PK-93: 다니, 라니 — hayrat va taajjub
“Allaqachon qish boʻlibdi-ya!” — eshitgan yoki bilib qolgan narsangizga hayron qolish. Koʻchirma gapdan tugʻilgan eng hissiyotli qolip.
PK-93: 다니, 라니 — hayrat va taajjub
Kalendarga qaraysiz — dekabr. “Voy, allaqachon qish boʻlibdi-ya!” Yoki doʻstingiz aytadi: “Men oʻsha imtihondan oʻtdim.” Siz: “Oʻtibsan-a! Ishonolmayapman.”
Bu — yangilik aytish emas. Bu — hayrat. Koreys tilida uning oʻz qolipi bor, va u kechagi darsning yaqin qarindoshi.
Bu darsda siz
- -다니 / -라니 bilan hayratni bildirasiz
- Uni gap oxirida ham, gap oʻrtasida ham ishlatasiz
- -다니요! bilan eʼtiroz bildirishni oʻrganasiz
- PK-92 dagi -다면서요? dan farqini koʻrasiz
- Oʻzbekcha “-ibdi-ya!” bilan juftlaysiz
1. Yana oʻsha ildiz
Kecha -다고 하 + 면서 ni koʻrdingiz. Bugun xuddi shu joyga boshqa qoʻshimcha keladi:
| Toʻliq shakl | Qisqarishi | Natija |
|---|---|---|
| 끝났다고 하니 | 하 tushadi | 끝났다니 |
| 춥다고 하니 | 하 tushadi | 춥다니 |
| 겨울이라고 하니 | 하 tushadi | 겨울이라니 |
Uch dars, bitta ildiz:
-다고 하다 (PK-60) → xabar berish
-다면서요? (PK-92) → tekshirish
-다니! (PK-93) → hayron qolish
Koʻchirma gapni bir marta yaxshi oʻrgansangiz, butun bir oila
qolip oʻz-oʻzidan ochiladi.
2. Shakllar
| Nima bilan | Shakl | Misol | Maʼnosi |
|---|---|---|---|
| feʼl, 받침 yoʻq | ㄴ다니 | 간다니 | borarkan-a |
| feʼl, 받침 bor | 는다니 | 먹는다니 | yer ekan-a |
| sifat | 다니 | 춥다니 | sovuq ekan-a |
| oʻtgan zamon | 았/었다니 | 끝났다니 | tugabdi-ya |
| ot | (이)라니 | 겨울이라니 | qish boʻlibdi-ya |
Oʻzbekcha juftligi juda aniq: “-ibdi-ya!”, “-ekan-a!”
“Allaqachon tugabdi-ya!” = 벌써 끝났다니!
“Qish boʻlibdi-ya!” = 겨울이라니!
Oʻzbek tilida -ibdi qoʻshimchasi aynan shu ishni qiladi:
“men buni oʻzim koʻrmagan edim, endi bilib hayron
boʻlyapman”. Koreys tilida bu maʼno feʼlga emas,
koʻchirma gapga yuklangan — lekin his bir xil.
3. Ikkita oʻrni
a) Gap oxirida — sof hayrat. Ketidan hech narsa kelmaydi, faqat undov.
벌써 겨울이라니!
Allaqachon qish boʻlibdi-ya!
이렇게 어렵다니!
Shunchalik qiyin ekan-a!
b) Gap oʻrtasida — hayrat + izoh. Ketidan his-tuygʻu bildiruvchi kesim keladi: 기쁘다, 놀랍다, 슬프다, 믿을 수 없다…
그 사람이 온다니 정말 기쁘다.
U kelarkan — juda xursandman.
어머니가 쉰 살에 글자를 배웠다니 믿을 수 없었다.
Onam ellik yoshida harf oʻrganibdi — ishonib boʻlmasdi.
Ikkinchi shakl yozma matnning qoliplaridan biri. 한다체 da yozilgan hikoyada qahramonning ichki hayratini koʻrsatishning eng qisqa yoʻli — …다니 믿을 수 없었다. Buni eslab qoling: TOPIK oʻqish matnlarida u tez-tez uchraydi.
