PJ-92: 〜がち, 〜っぽい, 〜気味 — moyillik
Uchta qolip, bitta oila: «moyillik». がち — tez-tez shunday boʻladi; っぽい — shunga oʻxshaydi; 気味 — bir oz shunday. Uchalasi ham koʻpincha salbiy baho bilan keladi.
PJ-92: 〜がち, 〜っぽい, 〜気味 — moyillik
Uch gap, uch qolip, bitta odam haqida:
ラノさんは忘れがちだ。
ラノさんは忘れっぽい。
ラノさんは疲れ気味だ。
Uchalasi ham «u bunday boʻlib turadi» degan maʼnoni beradi — lekin har biri boshqa tomondan. Birinchisi chastota haqida: tez-tez unutadi. Ikkinchisi xususiyat haqida: u unutuvchan odam. Uchinchisi daraja haqida: hozir bir oz charchagan.
Bu oila yapon tilida juda koʻp ishlatiladi, chunki u qatʼiy gapirmaslikka imkon beradi — «kasal» emas, «bir oz shamollagan».
Bu darsda siz
- 〜がち bilan «tez-tez shunday boʻladi» deysiz
- 〜っぽい bilan «… simon, … ga oʻxshagan» deysiz
- 〜気味 bilan «bir oz …» deysiz
- uchalasining ulanishini adashtirmaysiz
1. 〜がち — «tez-tez shunday boʻladi»
がち chastotani aytadi: bu hodisa koʻp takrorlanadi. Ohangi deyarli doim salbiy — odatda yaxshi boʻlmagan narsa takrorlanadi.
この電車は遅れがちだ。
Bu poyezd tez-tez kechikib qoladi.
Har safar emas, lekin koʻp. がち aynan shu «koʻpincha» degan maʼnoni beradi.
冬は曇りがちの日が多い。
Qishda bulutli kunlar koʻp boʻladi.
Otdan keyin ham ulanadi. Ot oldida の qoʻshiladi: 曇りがちの日.
Oʻzbekchada がち ni «-ib qoladi» va «tez-tez» koʻtaradi. «Kechikib qoladi», «unutib qoladi», «kasal bolib turadi» — bu iboralarning hammasida ish bir marta emas, qayta-qayta boʻlgani aytilyapti, va ularning ohangi ham yoqimsiz. Yaponcha がち aynan shu ikki narsani birga olib yuradi: takror va norozilik. Shuning uchun uni «har doim» deb tarjima qilmang — «har doim» qatʼiy, がち esa «koʻpincha, lekin har safar emas». Oʻzbekcha «-ib qoladi» ham aynan shunday yumshoq: «poyezd kechikib qoladi» degan gap poyezd har kuni kechikadi degani emas.
Ikkita tayyor birikma bor. 病気がち — «tez-tez kasal boʻladigan» (otdan), va 遠慮がち — «tortinchoq, ehtiyot bilan». Ikkalasi ham lugʻatda alohida soʻz sifatida turadi.
2. 〜っぽい — «… simon»
っぽい koʻrinish yoki xususiyat haqida: «shunga oʻxshaydi», «shunday sifati bor». U eng soʻzlashuv qolipi, va natija い-sifat boʻlib tuslanadi.
| Oldida nima | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|
| ot | 子供っぽい | bolalarcha |
| rang | 白っぽい | oqishroq |
| ます-oʻzagi | 忘れっぽい | unutuvchan |
| ます-oʻzagi | 怒りっぽい | jizzaki |
っぽい い-sifat boʻlib tuslanadi. Shuning uchun uning oʻtgan zamoni っぽかった, inkori esa っぽくない: 子供っぽかった («bolalarcha edi»). «っぽいでした» degan gap notoʻgʻri — bu PJ-25 dagi い-sifat qoidasining oʻzi.
その言い方は子供っぽいですよ。
Bunday gapirish bolalarcha boʻlib qoladi.
Gapiruvchi bola emas — u faqat bolaga oʻxshab gapiryapti. Bu PJ-88 dagi として ning teskarisi.
Oʻzbekchada «-simon» va «-cha» shu ishni qiladi. «Bolacha», «tuxumsimon», «oqish» — uchala qoʻshimcha ham bitta narsani aytadi: aynan u emas, lekin unga tortadi. Yaponcha っぽい ham shunday, va u ayniqsa rangda qulay: 白っぽい — «oqishroq», 赤っぽい — «qizgʻishroq». Bir narsaga eʼtibor bering: oʻzbekchada bu qoʻshimchalar soʻzning ichiga kiradi va yangi soʻz yasaydi, yaponchada esa っぽい tashqaridan yopishadi va istalgan otga ulanaveradi. Shuning uchun lugʻatda yoʻq birikmani ham bemalol yasashingiz mumkin — yaponlar kundalik nutqda aynan shunday qiladi.
3. 〜気味 — «bir oz …»
気味 daraja haqida: holat bor, lekin kuchli emas. Koʻpincha gapiruvchining oʻz ahvoli haqida ishlatiladi.
