PJ-81: 〜はずがない, 〜に違いない — ishonch darajalari
PJ-62 dagi はず endi inkorga va kuchaytirishga uzayadi: はずがない (boʻlishi mumkin emas), に違いない (shubhasiz shunday) va はずだったのに (shunday boʻlishi kerak edi). Butun ishonch shkalasi bitta jadvalda yopiladi.
PJ-81: 〜はずがない, 〜に違いない — ishonch darajalari
Yaponcha detektiv oʻqiyapsiz. Ikki kishi bahslashadi:
犯人は田中さんに違いない。
いや、田中さんのはずがない。
Ikkalasi ham ishonch bilan gapiryapti — biri «aniq shu», ikkinchisi «aslo mumkin emas». Ikkalasi ham dalilga suyanadi. Bu dars shu ikki qutbni beradi va PJ-62 dan boshlangan ishonch shkalasini yopadi.
Bu darsda siz
- はずがない bilan ehtimolni butunlay rad etasiz
- に違いない bilan qatʼiy ishonchni bildirasiz
- はずだったのに bilan amalga oshmagan rejani aytasiz
- beshta qolipni ishonch darajasi boʻyicha tartibga qoʻyasiz
1. はず — bir daqiqalik takrorlash
PJ-62 da はずです ni koʻrgansiz: «shunday boʻlishi kerak» — dalilga asoslangan kutish. Ulanishi 形式名詞 qoidasiga boʻysunadi: feʼl va い-sifat yalangʻoch, な-sifat な bilan, ot の bilan.
2. はずがない — ehtimolni yopish
はず ning egasi bor: がある yoki がない. はずがない soʻzma-soʻz «bunday boʻlishining asosi yoʻq» degani, yaʼni mantiqan imkonsiz.
ラノさんは今京都にいます。ここにいるはずがありません。
Rano hozir Kiotoda. Bu yerda boʻlishi mumkin emas.
Dalil birinchi gapda turibdi. はずがない dalilsiz ishlatilmaydi — u his emas, xulosa.
Bu yerda oʻquvchilar eng koʻp adashadi. 来ないはずです va 来るはずがない — ikkalasi ham inkor tarafda, lekin kuchi butunlay boshqa. Birinchisi «kelmasa kerak» — kutish. Ikkinchisi «kelishi mumkin emas» — eshik yopiq. Tanlash uchun bitta savol bering: men shunchaki kutmayapmanmi, yoki ehtimolni rad etyapmanmi?
| Soʻz turi | はずです | はずがない | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| feʼl | 来るはずです | 来るはずがない | kelsa kerak / kelishi mumkin emas |
| い-sifat | 高いはずです | 高いはずがない | qimmat boʻlsa kerak / qimmat boʻlishi mumkin emas |
| な-sifat | 元気なはずです | 元気なはずがない | sogʻ boʻlsa kerak / sogʻ boʻlishi mumkin emas |
| ot | 学生のはずです | 学生のはずがない | talaba boʻlsa kerak / talaba boʻlishi mumkin emas |
3. はずがない va わけがない
Kecha (PJ-80) siz わけがない ni koʻrdingiz. Maʼnosi deyarli bir xil, va koʻp joyda ikkisi ham toʻgʻri. Farq ohangda.
はずがない — mantiq
今日来るはずがない。
Sovuq, tekshirilgan xulosa. Dalilni koʻrsatish mumkin.
わけがない — his
今日来るわけがない。
Kuchliroq, soʻzlashuvga yaqin. «Qanaqasiga kelsin!»
4. に違いない — ikkinchi qutb
違い — «farq», ない — «yoʻq». Yaʼni «bunda farq boʻlishi mumkin emas», «shubhasiz shunday». Bu shkaladagi eng kuchli taxmin.
Ulanishi PJ-76 dagi みたい bilan bir xil — yalangʻoch. Feʼl, い-sifat, な-sifat va ot — toʻrtalasi ham hech qanday qoʻshimchasiz ulanadi: 来るに違いない · 高いに違いない · 元気に違いない · 学生に違いない. Shuning uchun はず ning な va の si bu yerga tushmaydi.
机の上に赤い傘がある。ムニラさんの傘に違いない。
Stol ustida qizil soyabon turibdi. Bu shubhasiz Muniraning soyaboni.
Otdan keyin hech qanday qoʻshimcha yoʻq. «ムニラさんのに違いない» boshqa maʼno beradi — «shubhasiz Muniraniki».
Oʻzbekchada bu ikki qutb uchun tayyor soʻzlar bor, va ularni topib qoʻysangiz, tarjima oʻzi chiqadi. に違いない — «shubhasiz», «aniq», «albatta shunday». はずがない — «boʻlishi mumkin emas», «aslo». Diqqat qiling: ikkala oʻzbekcha ibora ham dalilga suyanadi. «Shubhasiz Muniraniki» deb aytish uchun soyabonni koʻrgan boʻlishingiz kerak; «boʻlishi mumkin emas» deyish uchun esa nega mumkin emasligini bilishingiz kerak. Yapon tilida ham shunday — bu ikki qolip hissiyot emas, xulosa bildiradi. Agar dalil boʻlmasa, PJ-62 dagi かもしれません («boʻlishi mumkin») kerak boʻladi.
Register. に違いない — kitobiy va biroz dramatik. Kitobda, maqolada, detektivda koʻp uchraydi; kundalik suhbatda yaponlar koʻpincha きっと〜でしょう yoki ぜったい〜 deb qoʻya qoladi. Yozganda ishlating, gaplashganda tanib oling.
