va qaysi birini tanlash sovgʻa QAYSI TOMONGA ketayotganiga bogʻliq. Bu dars oʻzbekchadan yordam olmaydi.
PJ-60: Berish-olish 1: あげる, くれる, もらう
Ochiq aytamiz: bu dars oʻzbek tilidan yordam olmaydi. Oʻzbekchada «bermoq» bitta feʼl — kim kimga bersa ham, oʻsha soʻz ishlatiladi. Yapon tilida esa uchta feʼl bor, va tanlov maʼnoga emas, yoʻnalishga qarab qilinadi.
Shuning uchun bu darsni yodlash emas, rasm chizib oʻrganish kerak. Oʻrtada siz turasiz; sovgʻa sizdan chiqadimi yoki sizga keladimi — javob shu.
Bu darsda siz
- Uchta feʼlni yoʻnalish boʻyicha ajratasiz
- Har biriga qaysi qoʻshimchalar kelishini bilib olasiz
- Nega «私にあげました» notoʻgʻri ekanini tushunasiz
- «Oʻz odamim» tushunchasi bilan tanishasiz
1. Uchta feʼl, uchta yoʻnalish
| Feʼl | Kim beradi | Kim oladi | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| あげる | MEN (yoki oʻz odamim) | boshqa odam | men berdim |
| くれる | boshqa odam | MEN (yoki oʻz odamim) | u menga berdi |
| もらう | boshqa odam | MEN | men oldim |
くれる va もらう bir voqeani ikki tomondan aytadi. Tanaka menga kitob berdi — bu bitta voqea. Agar gapning egasi Tanaka boʻlsa: 田中さんが くれました. Agar gapning egasi men boʻlsam: 私がもらいました. Voqea bir xil, kamera boshqa joyda turibdi.
Bu uchta feʼlni yodlashning eng yomon yoʻli — ularni uchta alohida soʻz sifatida yodlash. Eng yaxshi yoʻli esa bitta rasm: qogʻozga oʻzingizni oʻrtaga chizing, atrofingizga boshqa odamlarni qoʻying, va uchta strelka torting. Tashqariga ketgani — あげる. Ichkariga kelgani — くれる. Ichkariga kelganini siz aytsangiz — もらう. Shu rasmni bir marta chizsangiz, dars tugadi; qolgani faqat mashq.
2. Qoʻshimchalar
もらう da に «-dan» degani. Bu chalkash joy: bitta qoʻshimcha ikki xil ishlaydi. あげる va くれる bilan に — «kimga»; もらう bilan esa に — «kimdan». Ishonchsiz boʻlsangiz, もらう uchun から ham ishlatsa boʻladi: パリさんからもらいました.
Qoʻshimchalarga alohida eʼtibor bering: uchala qolipda ham narsa を oladi, odam esa に. Oʻzgaradigan narsa faqat bitta — kim ega boʻlib turibdi. あげる va もらう da ega men boʻlaman, くれる da esa boshqa odam. Shuning uchun gap tuzayotganda birinchi savol «kim berdi?» emas, «kimni gap boshiga qoʻyaman?» boʻlishi kerak — feʼl shundan keyin oʻzi tanlanadi.
3. Eng koʻp qilinadigan xato
✗ NOTOʻGʻRI
パリさんは私に本をあげました。
あげる menga qarab yoʻnala olmaydi.
✓ TOʻGʻRI
パリさんは私に本をくれました。
Menga kelayotgan sovgʻa doim くれる.
Oʻzbekcha bu farqni feʼlda emas, QOʻSHIMCHAda koʻrsatadi. «U menga berdi» va «Men unga berdim» — ikkala gapda ham feʼl bitta: «bermoq». Yoʻnalishni «menga» va «unga» soʻzlari olib yuribdi. Yaponchada esa aksincha: yoʻnalish feʼlning ichida, shuning uchun feʼlni notoʻgʻri tanlasangiz, gap buziladi — hatto «私に» soʻzi oʻrnida tursa ham. Yodda tuting: oʻzbekcha yoʻnalish — qoʻshimchada; yaponcha yoʻnalish — feʼlda.
ムニラさんは妹にプレゼントをあげました。
Munira singlisiga sovgʻa berdi.
Gapda men yoʻqman — ikkalasi ham tashqaridagi odamlar. Bunday holda doim あげる.