最近太り気味なので、歩くようにしています。
Soʻnggi paytda biroz semirib ketdim, shuning uchun koʻproq yurishga harakat qilyapman.
«Semirdim» deyish qoʻpol. 気味 gapni yumshatadi — bu uning asosiy ishi.
Oʻzbekchada bu yumshatishni «-roq» va «bir oz» qiladi. «Charchaganroqman», «bir oz shamollabman», «biroz kech qoldik» — uchalasida ham holat bor, lekin biz uni ataylab kuchsizlantiryapmiz. Yaponcha 気味 aynan shu ishni qiladi, va yapon madaniyatida bu juda muhim: oʻzing haqingda qatʼiy gapirish — koʻtarinki, boshqa odam haqida qatʼiy gapirish esa qoʻpol. Shuning uchun 気味 ni «kerak boʻlmagan qoʻshimcha» deb tashlab ketmang — u gapning odobini koʻtarib turgan boʻlak.
4. Uchalasi bitta jadvalda
| Qolip | Nima haqida | Ulanishi | Natija |
|---|---|---|---|
| 〜がち | chastota — tez-tez | ます-oʻzagi / ot | な-sifat |
| 〜っぽい | xususiyat — oʻxshash | ot / sifat oʻzagi / ます-oʻzagi | い-sifat |
| 〜気味 | daraja — bir oz | ます-oʻzagi / ot | な-sifat |
Bitta soʻz, uchala qolip. 忘れがち — «tez-tez unutadi» (bu safar ham unutdi). 忘れっぽい — «unutuvchan» (uning tabiati shunday). Uchinchisi bu feʼl bilan ishlamaydi, chunki 気味 holat talab qiladi, takrorlanadigan harakatni emas.
5. Nega uchalasi ham salbiy
Bu oilaning qiziq tomoni shu: uchala qolip ham deyarli faqat yoqimsiz narsalar bilan keladi. «Tez-tez kechikadi», «tez-tez kasal boʻladi», «bolalarcha», «jizzaki», «bir oz charchagan» — hammasi shikoyat yoki uzr.
Shuning uchun ularni maqtovda ishlatmang. «元気がち» yoki «上手っぽい» degan gaplar gʻalati eshitiladi — birinchisi umuman yoʻq, ikkinchisi esa «yaxshi bajarayotgandek koʻrinadi, lekin aslida yoʻq» degan kinoya boʻlib chiqadi. Maqtov uchun PJ-73 dagi 〜そうです yoki PJ-75 dagi 〜ようです bor.
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 忘れるがち
✓ 忘れがち — がち ます-oʻzagiga ulanadi, lugʻat shakliga emas.
✗ 子供っぽいでした
✓ 子供っぽかった — っぽい い-sifat, shuning uchun oʻzi tuslanadi.
✗ 風邪の気味です
✓ 風邪気味です — 気味 otga yalangʻoch yopishadi.
✗ 曇りがち日
✓ 曇りがちの日 — がち otni aniqlaganda の oladi.
✗ 上手っぽいですね (maqtov sifatida)
✓ 上手そうですね — bu oila maqtov uchun emas; そう (PJ-73) toʻgʻri keladi.
Mashq
1. «Bu poyezd tez-tez kechikadi» — qaysi qolip?
Javob
がち: この電車は遅れがちだ. がち chastota haqida — «koʻpincha shunday boʻladi».
2. 忘れる ni がち bilan qoʻshing.
Javob
忘れがち. ます-shakli 忘れます, oʻzagi 忘れ — oʻshanga ulanadi.
3. «Bolalarcha edi» — yaponchada?
Javob
子供っぽかった. っぽい い-sifat boʻlgani uchun oʻzi tuslanadi; «っぽいでした» notoʻgʻri.
4. «Bugun bir oz shamollaganman» — qaysi qolip?
Javob
気味: 今日は風邪気味です. Holat bor, lekin kuchli emas — va gap shu bilan yumshaydi.
5. 忘れがち va 忘れっぽい — farqi nimada?
Javob
がち — chastota: bu safar ham unutdi, tez-tez shunday boʻladi. っぽい — xususiyat: u unutuvchan odam, tabiati shunday.
Kalit soʻzlar
- 〜がち — tez-tez … boʻladi
- 〜っぽい — … simon, … ga oʻxshagan
- 〜気味 — bir oz …
- 風邪気味 — bir oz shamollagan
- 忘れっぽい — unutuvchan
- 怒りっぽい — jizzaki
- 曇り — bulutli havo
- 遅れる — kechikmoq
- 太る — semirmoq
- 遠慮 — tortinish, andisha
Esda qoladigan uch narsa
- がち chastota, っぽい xususiyat, 気味 daraja.
- っぽい — い-sifat: っぽかった, っぽくない.
- Uchalasi ham deyarli doim salbiy; maqtov uchun そう yoki よう.