PK-36: (으)면 — shart va faraz
“Agar …sa”. Shart qolipining yasalishi, 받침 ayrisi va nega u — 아/어서 dan farqli oʻlaroq — buyruq bilan bemalol ishlatilishi.
PK-36: (으)면 — shart va faraz
Oʻtgan darsda siz sababni aytishni oʻrgandingiz: bu boʻldi, shuning uchun u boʻldi. Endi hali boʻlmagan narsa haqida gapiramiz: agar bu boʻlsa, u boʻladi. Yomgʻir yogʻsa — uyda qolamiz. Vaqtingiz boʻlsa — keling. Bu koreys tilida bitta qoʻshimcha bilan beriladi: (으)면.
Bu darsda siz
- (으)면 ni 받침 ayrisi bilan toʻgʻri yasashni oʻrganasiz
- Shart va umumiy qoida maʼnolarini ajratasiz
- Nega undan keyin buyruq kelishi mumkinligini bilib olasiz
- 만약 bilan shartni kuchaytirishni oʻrganasiz
1. 받침 ayrisi
Tanish manzara: oʻzak undosh bilan tugasa 으 qoʻshiladi, unli bilan tugasa yoʻq.
받침 YOʻQ
oʻzak + 면
가면 · 오면 · 공부하면 · 바쁘면
받침 BOR
oʻzak + 으면
먹으면 · 읽으면 · 있으면 · 없으면
| Feʼl | Oʻzak | Natija | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| 가다 | 가 | 가면 | borsa |
| 먹다 | 먹 | 먹으면 | yesa |
| 있다 | 있 | 있으면 | boʻlsa, bor boʻlsa |
| 만들다 | 만들 | 만들면 | tayyorlasa |
Notoʻgʻri feʼllar bilan — (으)면 으 bilan, yaʼni unli bilan boshlanishi mumkin, shuning uchun 받침 bor oʻzaklarda oʻzgarish boʻladi:
| Feʼl | Natija | Nega |
|---|---|---|
| 덥다 | 더우면 | ㅂ → 우 (unli 으 keldi) |
| 듣다 | 들으면 | ㄷ → ㄹ (unli 으 keldi) |
| 바쁘다 | 바쁘면 | 받침 yoʻq → 으 ham yoʻq, oʻzak tinch |
2. Birinchi maʼno: shart
Hali boʻlmagan, lekin boʻlishi mumkin boʻlgan narsa. Oʻzbekchada — “-sa”.
비가 오면 집에 있을 거예요.
Yomgʻir yogʻsa uyda boʻlaman.
Natija qismida kelasi zamon (PK-27) juda tabiiy — shart hali bajarilmagan.
시간이 있으면 같이 영화를 봐요.
Vaqtingiz boʻlsa birga kino koʻramiz.
있다 → 있으면. Taklif qilishning eng xushmuomala yoʻli.
• “Vaqting bo‘lsa kel” → 시간이 있으면 오세요
• “Yomg‘ir yog‘sa uyda qolaman” → 비가 오면 집에 있을 거예요
Soʻz tartibi ham, mantiq ham bir xil. Yagona yangi narsa — 받침 ayrisi. Boshqa hech narsani qayta oʻrganish shart emas.
3. Ikkinchi maʼno: umumiy qoida
Har doim takrorlanadigan haqiqat. Bu yerda “agar” emas, “…ganda” maʼnosi chiqadi:
봄이 오면 꽃이 펴요.
Bahor kelganda gullar ochiladi.
Bu shart emas — har yili shunday boʻladi. Shakl esa oʻsha.
김치를 많이 먹으면 매워요.
Kimchini koʻp yesangiz achchiq boʻladi.
Umumiy tajriba — kimga aytilsa ham toʻgʻri.
4. Buyruq bemalol keladi — bu 아/어서 dan katta farq
PK-35 da 아/어서 dan keyin buyruq qoʻya olmagan edingiz. (으)면 da esa hech qanday taqiq yoʻq — aksincha, buyruq va taklif uning eng tabiiy sherigi:
| Gap | Maʼnosi |
|---|---|
| 시간이 있으면 오세요. | Vaqtingiz boʻlsa keling. |
| 한국에 가면 김치를 드세요. | Koreyaga borsangiz kimchi yeng. |
| 머리가 아프면 약을 드세요. | Boshingiz ogʻrisa dori iching. |
| 모르면 저한테 물어 보세요. | Bilmasangiz mendan soʻrang. |
아/어서 — sabab
배가 아파서 병원에 갔어요.
Boʻlib boʻlgan ish. Buyruq mumkin emas.
