Korean

PK-29: 동사 + (으)세요 / 지 마세요 — buyruq va taqiq

Hurmatli buyruq va taqiqning asosiy qolipi. Bir shakl uch vazifada: iltimos, taqiq va suhbatdoshga nisbatan hurmatli darak.

powerty

Aug. 2, 2026

5 4 min 0

PK-29: 동사 + (으)세요 / 지 마세요 — buyruq va taqiq

Oʻqituvchi darsda “Kitobni oching” deydi. Doʻkonda sotuvchi “Bu yerga qarang” deydi. Muzeyda esa yozuv turadi: “Rasmga olmang”. Bularning hammasi — buyruq. Koreys tilida buyruqni hurmat bilan aytishning bitta asosiy qolipi bor va siz uni allaqachon minglab marta eshitgansiz: 안녕하세요 ham aynan shu shakl.

Bu darsda siz

Hurmatli buyruq — (으)세요 ni yasashni oʻrganasiz
Taqiq — 지 마세요 ni oʻrganasiz
드세요, 주무세요, 계세요 kabi maxsus shakllarni bilib olasiz
Nega bu shaklni oʻzingiz haqingizda ishlatib boʻlmasligini tushunasiz

Qolip oʻzak (으)세요 · oʻzak 지 마세요

1. 받침 ayrisi

Qoʻshimcha oʻzakka qoʻshiladi va tanlov har doimgidek 받침 ga qarab qilinadi:

받침 YOʻQ

oʻzak + 세요

가세요 · 오세요 · 보세요 · 공부하세요

Oʻzak unli bilan tugasa.

받침 BOR

oʻzak + 으세요

읽으세요 · 앉으세요 · 받으세요

Oʻzak undosh bilan tugasa.

Feʼl	Oʻzak	Qoʻshimcha	Natija	Maʼnosi
가다	가	세요	가세요	boring
오다	오	세요	오세요	keling
공부하다	공부하	세요	공부하세요	oʻqing
읽다	읽	으세요	읽으세요	oʻqing (kitobni)
앉다	앉	으세요	앉으세요	oʻtiring
받다	받	으세요	받으세요	oling

Oʻzbekcha Oʻzbekchada ham buyruqning hurmatli shakli qoʻshimcha bilan yasaladi:
• bor → boring · oʻqi → oʻqing · oʻtir → oʻtiring
Koreys tilida ham xuddi shunday — feʼlning oʻzagiga qoʻshimcha yopishadi va soʻz tartibi umuman oʻzgarmaydi. Farqi bittagina: koreyscha qoʻshimcha 받침 ga qarab ikki koʻrinishga ega, oʻzbekcha esa unli/undoshga qarab -ing yoki -ng boʻladi. Ya'ni mantiq bir xil, faqat tanlov shartlari boshqa.

2. Bu “buyruq” emas — iltimos

(으)세요 quruq buyruq emas. U hurmatli taklif yoki iltimos: “iltimos, oʻtiring”, “marhamat, kiring”. Shuning uchun uni oʻqituvchi ham, sotuvchi ham, doʻstingizning onasi ham bemalol ishlatadi.

여기 앉으세요. 물 드세요.

Bu yerga oʻtiring. Suv iching.

Ikkalasi ham mehmonga aytiladigan iliq gap — buyruq emas, marhamat.

가: 선생님, 이 책을 읽으세요?
나: 네, 매일 읽어요.

A: Ustoz, bu kitobni oʻqiysizmi?
B: Ha, har kuni oʻqiyman.

Savol ohangi bilan aytilsa — bu buyruq emas, hurmatli savol. Quyidagi boʻlimga qarang.

3. Ikkinchi vazifasi: suhbatdosh haqida hurmatli gap

Aynan shu shakl darak va savol gapda ham ishlatiladi — lekin faqat siz gapirayotgan odam yoki hurmat qilinadigan uchinchi shaxs haqida:

Gap	Maʼnosi	Vazifasi
앉으세요.	Oʻtiring.	buyruq
어디에 가세요?	Qayerga ketyapsiz?	hurmatli savol
선생님은 학교에 가세요.	Ustoz maktabga boradilar.	hurmatli darak

Ehtiyot boʻling Bu shaklni oʻzingiz haqingizda ishlatmang. ~~저는 가세요~~ — notoʻgʻri, chunki (으)세요 hurmat bildiradi, odam esa oʻzini hurmatlamaydi. Oʻzingiz haqingizda oddiy 가요 deysiz. Oʻzbekchada ham “men boringlar” deb aytmaysiz-ku.

Oʻzbekcha Oʻzbekchada hurmat koʻplik orqali beriladi: “Ustoz keldilar”, “Dadam aytdilar”. Koreys tilida esa alohida hurmat qoʻshimchasi bor va (으)세요 — uning eng koʻp uchraydigan koʻrinishi. Ya'ni siz bilgan narsaning boshqa shakli: fikr bir xil, quroli boshqa.

