PJ-93: 〜おかげで va 〜せいで — yaxshi va yomon sabab
Bitta sabab, ikkita baho: おかげで — «… sharofati bilan» (natija yaxshi), せいで — «… dastidan» (natija yomon). Va nega neytral sabab uchun PJ-53 dagi ので qoladi.
PJ-93: 〜おかげで va 〜せいで — yaxshi va yomon sabab
Bitta voqea, ikki xil gap:
先生のおかげで合格しました。
雨のせいで試合が中止になりました。
Ikkalasi ham sabab koʻrsatadi, va ikkalasini ham oʻzbekchada «tufayli» deb tarjima qilish mumkin. Lekin yapon quloq ularni bir xil eshitmaydi: birinchisida minnatdorchilik, ikkinchisida ayb bor.
PJ-53 da siz から va ので ni oʻrgangansiz — ular bahosiz sabab. Bu dars oʻsha qatorga ikkita baholi sababni qoʻshadi.
Bu darsda siz
- 〜おかげで bilan yaxshi natijaning sababini aytasiz
- 〜せいで bilan yomon natijaning sababini aytasiz
- ikkovining ulanishini toʻgʻri yasaysiz
- 〜せいにする bilan «ayblamoq» deysiz
1. Ulanish — ikkovi uchun bir xil
おかげ ham, せい ham ot. Shuning uchun ularning oldiga otni aniqlaydigan shakl tushadi — bu PJ-85 dagi うち va あいだ bilan bir xil qoida.
| Soʻz turi | Nima ulanadi | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| ot | の | 先生のおかげで | ustoz sharofati bilan |
| な-sifat | な | 元気なおかげで | sogʻ boʻlgani uchun |
| い-sifat | yalangʻoch | 安いおかげで | arzon boʻlgani uchun |
| feʼl | oddiy shakl | 手伝ってくれたおかげで | yordam bergani uchun |
Bu jadval tanish boʻlishi kerak. Ot の, な-sifat な — aynan shu ulanish PJ-81 dagi はず da ham, PJ-85 dagi うち da ham turadi. Blok F ning qoliplari koʻpincha ot boʻlgani uchun, bu ikki qoʻshimcha qayta-qayta uchraydi. せい ham xuddi shunday ulanadi — ikkovini alohida yodlash shart emas.
2. 〜おかげで — «… sharofati bilan»
おかげ soʻzining oʻzi «yordam, marhamat» degani, va gapda u minnatdorchilik olib yuradi.
先生のおかげで試験に合格しました。
Ustoz sharofati bilan imtihondan oʻtdim.
Bu yerda ので ham grammatik toʻgʻri boʻlardi, lekin minnatdorchilik yoʻqolardi. おかげで rahmatning oʻzi.
«Sharofati bilan» — oʻzbek tilidagi tayyor kalit, va u ham ikki soʻzdan iborat. Diqqat qiling: biz uni faqat yaxshi natija bilan ishlatamiz. «Ustoz sharofati bilan yiqildim» degan gap quloqqa gʻalati tegadi — xuddi yaponcha 先生のおかげで 落ちました degandek. Ikkala tilda ham bu gʻalatilik kinoya boʻlib eshitiladi, va aynan shuning uchun おかげで ni tanbeh sifatida ham ishlatish mumkin. Demak bu qolipni yodlashning eng ishonchli yoʻli — «sharofati bilan» iborasini eslab qolish: u qayerda tabiiy boʻlsa, おかげで ham oʻsha yerda tabiiy, va qayerda kinoya boʻlsa — yaponchada ham kinoya.
Bitta tayyor iborani yodlab qoʻying. おかげさまで — «rahmat, yaxshiman». Bu «qalaysiz?» degan savolga beriladigan eng odatiy javob, va uning ichida «sizning marhamatingiz bilan» degan maʼno bor. Yaponlar buni har kuni ishlatadi, koʻpincha rahmat aytadigan aniq odam boʻlmasa ham.
3. 〜せいで — «… dastidan»
せい — «ayb, aybdorlik» degani. Shuning uchun せいで doim yomon natija bilan keladi va gapda ayblash bor.
寝すぎたせいで、約束に遅れてしまった。
Koʻp uxlab qolganim dastidan uchrashuvga kech qoldim.
せいで oʻzini ham aybalashi mumkin. Oxiridagi 〜てしまった (PJ-58) afsusni kuchaytiradi va bu qolip bilan tez-tez keladi.
せい ning oʻz feʼli bor. 〜のせいにする — «… ni ayblamoq»: 人のせいにしてはいけない («birovni ayblamaslik kerak»). Bu ibora tarbiya haqidagi gaplarda juda koʻp uchraydi, shuning uchun uni alohida yodlab qoʻying.