«Shubhasiz» va «boʻlishi mumkin emas» — ikkalasi ham oʻzbekchada ikki soʻzli iboralar, va bu tasodif emas. Bir soʻzli «aniq» yoki «yoʻq» dan farqli oʻlaroq, ular gapiruvchining fikrlash jarayonini koʻrsatadi: men qaradim, oʻyladim, va shu xulosaga keldim. Yaponcha qoliplar ham ikki-uch boʻlakdan yigʻilgan — 違い + ない, はず + が + ない. Shuning uchun ularni bitta soʻzdek emas, qisqa jumladek yodlang: «farqi yoʻq», «asosi yoʻq». Shunda ulanish qoidasi ham oʻzi esda qoladi — jumlaning oldiga butun gap tushadi, va はず ot oldida の ni oladi, chunki u haqiqiy ot.
5. はずだったのに — amalga oshmagan reja
はず ning oʻtgan zamon shakli alohida bir maʼno beradi: shunday boʻlishi kerak edi — lekin boʻlmadi. Bu oʻzbekcha «kerak edi» bilan aynan mos tushadi.
三時に着くはずだったのに、電車が遅れた。
Soat uchda yetib borishim kerak edi, lekin poyezd kechikdi.
のに (PJ-54 dagi けど ga yaqin) afsusni qoʻshadi. はずだった yolgʻiz ham boʻladi, lekin のに bilan gap tirikroq chiqadi.
イノムさんも来るはずでしたが、病気になりました。
Inom ham kelishi kerak edi, lekin kasal boʻlib qoldi.
Muloyim shakli — はずでした. Gap oxiridagi が PJ-54 dagi «lekin».
6. Butun shkala bitta jadvalda
PJ-62 dan PJ-81 gacha oltita qolip toʻplandi. Ularni ishonch darajasi boʻyicha tartibga qoʻyamiz.
Inkor tarafi ham xuddi shunday tartiblanadi:
| Qolip | Daraja | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| 来ないかもしれません | 30% | kelmasligi mumkin |
| 来ないでしょう | 60% | kelmasa kerak |
| 来ないはずです | 80% | kelmasligi kerak |
| 来るはずがない | 0% | kelishi mumkin emas |
| 来るわけがない | 0%, kuchliroq | qanaqasiga kelsin |
Bu jadvalning foizlari haqiqiy raqam emas — ular tartibni koʻrsatadi. Yapon tilida taxminni darajalab aytish odob hisoblanadi: kerak boʻlgandan kuchliroq gapirish qoʻpol, kerak boʻlgandan kuchsizroq gapirish esa masʼuliyatsiz koʻrinadi. Oʻzbek tilida ham shunday — «kelsa kerak», «kelishi kerak», «shubhasiz keladi» bir xil narsa emas, va birini ikkinchisining oʻrniga qoʻysangiz, odam sizni boshqacha tushunadi. Yaponcha yozganda shu shkalani yoningizda tuting va har safar soʻrang: menda qancha dalil bor?
Koʻp uchraydigan xatolar
✗ 学生のに違いない
✓ 学生に違いない — に違いない otga yalangʻoch ulanadi.
✗ 元気なに違いない
✓ 元気に違いない — な-sifat ham yalangʻoch, xuddi みたい oldidagidek.
✗ 学生はずがありません
✓ 学生のはずがありません — はず esa ot oldida の ni talab qiladi.
✗ 来るはずがない
(«kelmasa kerak» demoqchi boʻlsangiz)
✓ 来ないはずです — はずがない ehtimolni butunlay yopadi, oddiy kutish emas.
✗ Doʻstga: 絶対来るに違いないよ
✓ きっと来るよ — に違いない kitobiy; suhbatda きっと tabiiyroq.
Mashq
1. 学生 ni はずがない va に違いない bilan bogʻlang.
Javob
学生のはずがない (はず — の bilan) va 学生に違いない (に違いない — yalangʻoch).
2. «Kelmasa kerak» va «kelishi mumkin emas» — qaysi qolip qaysi biri?
Javob
«Kelmasa kerak» — 来ないはずです. «Kelishi mumkin emas» — 来るはずがありません. Birinchisi kutish, ikkinchisi rad etish.
3. Doʻstingiz bilan gaplashayotganda «albatta keladi» ni qanday aytasiz?
Javob
きっと来るよ. に違いない kitobiy — uni yozma matnda ishlating.
4. 三時に着くはずだったのに — bu gap nima haqida?
Javob
Amalga oshmagan reja. «Uchda yetib borishim kerak edi» — lekin boʻlmadi. のに afsusni qoʻshadi.
5. はずがない va わけがない — farqi nimada?
Javob
Maʼnosi deyarli bir xil. はずがない — sovuq mantiq, dalilni koʻrsatish mumkin; わけがない — kuchliroq, soʻzlashuvga yaqin.
Kalit soʻzlar
- 〜はずがない — … boʻlishi mumkin emas
- 〜に違いない — shubhasiz …
- 〜はずだった — … boʻlishi kerak edi
- 〜のに — …ga qaramay, afsuski
- きっと — albatta, aniq (suhbatda)
- 絶対 — mutlaqo, aslo
- 犯人 — jinoyatchi
- 間違い — xato
- 傘 — soyabon
- 遅れる — kechikmoq
Esda qoladigan uch narsa
- はず ot oldida の, に違いない esa yalangʻoch.
- 来ないはずです (kutish) ≠ 来るはずがない (rad etish).
- に違いない — yozma; suhbatda きっと〜でしょう.