PK-35: 아/어서 — sabab va vaqt ketma-ketligi
“…gani uchun” va bogʻliq “…ib”. Koreys tilidagi eng koʻp ishlatiladigan sabab qolipi, uning ikki qatʼiy taqiqi va 고 dan farqi.
PK-35: 아/어서 — sabab va vaqt ketma-ketligi
Oʻtgan darsda siz ikki gapni 고 bilan qoʻshdingiz. Lekin “Qornim ogʻridi shuning uchun shifoxonaga bordim” degan gapni 고 koʻtara olmaydi — u shunchaki sanaydi, sabab koʻrsatmaydi. Kerakli qolip — 아/어서. Bu koreys tilidagi eng koʻp ishlatiladigan bogʻlovchi qoʻshimcha, va uning ikkita qatʼiy taqiqi bor: ularni bilmasangiz, gap darrov notabiiy boʻlib qoladi.
Bu darsda siz
- 아/어서 bilan sabab koʻrsatishni oʻrganasiz
- Uning ikkinchi vazifasini — bogʻliq ketma-ketlikni — koʻrasiz
- Ikkita qatʼiy taqiqni yod olasiz: zamon yoʻq, buyruq yoʻq
- 고 bilan 아/어서 ni ishonch bilan ajratasiz
1. Yasalishi — bu siz bilgan 아/어 shakli
Yangi narsa yoʻq: PK-18 dagi 아/어요 shaklidan 요 ni olib tashlang va oʻrniga 서 qoʻying.
| Feʼl | 아/어요 | 아/어서 | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 가다 | 가요 | 가서 | borib / borgani uchun |
| 먹다 | 먹어요 | 먹어서 | yeb / yegani uchun |
| 하다 | 해요 | 해서 | qilib / qilgani uchun |
| 마시다 | 마셔요 | 마셔서 | ichib |
| 없다 | 없어요 | 없어서 | yoʻqligi uchun |
2. Birinchi vazifa: sabab
Oldingi qism — sabab, keyingi qism — natija. Oʻzbekchada bu “…gani uchun”, “…gani sababli”.
배가 아파서 병원에 갔어요.
Qornim ogʻrigani uchun shifoxonaga bordim.
아프다 → 아파서 (PK-32: 으 tushdi).
시간이 없어서 숙제를 못 했어요.
Vaqtim boʻlmagani uchun uy vazifasini qila olmadim.
Inkor ham sabab boʻlaveradi: 없어서, 안 가서, 못 봐서.
날씨가 더워서 물을 많이 마셔요.
Havo issiq boʻlgani uchun koʻp suv ichaman.
덥다 → 더워서. ㅂ 우 ga aylandi.
3. Ikkinchi vazifa: bogʻliq ketma-ketlik
Bu qism oʻzbek oʻquvchi uchun eng qiyini, chunki oʻzbekchada 고 ham, 아/어서 ham bir xil — “-ib” boʻlib tarjima qilinadi. Farqi maʼnoda:
고 — alohida ishlar
빵을 사고 집에 갔어요.
Non sotib olib uyga ketdim.
Non uyga ketishga aloqasiz. Shunchaki tartib.
아/어서 — bogʻliq ishlar
빵을 사서 먹었어요.
Non sotib olib (uni) yedim.
Yeyilgan non — aynan oʻsha non. Ikki ish bogʻlangan.
도서관에 가서 책을 읽었어요.
Kutubxonaga borib kitob oʻqidim.
Kitob oʻsha kutubxonada oʻqilgan — joy koʻchdi.
• “Non sotib olib uyga ketdim” (aloqasiz) — koreyscha 고
• “Non sotib olib yedim” (bogʻliq) — koreyscha 아/어서
Yaʼni koreys tili sizning tilingiz birlashtirgan narsani ikkiga ajratadi. Shuning uchun oʻzbekchadan tarjima qilmang — savol bering: birinchi ishning natijasi ikkinchisida ishlatilyaptimi? Ha boʻlsa — 아/어서.
4. Birinchi taqiq: zamon qoʻyilmaydi
아/어서 dan oldin 았/었 hech qachon qoʻyilmaydi. Gap oʻtgan zamonda boʻlsa ham, zamon faqat oxirgi feʼlda turadi:
| Xato | Toʻgʻri | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 아파서 병원에 갔어요 | Ogʻrigani uchun bordim | |
| 비가 와서 집에 있었어요 | Yomgʻir yoqqani uchun uyda edim |
• 고 — zamon oxirida (ketma-ketlikda)
• 지만 — zamon oldin ham boʻladi
• 아/어서 — zamon faqat oxirida
5. Ikkinchi taqiq: buyruq va taklif kelmaydi
아/어서 dan keyin (으)세요 yoki taklif kelmaydi. Sabab shunchaki tushuntiriladi, undan buyruq chiqarilmaydi:
배가 아파서 병원에 가세요.