Ikkala odam ham begona boʻlsa nima boʻladi? Oʻzbekcha «Munira singlisiga berdi» degan gapda hech qanday muammo yoʻq. Yaponchada ham yoʻq — bunday holda あげる ishlatiladi, chunki sovgʻa sizdan uzoqlashib ketyapti. Qoidani shunday eslab qoling: くれる faqat sovgʻa sizga yoki siznikiga kelganda chiqadi; qolgan hamma holatda あげる. Shuning uchun くれる — uchalasidan eng tor, va eng koʻp unutiladigan feʼl.
4. «Oʻz odamim» — うち
Yapon tili sizni yolgʻiz emas, bir guruh deb koʻradi: oilangiz, sinfingiz, ishxonangiz. Bu guruh うち («ichkari») deb ataladi, qolganlari esa そと («tashqari»).
先生が弟に本をくれました。
Oʻqituvchi ukamga kitob berdi.
Sovgʻa menga emas, ukamga kelgan — lekin ukam ham «oʻz odamim», shuning uchun くれる.
Bu tushuncha keyinroq katta mavzuga aylanadi. PJ-72 butunlay 内 va 外 haqida, va keigo (PJ-68 … PJ-71) ham shu chiziq ustiga qurilgan. Hozircha bitta qoida yetarli: oilangiz sizning tomoningizda.
友だちに誕生日のプレゼントをもらいました。
Doʻstimdan tugʻilgan kun sovgʻasini oldim.
Ega — men, demak もらう. Oʻsha voqeani doʻstim ega qilib aytsa: 友だちがくれました.
Oʻzbekchada «oldim» va «berdi» bor — bu yarmi. «Doʻstimdan sovgʻa oldim» va «doʻstim sovgʻa berdi» — siz bu ikki gapni allaqachon farqlaysiz, va ular yaponchadagi もらう va くれる ga toʻgʻri tushadi. Qiyin joyi faqat bitta: oʻzbekchada «berdi» ikkala yoʻnalishga ham xizmat qiladi, yaponchada esa yoʻq. Yaʼni siz uchta feʼlning ikkitasini allaqachon bilasiz — faqat uchinchisini, くれる ni, ajratib olish kerak.
5. Muloyim shakllari
Uchala feʼlning ham hurmatli shakli bor. Hozircha ularni tanib olish kifoya — yasashni PJ-68 … PJ-71 da oʻrganasiz.
いただきます — endi tushunarli boʻldi. Ovqatdan oldin aytiladigan bu ibora いただく feʼlining muloyim shakli: «olaman». Yaʼni siz taomni kimdandir — pishirgan odamdan, dehqondan, tabiatdan — olayotganingizni tan olasiz. Shuning uchun uni «yoqimli ishtaha» deb tarjima qilish notoʻgʻri.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ パリさんは私に本をあげました
✓ …くれました — menga kelayotgan sovgʻa doim くれる.
✗ 私はパリさんに本をくれました
✓ …あげました — mendan chiqayotgan sovgʻa doim あげる.
✗ 私はパリさんをもらいました
✓ パリさんに (yoki から) もらいました — «kimdan» に yoki から oladi.
✗ 先生が弟にあげました
✓ …くれました — ukam ham «oʻz odamim», demak sovgʻa ichkariga kelyapti.
Mashq
1. «Men Muniraga sovgʻa berdim» — qaysi feʼl?
Javob
あげました — sovgʻa mendan chiqyapti.
2. «Munira menga sovgʻa berdi» — qaysi feʼl?
Javob
くれました — sovgʻa menga kelyapti. «あげました» notoʻgʻri boʻlardi.
3. Oʻsha voqeani «men» ni ega qilib ayting.
Javob
私はムニラさんにプレゼントをもらいました — bir voqea, boshqa kamera.
4. «先生が弟に…» — qaysi feʼl?
Javob
くれました — ukam うち, yaʼni oʻz odamim.
5. いただきます nima degani?
Javob
«Olaman» — いただく feʼlining muloyim shakli. Taomni kimdandir olayotganingizni tan olasiz.
Kalit soʻzlar
- あげる — bermoq (mendan chiqadi, II guruh)
- くれる — bermoq (menga keladi, II guruh)
- もらう — olmoq (I guruh)
- さしあげる · くださる · いただく — muloyim shakllari
- 内 — oʻz guruhim
- 外 — tashqaridagilar
- プレゼント — sovgʻa
- 贈り物 — sovgʻa (rasmiyroq)
- 弟 — uka
- お年玉 — Yangi yil puli
Esda qoladigan uch narsa
- Oʻzbekchada yoʻnalish qoʻshimchada, yaponchada feʼlda.
- Menga kelsa — くれる; mendan chiqsa — あげる; men olsam — もらう.
- Oilam mening tomonimda turadi.