PJ-62: Taxmin: 〜でしょう, 〜かもしれません, 〜はずです
Uchta ishonch darajasi: «boʻlsa kerak», «boʻlishi mumkin» va «boʻlishi kerak». Oʻzbekchada ham uchtasi bor, shuning uchun tanlash emas, yaponcha kiyimini kiydirish qoladi.
PJ-62: Taxmin: 〜でしょう, 〜かもしれません, 〜はずです
Ertaga yomgʻir yogʻadimi? Siz bilmaysiz — lekin qanchalik bilmasligingiz ham muhim. Oʻzbekchada siz buni uch xil aytasiz:
Ertaga yomgʻir yogʻsa kerak. — ancha ishonchliman.
Ertaga yomgʻir yogʻishi mumkin. — ehtimol, ehtimol emas.
Ertaga yomgʻir yogʻishi kerak. — mantiqan shunday chiqadi.
Yapon tilida ham aynan shu uchtasi bor, va ular bir-biriga almashmaydi.
Bu darsda siz
- Uchta qolipni ishonch darajasi boʻyicha joylashtirasiz
- Ot va な-sifat bilan qanday ulanishini bilib olasiz
- はず nega な / の talab qilishini tushunasiz
- でしょう？ degan savol ohangini taniysiz
Bir narsani boshda aytib qoʻyish kerak: bu uchtasi faktni almashtirmaydi. Agar bilsangiz, shunchaki ayting — 雨が降って います. Taxmin qoliplari faqat bilmagan paytda ishlatiladi, va ularning vazifasi bilmasligingizni aniq oʻlchab koʻrsatish. Yaponchada bu juda muhim, chunki noaniq narsani aniqdek aytish qoʻpol hisoblanadi.
1. かもしれません — «boʻlishi mumkin»
Eng past daraja. Gapiruvchi bilmaydi va shuni ochiq aytadi. Boʻlishi ham, boʻlmasligi ham mumkin.
明日雨が降るかもしれません。
Ertaga yomgʻir yogʻishi mumkin.
Ogʻzaki shakli — かも. Doʻstlar suhbatida «雨かも» deb qisqartiriladi. Yozma ishda esa toʻliq かもしれません.
Diqqat qiling: かもしれません inkor emas. U «boʻlmaydi» degani emas, «bilmayman» degani. Shuning uchun undan keyin koʻpincha ikkinchi gap keladi: «雨が降るかも しれません。かさを持っていきます» — «yogʻishi mumkin, shuning uchun soyabon olaman». Bu qolip ehtiyotkorlik qaroriga asos boʻlib xizmat qiladi.
2. でしょう — «boʻlsa kerak»
Oʻrtacha-yuqori daraja. Gapiruvchi ishonadi, lekin kafolat bermaydi. Ob-havo maʼlumotining tili shu.
明日は晴れるでしょう。
Ertaga ochiq boʻlsa kerak.
Yaponcha ob-havo maʼlumoti deyarli har gapni でしょう bilan tugatadi.
でしょう ikkinchi ishda ham yuradi: tasdiq soʻrash. Ohangni koʻtarsangiz, u «shundaymi?» degan maʼnoni beradi: 「寒いでしょう？」 — «Sovuq-a?» Bu yerda taxmin yoʻq — gapiruvchi javobni biladi va suhbatdoshdan roziligini soʻrayapti.
Oʻzbekchada ham uch daraja bor — va siz ularni aralashtirmaysiz. «Yomgʻir yogʻishi mumkin», «yomgʻir yogʻsa kerak», «yomgʻir yogʻishi kerak» — uchtasi uch xil ishonch. Demak bu darsda yangi tushuncha yoʻq; faqat uchta oʻzbekcha qolipga uchta yaponcha kiyim topish kerak. Shuning uchun darsni yodlashdan emas, oʻzbekcha gapni aytib, keyin uni kiyintirishdan boshlang.
3. はずです — «boʻlishi kerak»
Eng yuqori daraja, lekin u fakt emas: bu mantiqiy kutish. Sizda dalil bor va shundan xulosa chiqaryapsiz.
ラノさんは今教室にいるはずです。
Rano hozir sinfda boʻlishi kerak.
Nega? Chunki dars boshlandi. Dalil bor, shuning uchun はず.
はず «majburiyat» degani EMAS. Oʻzbekcha «boʻlishi kerak» ikki xil ishlaydi: «u sinfda boʻlishi kerak» (taxmin) va «sen darsga kelishing kerak» (majburiyat). Yaponchada bular butunlay boshqa qoliplar: taxmin — はず, majburiyat — なければなりません (PJ-33). Ularni chalkashtirmang.
はずでした — kutish puchga chiqqanda. 「来るはずでした」 — «kelishi kerak edi» (lekin kelmadi). Yaponchada bu juda koʻp ishlatiladi va oʻzbekchada ham shunday: «kelishi kerak edi-ku».