아/어서 dan keyin buyruq boʻlmaydi. Bu maʼnoni berishning boshqa yoʻli bor va uni PK-48 da oʻrganasiz.
Lekin darak va savolda hech qanday muammo yoʻq:
가: 왜 안 왔어요?
나: 너무 바빠서
못 왔어요.
A: Nega kelmadingiz?
B: Juda band boʻlganim uchun kela
olmadim.
왜 (nega) savoliga javob — 아/어서 ning eng tabiiy oʻrni.
6. Ot bilan va tayyor iboralar
이다 ga qoʻshilganda 받침 ga qarab tanlanadi:
받침 BOR
명사 + 이어서
학생이어서 · 방학이어서
받침 YOʻQ
명사 + 여서
친구여서 · 의사여서
Va siz allaqachon bilgan bitta ibora aslida shu qolipda yasalgan:
만나서 반갑습니다.
Uchrashganimizdan xursandman.
만나다 → 만나서. PK-9 dagi tanishuv iborasi — endi uning ichini koʻrdingiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
어제 아팠어서 학교에 못 갔어요.
아/어서 dan oldin zamon qoʻyilmaydi: 아파서.
시간이 없어서 일찍 오세요.
아/어서 dan keyin buyruq kelmaydi. Bu qolipni PK-48 da oʻrganasiz.
빵을 사고 먹었어요 (“nonni sotib olib yedim”).
Yeyilgan non — oʻsha non, demak bogʻliq: 사서 먹었어요.
날씨가 덥어서 힘들어요.
아/어서 unli bilan boshlanadi → ㅂ oʻzgaradi: 더워서.
자수르 씨는 학생어서 바빠요.
Ot bilan: 받침 bor → 학생이어서.
Mashq
1 바쁘다 ni 아/어서 shakliga oʻtkazing.
Javobni koʻrish
바빠서. Avval 아/어요 shaklini toping — 바빠요 (으 tushdi), keyin 요 oʻrniga 서.
2
Nega 어제 아팠어서 못 갔어요 notoʻgʻri?
Javobni koʻrish
아/어서 dan oldin 았/었 qoʻyilmaydi. Toʻgʻrisi: 어제 아파서 못 갔어요. Oʻtgan zamon oxirgi feʼlda — 갔어요 — va bu butun gapni oʻtmishga oladi.
3 Qaysi biri toʻgʻri? 친구를 ? 영화를 봤어요 (“Doʻstim bilan uchrashib kino koʻrdim”) — 만나고 / 만나서
Javobni koʻrish
만나서. Kinoni oʻsha doʻst bilan koʻrgansiz — ikki ish bogʻlangan. 만나고 deyilsa, doʻstni uchratganingiz kinoga aloqasiz boʻlib qolardi.
4 듣다 ni 아/어서 shakliga oʻtkazing.
Javobni koʻrish
들어서. 아/어서 unli bilan boshlanadi, shuning uchun ㄷ → ㄹ (PK-32). Solishtiring: 듣고, 듣지만 — u yerda oʻzgarmagan edi.
5 “Vaqtim yoʻq, shuning uchun bora olmayman” — koreyscha ayting.
Javobni koʻrish
시간이 없어서 못 가요. 없다 → 없어서. Inkor ham sabab boʻlaveradi, va natija qismida 못 bemalol ishlatiladi.
6
Nega 배가 아파서 병원에 가세요 notoʻgʻri?
Javobni koʻrish
아/어서 dan keyin buyruq kelmaydi. Bu qolip sababni shunchaki tushuntiradi. Buyruq bilan ishlatiladigan sabab qolipini PK-48 da oʻrganasiz.
Kalit soʻzlar
- 아/어서…gani uchun; …ib (bogʻliq)
- 이어서 / 여서…boʻlgani uchun (ot bilan)
- 왜nega
- 배가 아프다qorni ogʻrimoq
- 병원shifoxona
- 비가 오다yomgʻir yogʻmoq
- 도서관kutubxona
- 일찍erta
- 너무juda, haddan tashqari
- 만나서 반갑습니다tanishganimdan xursandman
🎯 Esda saqlang
- 아/어요 dan 요 ni olib 서 qoʻying — qolip shu.
- Ikki vazifasi: sabab va bogʻliq ketma-ketlik.
- 고 — aloqasiz ishlar; 아/어서 — bogʻliq ishlar.
- Taqiq 1: 아/어서 dan oldin zamon yoʻq — 아팠어서 emas, 아파서.
- Taqiq 2: undan keyin buyruq yoʻq.
- Unli bilan boshlangani uchun notoʻgʻri feʼllar oʻzgaradi: 더워서, 들어서, 바빠서.