Korean

PK-11: Nutq darajalari: 존댓말 va 반말 — kimga qanday gapirasiz

Koreys tilida munosabat feʼlning oxiriga yoziladi. Uch daraja, ularni kim bilan ishlatish va oʻzbekcha siz/sen bilan taqqoslash.

powerty

Aug. 1, 2026

7 4 min 0

PK-11: Nutq darajalari: 존댓말 va 반말 — kimga qanday gapirasiz

Koreyada ikki kishi tanishganda deyarli har doim beriladigan savol bor: 몇 살이에요? — "Necha yoshdasiz?". Oʻzbekistonda bu biroz gʻalati tuyulishi mumkin, Koreyada esa mutlaqo tabiiy. Sababi oddiy: javobni bilmasdan turib, ular gapira olmaydi. Chunki koreys tilida har bir gapning oxiri suhbatdoshingiz bilan munosabatingizni oshkor qiladi. Bugun shu tizimni tushunamiz.

Bu darsda siz

존댓말 va 반말 nima ekanini bilib olasiz
Uchta amaliy darajani ajratasiz: 합니다체, 해요체, 반말
Kimga qaysi darajada gapirishni aniqlaysiz
저/나 va 제/내 juftliklarini toʻgʻri tanlaysiz

Bir xil maʼno, uch xil munosabat 먹습니다 · 먹어요 · 먹어

1. Munosabat feʼlning oxirida yashaydi

Oʻzbekchada "kelmoq" feʼlini kimga aytayotganingizga qarab oʻzgartirasiz: keldingiz yoki kelding. Koreyschada ham xuddi shunday, faqat darajalar koʻproq va ular har bir gapda majburiy.

Oʻzbekcha Sizda bu tushuncha allaqachon bor — bu koreys tilini oʻrganishdagi katta afzalligingiz. Ingliz tilida "you" bitta va oʻquvchi bu tizimni noldan tushunishi kerak. Siz esa siz/sen farqini tugʻilganingizdan beri bilasiz. Koreyschada faqat shuni bilib olish kerak: bu farq olmoshda emas, feʼl oxirida koʻrsatiladi.

2. Uchta amaliy daraja

합니다체 먹습니다 rasmiy: yigʻilish, xabarlar, harbiy, mijoz

해요체 먹어요 kundalik hurmat — eng koʻp ishlatiladi

반말 먹어 yaqin doʻst, tengdosh, oʻzidan kichik

Yuqoridagi ikkitasi — 합니다체 va 해요체 — birgalikda 존댓말 (hurmat nutqi) deb ataladi. Uchinchisi 반말 ("yarim nutq") deyiladi.

합니다체 — qat'iy rasmiy

Sovuqroq, masofali, professional.

Yangiliklar diktori, xizmatchi, taqdimot.

저는 학생입니다.

해요체 — iliq hurmat

Muloyim, lekin yaqin. Eng xavfsiz tanlov.

Doʻkonda, sinfda, katta yoshdagi qoʻshni bilan.

저는 학생이에요.

Ustoz maslahati Qaysi birini tanlashni bilmasangiz — 해요체 ni ishlating. U deyarli hech qachon xato boʻlmaydi: rasmiy vaziyatda biroz iliq tuyuladi, xolos. 반말ni notoʻgʻri ishlatish esa qoʻpollik hisoblanadi. Shuning uchun bu kursning koʻp darslari 해요체 ustiga quriladi (PK-18 darsidan boshlab).

3. Kimga qaysi daraja

Suhbatdosh	Daraja	Nega
Oʻqituvchi, boshliq	존댓말	maqom yuqori — yoshdan qatʼi nazar
Notanish odam	존댓말	munosabat hali aniqlanmagan
Kattaroq yoshdagi	존댓말	bir yosh katta boʻlsa ham
Yaqin tengdosh doʻst	반말	kelishilgandan keyin
Kichik yoshdagi bola	반말	tabiiy
Mijoz (siz xizmatchi boʻlsangiz)	합니다체	professional masofa

Ehtiyot boʻling Yosh farqi bir yil boʻlsa ham ahamiyatli. Koreyada bir yosh katta odam tengdosh emas. Shuning uchun 몇 살이에요? savoli qoʻpollik emas — u suhbatni qanday davom ettirishni aniqlash uchun kerak.

4. 반말ga oʻtish — bu kelishuv

반말ga oʻz-oʻzidan oʻtilmaydi. Odatda kattaroq yoki maqomi yuqoriroq odam taklif qiladi:

말 놓으세요.

