PJ-79: 〜ということ va gapni otga aylantirish
こと, の va ということ — feʼlni, soʻzni va butun gapni otga aylantirishning uch yoʻli. Oʻzbekcha «degan» va «-lik» shu yerda toʻgʻridan-toʻgʻri ishlaydi.
PJ-79: 〜ということ va gapni otga aylantirish
ラノ yaponcha maqola oʻqiyapti. Bitta gap uni toʻxtatib qoʻyadi:
彼が来ないということは、みんな知っていた。
Har bir soʻz tanish. 彼 — u, 来ない — kelmaydi, 知っていた — bilishardi. Lekin oʻrtadagi «ということは» nima qilib turibdi?
Javob qisqa va butun blok F shu javob ustiga quriladi: yapon tili butun bir gapni bitta otga aylantira oladi. Shundan keyin oʻsha ot bilan hamma narsani qilish mumkin — uni bilish, eshitish, unutish, undan xulosa chiqarish. Yozma yapon tilining eng koʻp ishlatiladigan asbobi shu.
Bu darsda siz
- feʼlni こと va の bilan otga aylantirasiz
- ikkovining orasidagi farqni bilib tanlaysiz
- という bilan ismni, nomni va soʻzni otga ulaysiz
- ということ bilan butun gapni bitta otga yigʻasiz
1. Nega bunga ehtiyoj bor
Gap ichida faqat ot tura oladigan uyachalar bor. Masalan を dan oldin ot turadi, は dan oldin ot turadi, «qiyin», «qiziq», «muhim» degan sifatlarning egasi ham ot boʻladi.
Lekin biz aytmoqchi boʻlgan narsa koʻpincha ot emas — harakat yoki butun bir gap. «Oʻqish qiyin», «kelmasligini bilaman», «uning talaba ekani muhim». Shu paytda yapon tili feʼlga yoki gapga bitta kichik soʻz ulaydi va uni ot qilib qoʻyadi.
Oʻzbek tilida bu ish har kuni qilinadi, faqat siz sezmaysiz. «Oʻqimoq» — feʼl. «Oʻqish» — ot. Bitta qoʻshimcha qoʻshdik, va soʻz endi «qiyin» ning egasi boʻla oladi: oʻqish qiyin. Yana bittasi bor: «kelgan- lik-ini bilaman» — bu yerda butun gap («u keldi») bitta otga aylanib, keyin -ni qoʻshimchasini olyapti. Yapon tili aynan shu ikki ishni qiladi, faqat qoʻshimcha soʻzning oxiriga emas, gapning oxiriga yopishadi: «-sh» oʻrnida こと yoki の, «-lik» oʻrnida ということ. Shuning uchun bu dars yangi mantiq emas — tanish mantiqning yaponcha kiyimi.
2. こと va の — qaysi biri qachon
Ikkalasi ham feʼlni otga aylantiradi va koʻp joyda oʻrnini almashtira oladi. Lekin ular bir xil emas, va farq bitta savol bilan hal boʻladi: bu harakatni koʻz bilan koʻrasizmi, quloq bilan eshitasizmi?
の — koʻrinadigan, eshitiladigan
子供が泣いているのを見ました。
Bolaning yigʻlayotganini koʻrdim. Aniq, bir martalik, sezgi bilan ushlanadigan harakat.
こと — fikr, gap, qaror
毎日走ることを決めました。
Har kuni yugurishni qaror qildim. Mavhum, umumiy, boshda turadigan harakat.
Shuning uchun feʼlning oʻzi tanlovni deyarli aytib beradi. Quyidagi jadvalni yodlash kerak emas — uni bir marta oʻqish kifoya, keyin quloq oʻzi tanlaydi.
| Keyingi feʼl | Qaysi biri | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 見る · 聞く · 待つ · 手伝う | の | 歌っているのを聞いた | kuylayotganini eshitdim |
| 決める · 約束する · 伝える | こと | 行くことを約束した | borishga vada berdim |
| 好き · 上手 · 下手 | の (こと ham boʻladi) | 泳ぐのが好きです | suzishni yaxshi koʻraman |
| 〜ができる · 趣味は〜です | faqat こと | 話すことができます | gapira olaman |
Ikkita joy qatʼiy. PJ-41 dagi 〜ことができます va «mening ovunchogʻim…» degan 趣味は〜ことです — bularda faqat こと turadi, の hech qachon emas. Qolgan hamma joyda tanlov yuqoridagi savol bilan hal boʻladi.
