PK-20: Oʻtgan zamon: 았/었어요
Oʻtgan zamon uchun yangi qoida yoʻq — PK-18 dagi 아/어요 ni yasang, keyin ㅆ qoʻshing. Bir qadam, tamom.
PK-20: Oʻtgan zamon: 았/었어요
Bu dars sizga sovgʻa: yangi qoida yoʻq. PK-18 da 아/어요 ni yasashni oʻrgangansiz — oʻtgan zamon uchun oʻsha ishni qilib, oxiriga bitta harf qoʻshasiz, tamom. Shuning uchun PK-18 kursning kaliti edi: bir marta oʻrgansangiz, undan keyingi oʻnlab shakl shu asosga quriladi.
Bu darsda siz
- 았어요 / 었어요 / 했어요 shakllarini yasaysiz
- Qisqargan oʻzaklarda oʻtgan zamonni toʻgʻri tuzasiz
- Rasmiy oʻtgan zamonni — 았/었습니다 ni bilasiz
- 이다 ning oʻtgan shaklini oʻrganasiz
1. Eng oson yoʻl
Oʻtgan zamonni yasashning eng ishonchli usuli — hozirgi shakldan boshlash:
- Avval 해요체 ni yasang: 먹다 → 먹어요
- Oxiridagi 요 ni olib tashlang: 먹어
- Oxiriga ㅆ어요 qoʻshing: 먹었어요
| Lugʻat | Hozirgi | Oʻtgan | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 먹다 | 먹어요 | 먹었어요 | yedim |
| 읽다 | 읽어요 | 읽었어요 | oʻqidim |
| 앉다 | 앉아요 | 앉았어요 | oʻtirdim |
| 좋다 | 좋아요 | 좋았어요 | yaxshi edi |
| 가다 | 가요 | 갔어요 | bordim |
| 보다 | 봐요 | 봤어요 | koʻrdim |
| 마시다 | 마셔요 | 마셨어요 | ichdim |
| 배우다 | 배워요 | 배웠어요 | oʻrgandim |
| 하다 | 해요 | 했어요 | qildim |
| 공부하다 | 공부해요 | 공부했어요 | oʻqidim |
2. Oʻzbekcha bilan solishtiring
3. Rasmiy oʻtgan zamon: 았/었습니다
합니다체 da ham xuddi shu ㅆ ishlatiladi, faqat oxiri boshqacha:
| 해요체 (oʻtgan) | 합니다체 (oʻtgan) | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 먹었어요 | 먹었습니다 | yedim |
| 갔어요 | 갔습니다 | bordim |
| 했어요 | 했습니다 | qildim |
4. 이다 ning oʻtgan shakli
받침 BOR
ot + 이었어요
학생이었어요 — talaba edim
받침 YOʻQ
ot + 였어요
의사였어요 — shifokor edim
있다 va 없다 ham oddiy qoidaga boʻysunadi: 있었어요 (bor edi), 없었어요 (yoʻq edi).
5. Vaqt soʻzlari bilan
어제 저는 친구를 만났어요.
Kecha men doʻstimni uchratdim.
어제 — 에 olmaydi (PK-14).
아침에 집에서 우유를 마셨어요.
Ertalab uyda sut ichdim.
아침 — 에 oladi. 마시다 harakat feʼli — joy 에서.
가: 어제 무엇을 했어요?
나: 한국어를 공부했어요.
A: Kecha nima qildingiz?
B: Koreys tilini oʻrgandim.
Koʻp uchraydigan xatolar
먹다 → 먹았어요
Avval 먹어요 → shuning uchun 먹었어요.
하다 → 하었어요
해요 dan boshlang → 했어요.
갔다 → 갔ㅂ니다
Oʻtgan oʻzak har doim 받침li → 갔습니다.
어제에 친구를 만났어요.
어제, 오늘, 내일 — 에 olmaydi: 어제 만났어요.
Mashq
1 읽다 ni oʻtgan zamonga (해요체) oʻgiring.
Javobni koʻrish
읽었어요. Avval hozirgi shakl — 읽어요; 요 ni olib, ㅆ어요 qoʻshamiz.
2 보다 ni oʻtgan zamonga oʻgiring va qadamlarni koʻrsating.
Javobni koʻrish
봤어요. Qadamlar: 보다 → 봐요 (ㅗ+ㅏ=ㅘ) → 요 ni olamiz (봐) → ㅆ어요 qoʻshamiz = 봤어요. Qisqargan shaklga alohida qoida kerak emas.
3 Nega oʻtgan zamonda har doim 습니다 boʻladi, ㅂ니다 emas?
Javobni koʻrish
Chunki oʻtgan zamon oʻzagi oxirida ㅆ 받침 turadi — 갔, 먹었, 했. 받침li oʻzak esa har doim 습니다 oladi (PK-19). Shuning uchun 갔습니다, hech qachon 갔ㅂ니다 emas.
4 "Kecha nima qildingiz?" ni koreyschaga oʻgiring.
Javobni koʻrish
어제 무엇을 했어요? Uchta narsa: 어제 (에 olmaydi), 무엇을 (toʻldiruvchi — PK-17), va 했어요 (하다 → 해요 → 했어요).
5 Dilnoza "저는 어제에 학교에 갔어요" dedi. Xatoni toping.
Javobni koʻrish
어제에 → 어제. 오늘, 어제, 내일 hech qachon 에 olmaydi (PK-14). Qolgani toʻgʻri: 학교에 — 가다 yoʻnalish bildirgani uchun 에, va 갔어요 — 가요 dan yasalgan oʻtgan zamon. Toʻgʻrisi: 저는 어제 학교에 갔어요.
Kalit soʻzlar
- 했어요qildim
- 갔어요 / 왔어요bordim / keldim
- 먹었어요 / 마셨어요yedim / ichdim
- 봤어요 / 읽었어요koʻrdim / oʻqidim
- 배웠어요oʻrgandim
- 만났어요uchratdim
- 있었어요 / 없었어요bor edi / yoʻq edi
- 이었어요 / 였어요…edi
- 어제kecha
- 주말dam olish kuni
🎯 Esda saqlang
- Yangi qoida yoʻq: 아/어요 ni yasang → 요 ni oling → ㅆ어요 qoʻshing.
- Qisqargan shakllar oʻz-oʻzidan ishlaydi: 봐요 → 봤어요, 마셔요 → 마셨어요.
- 하다 → 했어요. Yana minglab soʻz shu qoidada.
- Rasmiy shaklda har doim 았/었습니다 — oʻzak ㅆ bilan tugagani uchun.
- 이다 → 이었어요 / 였어요 (받침 ayrisi).
- Oʻzbekcha kabi — oʻzak oʻzgarmaydi, qoʻshimcha almashadi. Notoʻgʻri feʼllar roʻyxati yoʻq.