Erkin gapiravering. (soʻzma-soʻz: "nutqni qoʻyib yuboring")

우리 말 놓을까요?

반말ga oʻtsakmikan?

Bu taklif kelmagunicha 존댓말da qoling. Chet ellik uchun bu xato hech qachon kechirilmaydigan narsa emas, lekin toʻgʻri qilsangiz — darhol seziladi va hurmat qozonasiz.

5. Olmoshlar ham oʻzgaradi

Maʼnosi	존댓말	반말
men	저	나
mening	제	내
biz	저희	우리

제 이름은 지영입니다.

Mening ismim Jiyoung.

존댓말 — shuning uchun 내 emas, 제.

Ehtiyot boʻling Gap oxiri hurmatli, lekin olmosh oddiy boʻlsa — gap gʻalati chiqadi: ~~나는 학생입니다~~. Ikkalasi mos kelishi kerak: 저는 학생입니다 yoki 나는 학생이야.

6. Odamni qanday chaqirasiz

Koreyada suhbatdoshga "siz" deb murojaat qilish odatiy emas — 당신 soʻzi bor, lekin u deyarli ishlatilmaydi va koʻpincha qoʻpol tuyuladi. Uning oʻrniga ism yoki lavozim ishlatiladi:

지영 씨 — ism + 씨 (tengdosh yoki biroz rasmiy)
선생님 — "oʻqituvchi" (lekin har qanday hurmatli kishiga ham)
사장님 — "direktor"
언니 / 누나 / 오빠 / 형 — kattaroq aka-opaga (hatto qarindosh boʻlmasa ham)

Oʻzbekcha Bu sizga tanish: oʻzbeklar ham notanish kattaroq odamga aka, opa, amaki deb murojaat qiladi. Koreysda ham xuddi shu mantiq — 오빠, 언니, 아저씨. Qarindoshlik atamalari jamiyatga kengaytirilgan.

Koʻp uchraydigan xatolar

Notanish odamga darhol 반말 bilan gapirish.

Har doim 존댓말dan boshlang. 반말ga faqat taklif kelgandan keyin oʻting.

나는 학생~~입니다~~.

저는 학생입니다 — olmosh va gap oxiri mos kelishi kerak.

Suhbatdoshni 당신 deb chaqirish.

Ism + 씨 yoki lavozim: 지영 씨, 선생님.

"Bir yosh katta — deyarli tengdosh, 반말 boʻlaveradi."

Koreyada bir yosh ham farq. 존댓말 ishlating.

Mashq

1 Koreyada tanishganda nega 몇 살이에요? deb soʻraladi?

Javobni koʻrish

Chunki javobni bilmasdan qaysi nutq darajasida gapirishni tanlab boʻlmaydi. Yosh farqi bir yil boʻlsa ham munosabatni oʻzgartiradi, shuning uchun bu savol qoʻpollik emas — amaliy zarurat.

2 Qaysi daraja "eng xavfsiz tanlov" hisoblanadi va nega?

Javobni koʻrish

해요체. U muloyim, lekin sovuq emas. Rasmiy vaziyatda biroz iliq tuyulishi mumkin — bu kichik kamchilik. 반말ni notoʻgʻri ishlatish esa qoʻpollik hisoblanadi, ya'ni xatosi ancha qimmat.

3 Nima uchun "나는 학생입니다" gʻalati?

Javobni koʻrish

Chunki olmosh va gap oxiri mos emas. 나 — 반말 olmoshi, 입니다 — eng rasmiy shakl. Toʻgʻrisi: 저는 학생입니다 (rasmiy) yoki 나는 학생이야 (반말).

4 "말 놓으세요" nima degani va kim aytadi?

Javobni koʻrish

"Erkin gapiravering" — ya'ni 반말ga oʻtishga ruxsat. Odatda buni kattaroq yoki maqomi yuqoriroq odam aytadi. Bu taklif kelmaguncha 존댓말da qolish kerak.

5 Dilnoza yangi ish joyida boshligʻiga "안녕? 나는 딜노자야." dedi. Ikkita xatoni toping va tuzating.

Javobni koʻrish

Birinchisi: 안녕 — 반말 salomi, boshliqqa 안녕하세요 deyish kerak. Ikkinchisi: 나는 … 야 ham 반말, toʻgʻrisi 저는 딜노자입니다 (yoki 딜노자예요). Toʻgʻri shakl: 안녕하세요? 저는 딜노자입니다.