でしょう？ — oʻzbekcha «-a?» va «-ku». «Sovuq-a?», «Charchading-ku» — bu gaplarda ham siz javobni bilasiz va shunchaki rozilik soʻrayapsiz. Yaponcha でしょう？ aynan shu ish qiladi, va u kundalik suhbatda taxmin maʼnosidan koʻproq uchraydi. Farqni ohang ajratadi: pasaysa — taxmin, koʻtarilsa — savol.
4. Yasalishi — jadval
| Soʻz turi | かもしれません | でしょう | はずです |
|---|---|---|---|
| Feʼl | 降るかも… | 降るでしょう | 降るはずです |
| い-sifat | 寒いかも… | 寒いでしょう | 寒いはずです |
| な-sifat | 静かかも… | 静かでしょう | 静かなはずです |
| Ot | 学生かも… | 学生でしょう | 学生のはずです |
Ikkita qoida, ikkalasi ham tanish. かもしれません va でしょう oldida ot va な-sifat quruq turadi — xuddi PJ-52 dagi なら kabi. はず esa ot (u «kutish» degan maʼnodagi soʻz), shuning uchun undan oldin PJ-48 ning qoidasi ishlaydi: な-sifat な, ot の.
Bu — kursda toʻrtinchi marta. Siz endi shu naqshni taniysiz: agar qolipning markazida ot tursa, undan oldin な / の keladi. とき (PJ-49), ので (PJ-53), こと (PJ-57) va bugun はず — toʻrttasi ham ot. Yaʼni bu yangi qoida emas, bir qoidaning toʻrtinchi koʻrinishi. Oʻzbekchada ham «kelishi kerak» dagi «kerak» — soʻz, qoʻshimcha emas; shuning uchun undan oldin feʼl toʻliq shaklda turadi.
Yana bir amaliy joyi bor: bu uchtasi gapning eng oxirida turadi va undan keyin hech nima kelmaydi. Yaʼni siz gapni odatdagidek quryapsiz, keyin uning ustiga ishonch qopqogʻini qoʻyasiz. Shuning uchun ularni oʻrganish oson: gapni oʻzgartirish kerak emas, faqat oxiriga bir narsa qoʻshiladi. Yagona eʼtibor talab qiladigan joy — はず oldidagi な / の.
5. Uchtasini yonma-yon qoʻyish
| Gap | Nimaga asoslangan | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| 来るかもしれません | hech nimaga — shunchaki ehtimol | kelishi mumkin |
| 来るでしょう | tajriba, umumiy bilim | kelsa kerak |
| 来るはずです | aniq dalil — vaʼda bergan, chipta olgan | kelishi kerak |
Tanlashning oson yoʻli: «nega shunday deb oʻylaysiz?» Javobingiz yoʻq boʻlsa — かもしれません. «Odatda shunday» boʻlsa — でしょう. Aniq bir dalil aytib bera olsangiz — はずです.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 学生だでしょう
✓ 学生でしょう — でしょう oldida ot quruq turadi.
✗ 学生はずです
✓ 学生のはずです — はず ot, demak ot oldida の.
✗ 静かだはずです
✓ 静かなはずです — な-sifat otdan oldin な kiyadi.
✗ 行くはずです = «borishim kerak» (majburiyat)
✓ はず = taxmin. Majburiyat uchun — 行かなければなりません (PJ-33).
Mashq
1. Uchtasini ishonch darajasi boʻyicha tartiblang.
Javob
かもしれません → でしょう → はずです — pastdan yuqoriga.
2. «静か» ni はずです bilan ulang.
Javob
静かなはずです — はず ot, demak な.
3. «学生» ni でしょう bilan ulang.
Javob
学生でしょう — でしょう oldida だ tushadi.
4. Rano vaʼda bergan edi. U keladi deb qanday aytasiz?
Javob
来るはずです — aniq dalil bor (vaʼda), demak はず.
5. «寒いでしょう？» — bu taxminmi?
Javob
Yoʻq. Ohang koʻtarilgan, demak bu tasdiq soʻrash: «Sovuq-a?» Gapiruvchi javobni biladi.
Kalit soʻzlar
- 〜かもしれません — …boʻlishi mumkin
- 〜でしょう — …boʻlsa kerak
- 〜はずです — …boʻlishi kerak (mantiqan)
- 〜はずでした — …boʻlishi kerak edi (lekin boʻlmadi)
- だろう — でしょう ning oddiy shakli
- 晴れる — ochilmoq (II guruh)
- 曇る — bulutlanmoq (I guruh)
- 天気予報 — ob-havo maʼlumoti
- 多分 — ehtimol
- きっと — albatta, shubhasiz
Esda qoladigan uch narsa
- かもしれません < でしょう < はずです — past, oʻrta, yuqori.
- はず — ot, demak undan oldin な / の.
- はず = taxmin, majburiyat emas.