4. ㄹ bilan tugagan oʻzaklar

Oʻzak ㄹ bilan tugasa, ㄹ tushib qoladi va 세요 qoʻshiladi:

Feʼl	Oʻzak	Natija	Maʼnosi
만들다	만들	만드세요	tayyorlang
팔다	팔	파세요	soting
살다	살	사세요	yashang

Ustoz maslahati ~~만들으세요~~ ham, ~~만들세요~~ ham emas — 만드세요. ㄹ shunchaki yoʻqoladi. Bu koreys tilidagi eng tartibli “notoʻgʻri” feʼl guruhi: ㄹ oʻzak ㄴ, ㅂ, ㅅ dan oldin har doim ㄹ ni tashlaydi.

5. Maxsus shakllar — yodlash kerak

Beshta juda koʻp ishlatiladigan feʼlning hurmatli shakli butunlay boshqacha:

Oddiy feʼl	Hurmatli shakl	Maʼnosi
먹다 / 마시다	드세요	yeng / iching (marhamat)
자다	주무세요	uxlang
있다	계세요	boʻling, turing
말하다	말씀하세요	gapiring
주다	주세요	bering

안녕히 주무세요. 안녕히 계세요.

Xayrli tun (tinch uxlang). Xayr (siz qolasiz).

PK-9 dagi xayrlashuv iboralari aslida shu qolipda yasalgan — endi ularning ichini koʻrdingiz.

6. Taqiq: 지 마세요

“Qilmang” degani. Bu yerda 받침 ayrisi yoʻq — 지 마세요 har qanday oʻzakka toʻgʻridan-toʻgʻri yopishadi:

Feʼl	Taqiq	Maʼnosi
가다	가지 마세요	bormang
먹다	먹지 마세요	yemang
울다	울지 마세요	yigʻlamang
사진을 찍다	사진을 찍지 마세요	rasmga olmang

Qoida Taqiq uchun 안 ishlatilmaydi. ~~안 가세요~~ — bu “bormaysiz(mi)” degan darak/savol, taqiq emas. Taqiq faqat 지 마세요.

Buyruq

여기 앉으세요.

Bu yerga oʻtiring.

Taqiq

여기 앉지 마세요.

Bu yerga oʻtirmang.

7. Rasmiy shakl: (으)십시오 / 지 마십시오

Elon taxtalari, aeroport, metro, rasmiy xat — u yerda 합니다체 ishlatiladi:

해요체 앉으세요 kundalik hurmat — eng koʻp ishlatiladi

합니다체 앉으십시오 eʼlon, rasmiy nutq, xizmat koʻrsatish

여기에서 사진을 찍지 마십시오.

Bu yerda rasmga olmang.

Muzey yozuvi. Ogʻzaki nutqda esa 찍지 마세요 deyiladi.

Koʻp uchraydigan xatolar

저는 학교에 ~~가세요~~.

Oʻzingiz haqingizda hurmat qoʻshimchasi ishlatilmaydi: 저는 학교에 가요.

~~읽세요~~ · ~~앉세요~~

받침 bor → 으 qoʻshiladi: 읽으세요, 앉으세요.

~~만들으세요~~

ㄹ tushadi: 만드세요.

“Yemang” maʼnosida ~~안 먹으세요~~.

Taqiq — 먹지 마세요. 안 먹으세요 esa “yemaysiz(mi)” degani.

Ustozga ~~먹으세요~~ deyish.

먹다 ning hurmatli shakli boshqa: 드세요.

Mashq

1 앉다 dan hurmatli buyruq yasang.

Javobni koʻrish

앉으세요. Oʻzak 앉 — 받침 bor (ㄵ), shuning uchun 으세요. ~~앉세요~~ notoʻgʻri.

2 Boʻsh joyga nima tushadi? 여기에서 ? (“Bu yerda rasmga olmang.”) — 사진을 찍다

Javobni koʻrish

사진을 찍지 마세요. Taqiq har doim 지 마세요 — 안 emas. 지 마세요 da 받침 ayrisi yoʻq.

3 Nega ~~저는 책을 읽으세요~~ notoʻgʻri?

Javobni koʻrish

Chunki (으)세요 hurmat bildiradi, odam esa oʻzini hurmatlamaydi. Toʻgʻrisi: 저는 책을 읽어요. Bu shakl faqat suhbatdosh yoki hurmat qilinadigan uchinchi shaxs haqida ishlatiladi.

4 만들다 dan buyruq yasang.

Javobni koʻrish

만드세요. Oʻzak ㄹ bilan tugagani uchun ㄹ tushib qoladi. Xuddi shunday: 팔다 → 파세요, 살다 → 사세요.

5 Mehmonga taom uzatyapsiz. 먹으세요 deysizmi?

Javobni koʻrish

Yoʻq — 드세요. 먹다 va 마시다 ning hurmatli shakli maxsus: 드세요. Xuddi shunday 자다 → 주무세요, 있다 → 계세요.