PK-30: 동사 + (으)ㄹ 수 있다/없다 — imkon va imkonsizlik
“…ola olaman” va “…ololmayman” ni aytish. Qobiliyat ham, imkoniyat ham shu qolip bilan beriladi — va u PK-22 dagi 못 bilan qanday farq qilishini.
PK-30: 동사 + (으)ㄹ 수 있다/없다 — imkon va imkonsizlik
Afsona koreyscha gapiradi, lekin xitoycha gapira olmaydi. Jasur suzishni biladi, lekin bugun suza olmaydi — suv sovuq. Bu ikki gapda ham asosiy soʻz bitta: ola olish. Koreys tilida buning uchun bitta qolip bor va u juda mantiqiy tuzilgan.
Bu darsda siz
- (으)ㄹ 수 있다 va (으)ㄹ 수 없다 ni yasashni oʻrganasiz
- Nima uchun bu yerda 있다/없다 turganini tushunasiz
- Uni PK-22 dagi 못 bilan solishtirasiz
- Oʻtgan zamon va savol shakllarini bilib olasiz
1. 받침 ayrisi
받침 YOʻQ
oʻzak + ㄹ 수 있어요
가ㄹ → 갈 수 있어요 · 하ㄹ → 할 수 있어요
ㄹ oʻzakning ostiga 받침 boʻlib yopishadi.
받침 BOR
oʻzak + 을 수 있어요
먹을 수 있어요 · 읽을 수 있어요
Alohida boʻgʻin qoʻshiladi.
| Feʼl | Oʻzak | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 가다 | 가 | 갈 수 있어요 | bora olaman |
| 하다 | 하 | 할 수 있어요 | qila olaman |
| 먹다 | 먹 | 먹을 수 있어요 | yeya olaman |
| 읽다 | 읽 | 읽을 수 있어요 | oʻqiy olaman |
| 만들다 | 만들 | 만들 수 있어요 | tayyorlay olaman |
2. Nega bu yerda 있다/없다 turibdi?
수 — bu alohida soʻz, otning oʻzi. Maʼnosi “yoʻl, usul, imkon”. Demak qolip soʻzma-soʻz shunday oʻqiladi:
갈 수 있어요.
“Boradigan imkon bor.” → Bora olaman.
갈 = “boradigan”, 수 = “imkon”, 있어요 = “bor”.
갈 수 없어요.
“Boradigan imkon yoʻq.” → Bora olmayman.
Faqat 있어요 → 없어요 almashadi, boshqa hech narsa oʻzgarmaydi.
3. Savol va javob
가: 한국어를 할 수 있어요?
나: 네, 조금 할 수 있어요.
A: Koreyscha gapira olasizmi?
B: Ha, ozgina gapira
olaman.
가: 매운 음식을 먹을 수 있어요?
나: 아니요, 먹을 수 없어요.
A: Achchiq ovqat yeya olasizmi?
B: Yoʻq, yeya olmayman.
4. Oʻtgan zamon
Tuslanish har doim oxirgi soʻzda — 있다/없다 da:
| Zamon | Shakl | Maʼnosi |
|---|---|---|
| Hozirgi | 갈 수 있어요 | bora olaman |
| Oʻtgan | 갈 수 있었어요 | bora oldim |
| Inkor | 갈 수 없어요 | bora olmayman |
| Oʻtgan inkor | 갈 수 없었어요 | bora olmadim |
| Rasmiy | 갈 수 있습니다 | bora olaman (합니다체) |
5. 못 bilan farqi
PK-22 da 못 ni oʻrgangansiz — u ham “olmaslik” bildiradi. Ikkalasi koʻp joyda almashinadi, lekin ohangi boshqacha:
못 가요
Qisqa, ogʻzaki, kundalik.
Koʻpincha bu safar imkon yoʻqligi: ishim bor, kasalman.
갈 수 없어요
Toʻliqroq, yumshoqroq, yozma nutqda ham.
Koʻpincha umuman imkon yoʻqligi: yoʻl yopiq, ruxsat yoʻq.
| Maʼno | 못 bilan | 수 bilan |
|---|---|---|
| …ola olaman | — (yoʻq) | 할 수 있어요 |
| …ololmayman | 못 해요 | 할 수 없어요 |
Koʻp uchraydigan xatolar
먹 수 있어요
받침 bor → 을: 먹을 수 있어요.
만들을 수 있어요
Oʻzak allaqachon ㄹ bilan tugagan: 만들 수 있어요.
갔을 수 있어요 (“bora oldim” maʼnosida)
Tuslanish 있다 da: 갈 수 있었어요.
갈 수 안 있어요
Inkor uchun alohida feʼl bor: 갈 수 없어요.
Mashq
1 읽다 dan “oʻqiy olaman” yasang.
Javobni koʻrish
읽을 수 있어요. Oʻzak 읽 — 받침 bor, shuning uchun 을 수.
2
Nega 만들을 수 있어요 notoʻgʻri?
Javobni koʻrish
Oʻzak 만들 allaqachon ㄹ bilan tugaydi — yangi ㄹ qoʻshilmaydi: 만들 수 있어요. Xuddi PK-27 dagi 살 거예요 kabi.
3 수 soʻzining maʼnosi nima va u nima uchun bu qolipda turibdi?
Javobni koʻrish
수 — “yoʻl, usul, imkon” degan ot. Shuning uchun qolip soʻzma-soʻz “…qiladigan imkon bor / yoʻq” deb oʻqiladi va oxirida 있다 yoki 없다 turadi.
4 “Kecha kelolmadim” ni koreyschaga oʻgiring.
Javobni koʻrish
어제 올 수 없었어요. Oʻzak 오 — 받침 yoʻq → 올 수. Oʻtgan zamon 없다 ga qoʻshiladi. 어제 못 왔어요 ham toʻgʻri.
5 할 수 있어요 qanday oʻqiladi?
Javobni koʻrish
[할 쑤 이써요]. ㄹ 받침dan keyin ㅅ qattiqlashadi — 경음화 (PK-8). 있어요 esa 연음화 bilan [이써요] boʻladi.
Kalit soʻzlar
- (으)ㄹ 수 있다…ola olmoq
- (으)ㄹ 수 없다…ololmaslik
- 수yoʻl, usul, imkon
- 수영하다suzmoq
- 운전하다haydamoq (mashina)
- 맵다achchiq
- 음식ovqat
- 조금ozgina
- 혼자yolgʻiz, oʻzi
- 피아노pianino
🎯 Esda saqlang
- 받침 yoʻq → ㄹ 수 있어요, 받침 bor → 을 수 있어요.
- ㄹ oʻzak yangi ㄹ olmaydi: 만들 수 있어요.
- 수 = “imkon” degan ot — shuning uchun 있다/없다 keladi.
- Inkor — 없어요, hech qachon
안 있어요emas. - Tuslanish oxirgi soʻzda: 갈 수 있었어요.
- Talaffuz: [갈 쑤] — 경음화.
- 못 qisqa va ogʻzaki, 수 없다 toʻliq va kengroq.