(으)면 — shart
배가 아프면 병원에 가세요.
Hali boʻlmagan ish. Buyruq mumkin.
5. 만약 bilan kuchaytirish
Shartni ochiq belgilash uchun gap boshiga 만약 (yoki 만일) qoʻyiladi. U (으)면 ning oʻrnini bosmaydi — ikkalasi birga ishlaydi:
만약 내일 비가 오면 안 갈 거예요.
Agar ertaga yomgʻir yogʻsa, bormayman.
만약 — “agar”. U bor boʻlsa ham (으)면 baribir kerak.
6. Ot va inkor bilan
| Shakl | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|
| ot + 이면 / 면 | 학생이면 · 친구면 | talaba boʻlsa · doʻst boʻlsa |
| 안 + feʼl | 안 가면 | bormasa |
| 못 + feʼl | 못 오면 | kela olmasa |
| 없다 | 시간이 없으면 | vaqti boʻlmasa |
학생이면 이 책을 살 수 있어요.
Talaba boʻlsangiz bu kitobni sotib ololasiz.
학생 da 받침 bor → 이면.
Koʻp uchraydigan xatolar
시간이 있면 오세요.
받침 bor → 있으면.
비가 오으면 집에 있어요.
오 — 받침 yoʻq, demak 으 kerak emas: 오면.
머리가 아파서 약을 드세요.
Maslahat berayapsiz — hali boʻlmagan ish: 아프면 약을 드세요.
날씨가 덥으면 창문을 여세요.
ㅂ tuslanishi: 더우면.
만약 시간이 있어요 가요.
만약 oʻzi shart yasamaydi — qoʻshimcha baribir kerak: 만약 시간이 있으면 가요.
Mashq
1 먹다 ni (으)면 shakliga oʻtkazing.
Javobni koʻrish
먹으면. Oʻzak 먹 — 받침 bor,
shuning uchun 으면. 먹면 notoʻgʻri.
2 Boʻsh joyga nima tushadi? 시간이 ? 오세요. (“Vaqtingiz boʻlsa keling.”) — 있다
Javobni koʻrish
있으면. Eʼtibor bering: undan keyin buyruq turibdi va bu mutlaqo toʻgʻri. 아/어서 da bunday qilib boʻlmasdi.
3 만들다 ni (으)면 shakliga oʻtkazing. ㄹ tushadimi?
Javobni koʻrish
만들면 — ㄹ tushmaydi va 으 ham qoʻshilmaydi. ㄹ faqat ㄴ, ㅂ, ㅅ oldida tushadi (만드세요, 만듭니다). 면 esa ㅁ bilan boshlanadi.
4 Qaysi biri toʻgʻri? 머리가 ? 약을 드세요. — 아파서 / 아프면
Javobni koʻrish
아프면. Ikki sabab: bosh hali ogʻrimayapti (bu maslahat), va 아/어서 dan keyin buyruq kelmaydi. Shart esa buyruq bilan bemalol ishlaydi.
5 덥다 ni (으)면 shakliga oʻtkazing.
Javobni koʻrish
더우면. 받침 bor → 으 keladi, yaʼni unli — shuning uchun ㅂ tuslanishi ishga tushadi (PK-32): 덥 → 더우. Solishtiring: 덥고, 덥지만.
6 “Agar ertaga vaqtingiz boʻlsa, birga kutubxonaga boramiz” — tuzing.
Javobni koʻrish
만약 내일 시간이 있으면 같이 도서관에 갈 거예요. 만약 ixtiyoriy, lekin shartni aniq belgilaydi; (으)면 esa majburiy.
Kalit soʻzlar
- (으)면agar …sa; …ganda
- 이면 / 면…boʻlsa (ot bilan)
- 만약 / 만일agar (kuchaytiruvchi soʻz)
- 비가 오다yomgʻir yogʻmoq
- 봄bahor
- 꽃이 피다gul ochilmoq
- 약dori
- 창문deraza
- 열다ochmoq
- 모르다bilmaslik
🎯 Esda saqlang
- 받침 yoʻq → 면, 받침 bor → 으면.
- ㄹ oʻzak: ㄹ tushmaydi, 으 ham qoʻshilmaydi — 만들면.
- Ikki maʼnosi: shart (agar …sa) va umumiy qoida (…ganda).
- Undan keyin buyruq bemalol keladi — 아/어서 dan asosiy farqi.
- Boʻlgan ish → 아/어서; hali boʻlmagan ish → (으)면.
- 만약 shartni kuchaytiradi, lekin (으)면 ni almashtirmaydi.