PK-22: Inkor 2: 못 + feʼl va 지 못하다 (imkoniyat yoʻqligi)
“Qilmayman” va “qila olmayman” — koreys tilida ikki boshqa soʻz. Oʻzbekchada ham shunday, shuning uchun bu farq sizga tanish.
PK-22: Inkor 2: 못 + feʼl va 지 못하다 (imkoniyat yoʻqligi)
PK-21 da 안 가요 ni oʻrgandingiz — “bormayman”. Lekin agar borishni xohlasangiz-u, imkoningiz boʻlmasa? Oʻzbekchada bu ikkisi boshqa-boshqa: bormayman va bora olmayman. Koreys tilida ham xuddi shunday, va bugun ikkinchisini oʻrganamiz. Bu dars bilan Block B — “Birinchi gaplar” bloki tugaydi.
Bu darsda siz
- 못 bilan imkoniyat yoʻqligini bildirasiz
- 안 va 못 ni aniq ajratasiz
- 지 못하다 uzun shaklini yasaysiz
- 못 ning talaffuzidagi uchta oʻzgarishni bilib olasiz
1. Farqning oʻzagi
안 — tanlov
Xohlamayman, qilmayman, odatim yoʻq.
저는 커피를 안 마셔요.
Kofe ichmayman (yoqtirmayman).
못 — imkoniyat yoʻq
Xohlayman, lekin qila olmayman. Nimadir toʻsqinlik qilyapti.
저는 커피를 못 마셔요.
Kofe icholmayman (salomatlik, alergiya…).
• bormayman → 안 가요 (xohlamayman)
• bora olmayman → 못 가요 (imkonim yoʻq)
Ingliz tilida bu don't va can't, ya'ni u yerda ham farq bor. Lekin oʻzbekchadagi -a olmoq tuzilishi koreyschaga yaqinroq: ikkalasi ham alohida boʻlak qoʻshadi.
2. Qisqa shakl: 못
오늘은 학교에 못 가요.
Bugun maktabga borolmayman.
Sabab tashqarida — kasal, band, avtobus yoʻq…
시간이 없어요. 그래서 책을 못 읽었어요.
Vaqtim yoʻq edi. Shuning uchun kitob oʻqiy olmadim.
3. Uzun shakl: 지 못하다
Xuddi 지 않다 kabi tuziladi, faqat 않다 oʻrniga 못하다:
| Lugʻat | Qisqa | Uzun | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 가다 | 못 가요 | 가지 못해요 | borolmayman |
| 먹다 | 못 먹어요 | 먹지 못해요 | yeyolmayman |
| 읽다 | 못 읽어요 | 읽지 못해요 | oʻqiy olmayman |
4. Talaffuz — uchta oʻzgarish
못 ning 받침i ㅅ, ya'ni PK-7 qoidasi boʻyicha u [ㄷ] boʻlib toʻxtaydi. Keyingi soʻz bilan uchrashganda esa PK-8 dagi qoidalar ishga tushadi:
5. 하다 feʼllari — yana oʻrtaga
PK-21 dagi qoida bu yerda ham ishlaydi:
어제 공부 못 했어요.
[공부 모태써요]
Kecha oʻqiy olmadim.
공부하다 → 공부 못 했어요, 못 공부했어요 emas.
6. 못 sifatlar bilan ishlatilmaydi
7. Yonma-yon
| Gap | Maʼnosi | Nima nazarda tutilgan |
|---|---|---|
| 한국어를 안 배워요 | oʻrganmayman | xohlamayman, vaqtim bor lekin oʻrganmayman |
| 한국어를 못 배워요 | oʻrgana olmayman | maktab yoʻq, vaqt yoʻq, imkoniyat yoʻq |
| 밥을 안 먹어요 | yemayman | och emasman |
| 밥을 못 먹어요 | yeyolmayman | kasalman yoki vaqtim yoʻq |
Koʻp uchraydigan xatolar
날씨가 못 좋아요.
Sifat bilan faqat 안: 날씨가 안 좋아요.
어제 못 공부했어요.
하다 feʼlida 못 oʻrtaga: 공부 못 했어요.
못 해요 ni "mot he-yo" deb oʻqish.
격음화: [모태요].
"Kofe yoqtirmayman" degani uchun 커피를 못 마셔요.
Bu tanlov — demak 안 마셔요. 못 imkoniyat yoʻqligi uchun.
Mashq
1 "Bugun bandman, shuning uchun borolmayman" — qaysi inkor kerak?
Javobni koʻrish
못 — 오늘은 못 가요. Borishni xohlaysiz, lekin imkoniyat yoʻq. Agar 안 가요 desangiz, “bormoqchi emasman” degan boshqa maʼno chiqadi.
2 못 먹어요 qanday oʻqiladi?
Javobni koʻrish
[몬머거요]. 못 ning 받침i [ㄷ] boʻlib toʻxtaydi, keyin ㅁ oldidan 비음화 boʻyicha [ㄴ] ga aylanadi. Bu PK-8 dagi qoida.
3 Nega "못 좋아요" notoʻgʻri?
Javobni koʻrish
Chunki 못 sifatga qoʻshilmaydi — “yaxshi boʻla olmaslik” degan maʼno yoʻq. Sifatni inkor qilish uchun 안 좋아요 yoki 좋지 않아요.
4 "가지 못하다" ni 해요체 ga oʻgiring.
Javobni koʻrish
가지 못해요. Tuslanadigan narsa — 못하다, va u 하다 feʼli, demak 못해요 (PK-18). Shuning uchun 지 못하다 har doim 지 못해요.
5 Afsona kofe yoqtirmaydi. Dilnoza esa shifokor kofeni taqiqlagan. Ikkalasi nima deydi?
Javobni koʻrish
Afsona — 커피를 안 마셔요 (yoqtirmayman, bu tanlov). Dilnoza — 커피를 못 마셔요 (icholmayman, taqiq bor). Bir xil harakat, ikki xil sabab, ikki xil inkor.
Kalit soʻzlar
- 못…ay olmayman (qisqa)
- 지 못하다…ay olmayman (uzun)
- 못 가요borolmayman
- 못 해요qila olmayman
- 그래서shuning uchun
- 바빠요bandman
- 아파요ogʻriyapti, kasalman
- 오늘은bugun esa
- 어려워요qiyin
- 쉬워요oson
🎯 Esda saqlang
- 안 = qilmayman (tanlov) · 못 = qila olmayman (imkoniyat yoʻq).
- Oʻzbekcha bilan bir xil: bormayman va bora olmayman.
- Uzun shakl: 지 못해요 — 못하다 ham 하다 feʼli.
- 하다 feʼllarida 못 oʻrtaga tushadi: 공부 못 했어요.
- 못 sifat bilan ishlatilmaydi — faqat 안 yoki 지 않다.
- Talaffuz: 못 가요 [몯까요] · 못 먹어요 [몬머거요] · 못 해요 [모태요].