イノムさんが走っているのを見ました。
Inomning yugurib ketayotganini koʻrdim.
Koʻz bilan koʻrilgan aniq sahna — の. Bu yerda こと ishlatilsa, gap kitobiy va gʻalati chiqadi.
私の趣味は写真を撮ることです。
Mening ovunchogʻim — surat olish.
«Ovunchoq» — bir martalik harakat emas, umumiy odat. Qatʼiy qolip: こと.
3. 〜という + ot — «degan»
ということ ni tushunish uchun avval uning yarmini koʻrish kerak. という — «deyiladigan», «degan» degani, va u ismni, nomni yoki notanish soʻzni otga bogʻlaydi.
「ムニラ」という名前は珍しいです。
«Munira» degan ism kam uchraydi.
Oʻzbekcha «degan» qayerda tursa, yaponcha という ham oʻsha yerda turadi — soʻzdan keyin, otdan oldin.
去年金沢という町へ行きました。
Oʻtgan yili Kanazava degan shaharga bordim.
Tinglovchi bu shaharni bilmasligi mumkin — shuning uchun という qoʻyiladi. Tanish nom bilan u tushib qoladi: 東京へ行きました.
Bu darsning eng qulay sovgʻasi. Oʻzbek tilidagi «degan» va yaponcha という deyarli bir xil ishlaydi: ikkalasi ham gapiruvchi tomondan emas, nomlash tomonidan turadi. «Kanazava degan shahar», «"Munira" degan ism», «"Ertaga kelmayman" degani». Shuning uchun bu qolipni yodlash oʻrniga, oʻzbekcha gapni ichingizda tuzing va «degan» qayerda turganini koʻring — という aynan oʻsha joyga tushadi. Rus tilidan yoki ingliz tilidan tarjima qilsangiz, bu qulaylik yoʻqoladi.
4. ということ — butun gap, bitta ot
Endi ikkisini qoʻshamiz. という gapni olib keladi, こと uni otga aylantiradi. Natijada butun gap jumlaning ichida bitta soʻzdek harakat qiladi.
| Soʻz turi | Gap | Otlashgani | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| feʼl | 彼が来ない | 彼が来ないということ | uning kelmasligi |
| い-sifat | 試験が難しい | 試験が難しいということ | imtihonning qiyinligi |
| な-sifat | 元気だ | 元気だということ | sogʻ-salomatligi |
| ot | 学生だ | 学生だということ | talaba ekani |
Oxirgi ikki qator — darsning eng koʻp unutiladigan joyi. ということ oldiga oddiy shakl tushadi, va ot bilan な-sifatning oddiy shakli だ bilan tugaydi. Shuning uchun «学生ということ» yetarli emas — «学生だということ» kerak. Bu PJ-45 dagi 普通体 ning bevosita davomi.
パリさんが引っ越すということを昨日聞きました。
Parining koʻchib ketishini kecha eshitdim.
Butun gap («Pari koʻchadi») bitta otga aylandi va を ni oldi. Oʻzbekchada ham aynan shunday: «koʻchib ketish-i-ni».
5. ということ ning uch vazifasi
Bitta qolip, uch xil ish. Uchalasini tanib olsangiz, yaponcha maqola oʻqish sezilarli osonlashadi.
1 — Faktni koʻtarib yurish
彼が知らないということを忘れていた。
Uning bilmasligini unutib qoʻygan edim.
2 — Maʼnosini soʻrash
「遠慮」とはどういうことですか。
«Enryo» degani nima degani?
3 — Xulosa chiqarish
電気が消えている。ということは、もう寝た。
Chiroq oʻchgan. Demak, allaqachon uxlagan.
Uchinchisi — kundalik nutqda ham juda koʻp. Gapning boshida yolgʻiz turgan «ということは» oʻzbekcha «demak» degan soʻzning oʻzi. Uni eshitsangiz, keyin xulosa kelishini bilasiz. Yaponlar telefonda, dars xonasida, doʻkonda shu soʻz bilan fikrni yigʻishtiradi.