4. Uchtasi bitta jadvalda
Endi sizda sabab koʻrsatishning uchta darajasi bor.
| Qolip | Baho | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| 〜おかげで | yaxshi — minnatdorchilik | 薬のおかげで治った | sharofati bilan |
| 〜ので (PJ-53) | bahosiz | 薬を飲んだので治った | shuning uchun |
| 〜せいで | yomon — ayb | 薬のせいで眠くなった | dastidan |
Oʻzbek tilida bu uchlik toʻliq bor, va aynan shuning uchun bu dars oson. «Ustoz sharofati bilan oʻtdim» — rahmat. «Yomgʻir dastidan bekor boʻldi» — norozilik. «Yomgʻir yoqqani uchun bekor boʻldi» — quruq xabar. Uch soʻz, uch ohang, xuddi yaponchadagidek. Lekin bitta tuzoq bor: oʻzbekcha «tufayli» ikkalasiga ham ishlaydi — «ustoz tufayli oʻtdim» ham, «yomgʻir tufayli bekor boʻldi» ham toʻgʻri. Shuning uchun «tufayli» ni koʻrganingizda toʻxtang va oʻzingizdan soʻrang: «natija yaxshimi yoki yomonmi?» Javob qolipni tanlaydi, va bu savol hech qachon adashtirmaydi.
5. Nozik joylar
- おかげで kinoya ham boʻlishi mumkin. 君のおかげで遅れたよ («sening sharofating bilan kech qoldim») — bu ochiq tanbeh. Yozganda ehtiyot boʻling: kinoya ovoz bilan beriladi, matnda esa koʻrinmaydi.
- せいで ni oʻzingiz haqingizda ishlatish odobli. Boshqa odamga 君のせいで deyish — ochiq ayblash, va yaponchada bu juda kuchli eshitiladi. Shuning uchun rasmiy matnda uning oʻrniga PJ-87 dagi によって yoki oddiy ので turadi.
- Natija ikkala qolipda ham gapning oxirida. Sabab birinchi, natija keyin — tartib hech qachon almashmaydi.
みなさんが手伝ってくれたおかげで、無事に終わりました。
Hammangiz yordam berganingiz sharofati bilan eson-omon tugadi.
Feʼl bilan ulanish — oddiy shakl (PJ-45). Bu gap nutq va xatlarda deyarli tayyor qolip.
Oʻzbekcha «-ning aybi bilan» va yaponcha せいにする bir xil mexanizm. «Buni mening aybim bilan boʻldi deb aytdi» degan gapni yaponchada 私のせいにした deb aytamiz — yaʼni «aybni menga yukladi». Ikkala tilda ham «ayb» degan ot markazda turibdi, va uning atrofiga grammatika qurilgan. Shuning uchun せい ni «sabab» deb emas, «ayb» deb yodlang — shunda せいで ning nega faqat yomon natija bilan kelishi oʻz-oʻzidan tushunarli boʻladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 雨せいで中止になった
✓ 雨のせいで — せい ot, ot oldidan の oladi.
✗ 先生のせいで合格しました
✓ 先生のおかげで — natija yaxshi, demak minnatdorchilik qolipi.
✗ 雨のおかげで試合が中止になった
✓ 雨のせいで — natija yomon; おかげで qoʻyilsa, kinoya boʻlib eshitiladi.
✗ 元気のおかげで働ける
✓ 元気なおかげで — な-sifat な ni saqlaydi.
✗ 人のせいでする
✓ 人のせいにする — «ayblamoq» degan iborada で emas, に turadi.
Mashq
1. «Ustoz sharofati bilan imtihondan oʻtdim» — おかげで yoki せいで?
Javob
おかげで: 先生のおかげで合格しました. Natija yaxshi, va gapda minnatdorchilik bor.
2. Boʻsh joyni toʻldiring: 元気___おかげで働けます。
Javob
な — 元気なおかげで. な-sifat おかげ oldida な ni saqlaydi, xuddi はず va うち dagidek.
3. «Yomgʻir dastidan oʻyin bekor qilindi» — yaponchada?
Javob
雨のせいで試合が中止になりました. Ot oldidan の tushishini unutmang.
4. «Birovni ayblamaslik kerak» — qaysi ibora?
Javob
人のせいにしてはいけない. «Ayblamoq» — せいにする; bu yerda で emas, に turadi.
5. Neytral, bahosiz sabab uchun qaysi qolip?
Javob
から yoki ので (PJ-53). おかげで va せいで sababga baho qoʻshadi; ので esa faqat xabar beradi.
Kalit soʻzlar
- 〜おかげで — … sharofati bilan
- おかげさまで — rahmat, yaxshiman
- 〜せいで — … dastidan
- 〜のせいにする — … ni ayblamoq
- 合格する — imtihondan oʻtmoq
- 中止になる — bekor qilinmoq
- 無事に — eson-omon
- 試合 — musobaqa, oʻyin
- 手伝う — yordam bermoq
- 寝すぎる — koʻp uxlab qolmoq
Esda qoladigan uch narsa
- おかげで yaxshi natija, せいで yomon natija, ので bahosiz.
- Ikkalasi ham ot: ot の, な-sifat な oladi.
- せい = «ayb», shuning uchun せいにする — «ayblamoq».