自分が分からないということが分かるのは大切だ。
Oʻzining bilmasligini bilish muhim.
Bitta gapda ikkala asbob ham bor: ということ gapni otga aylantirdi, の esa «bilish» feʼlini otga aylantirdi.
6. Uchtasi bitta jadvalda
| Asbob | Nimani otga aylantiradi | Qayerda |
|---|---|---|
| の | bitta feʼlni — koʻriladigan, eshitiladigan harakat | kundalik nutq |
| こと | bitta feʼlni — mavhum, umumiy harakat | hamma joyda |
| ということ | butun gapni — eshitilgan, oʻqilgan, xulosa qilingan fikr | yozma til, xabar, maqola |
Qaysi birini tanlashni oʻzbekcha tarjima aytib beradi. Gapni ichingizda oʻzbekchada tuzing va oxiriga qarang. «Yugurish foydali» — bitta feʼl, mavhum: こと. «Yugurayotganini koʻrdim» — koʻz bilan koʻrilgan sahna: の. «Kelmasligini eshitdim» — butun gap, birovdan eshitilgan: ということ. Uchala oʻzbekcha qoʻshimcha («-sh», «-ayotganini», «-sligini») bir-biridan farq qilgani uchun, yaponchada ham uchta boshqa asbob turishi mantiqiy koʻrinadi. Oʻzbek tili bu yerda lugʻatdan ham, jadvaldan ham tezroq ishlaydi — faqat unga ishonish kerak.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 日本語を話すのができます
✓ 話すことができます — 〜ことができる qatʼiy qolip, の bu yerga tushmaydi.
✗ 趣味は本を読むのです
✓ 趣味は読むことです — «ovunchoq» qolipida ham faqat こと.
✗ 子供が泣いていることを見た
✓ 泣いているのを見た — koʻz bilan koʻrilgan sahna har doim の.
✗ 「ムニラ」と名前
✓ 「ムニラ」という名前 — «degan» ni tashlab ketmang; と yolgʻiz otga ulanmaydi.
✗ 学生ということを知らなかった
✓ 学生だということを知らなかった — ot va な-sifat oddiy shaklda だ bilan tugaydi.
Mashq
1. «Suzishni yaxshi koʻraman» — の yoki こと?
Javob
泳ぐのが好きです. 〜が好き bilan ikkalasi ham boʻladi, lekin kundalik nutqda の tabiiyroq eshitiladi.
2. Boʻsh joyni toʻldiring: 先生が病気___ということを聞きました。
Javob
だ — 病気 na-sifat, oddiy shakli 病気だ. Toʻliq gap: 先生が病気だということを聞きました.
3. «Kanazava degan shahar» — yaponchada?
Javob
金沢という町 — oʻzbekcha «degan» qayerda tursa, という ham oʻsha yerda.
4. 電気が消えている。ということは、… — bu yerda «ということは» nima maʼnoni beryapti?
Javob
«Demak». Gapning boshida yolgʻiz turgan ということは xulosa kelishini bildiradi.
5. «Bolaning yigʻlayotganini koʻrdim» va «Har kuni yugurishni qaror qildim» — qaysi biriga の, qaysi biriga こと?
Javob
Birinchisi — の (泣いているのを見ました), koʻz bilan koʻrilgan. Ikkinchisi — こと (走ることを決めました), boshda turgan mavhum qaror.
Kalit soʻzlar
- 〜こと — feʼlni otga aylantiradi (mavhum)
- 〜の — feʼlni otga aylantiradi (koʻrinadigan)
- 〜という + ot — «… degan …»
- 〜ということ — butun gap bitta ot
- ということは — demak
- 〜とはどういうことですか — … nima degani?
- 意味 — maʼno
- 事実 — haqiqat, fakt
- 珍しい — kam uchraydigan
- 引っ越す — koʻchib oʻtmoq
Esda qoladigan uch narsa
- の — koʻrinadigan harakat, こと — mavhum harakat.
- という = oʻzbekcha «degan», oʻsha joyda turadi.
- ということ oldida oddiy shakl turadi — ot va な-sifat だ bilan.