4. 다니요! — eʼtiroz
Oxiriga 요 qoʻshsangiz, qolip boshqa ish qiladi: siz suhbatdoshning gapini qabul qilmaysiz. Bu — hayratning norozilikka aylangan shakli.
가: 이번 일은 민수 씨 잘못이에요.
나: 제 잘못이라니요?
저는 그 자리에 없었어요.
— Bu safargi ish Minsuning aybi.
— Mening aybim deganingiz nimasi? Men u yerda boʻlmaganman.
가: 이제 그만두려고 해요.
나: 그만두다니요!
거의 다 끝난 것이나 다름없어요.
— Endi tashlamoqchiman.
— Tashlash deganingiz nimasi! Deyarli tugagan bilan
barobar-ku.
5. PK-92 bilan yonma-yon
-다면서요? PK-92
Savol. Javob kutaman.
Kimga qarab turibman? — gapning egasiga.
한국에 간다면서요? (rostmi?)
-다니! PK-93
Undov. Javob kutmayman.
Kimga qarab turibman? — hech kimga, oʻzimga.
한국에 간다니! (ishonolmayman!)
Hayrat — ijobiy ham, salbiy ham boʻlishi mumkin. 합격했다니 정말 기쁘다 (oʻtibsan — xursandman) va 벌써 갔다니 너무 아쉽다 (ketibdi — juda afsus). Qolip his turini belgilamaydi, faqat “kutmagan edim” deydi. Turini ketidagi soʻz aytadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
벌써 겨울다니!
벌써 겨울이라니!
Ot bilan (이)라니 ishlatiladi. 겨울 da 받침 bor → 이라니. 받침 yoʻq boʻlsa: 가수라니!
그 사람이 가다니 기쁘다.
그 사람이 간다니 기쁘다.
Feʼl hozirgi zamonda ㄴ다/는다 oladi — koʻchirma gapning oʻsha tanish qoidasi.
시험이 어렵는다니!
시험이 어렵다니!
어렵다 — sifat. Sifat 는다 olmaydi.
한국에 간다니? 축하해요!
한국에 간다면서요? 축하해요!
Tasdiqlash — savol, demak 다면서요? (PK-92). 다니 javob kutmaydi.
Mashq
1 Toʻldiring: 벌써 ! (겨울)
Javob
겨울이라니 — ot, 받침 bor → 이라니.
2 Toʻldiring: 이렇게 ! (어렵다)
Javob
어렵다니 — sifat, oddiy 다니.
3 Toʻldiring: 그 사람이 정말 기쁘다. (오다)
Javob
온다니 — feʼl, 받침 yoʻq → ㄴ다니.
4 Toʻldiring: 벌써 믿을 수 없다. (끝나다, oʻtgan zamon)
Javob
끝났다니 — 았/었다니.
5 다니 va 다면서요 farqi nima?
Javob
다면서요? — savol, javob kutaman. 다니! — undov, javob kutmayman.
6 제 잘못이라니요? — bu nimani bildiradi?
Javob
Eʼtiroz: “Mening aybim deganingiz nimasi?” — suhbatdoshning gapini qabul qilmayapman.
7 Bu qolip faqat yomon yangilik uchunmi?
Javob
Yoʻq. U faqat “kutmagan edim” deydi. 합격했다니 기쁘다 (ijobiy) · 벌써 갔다니 아쉽다 (salbiy).
8 Koreyschaga oʻgiring (한다체): “Onam ellik yoshida harf oʻrganibdi — ishonib boʻlmasdi.”
Javob
어머니가 쉰 살에 글자를 배웠다니 믿을 수 없었다.
Kalit soʻzlar
- -다니 — …emish-a! …ekan-a!
- -(이)라니 — ot bilan shu maʼno
- -다니요! — “deganingiz nimasi?!”
- 벌써 — allaqachon
- 놀랍다 — hayratlanarli
- 아쉽다 — afsuslanarli
- 믿다 — ishonmoq
- 글자 — harf, yozuv
- 공책 — daftar
- 잘못 — ayb, xato
Darsning xulosasi
- -다니 / -(이)라니 = hayrat, taajjub.
- Kelib chiqishi: -다고 하 + 니 → -다니.
- Feʼl → ㄴ다니/는다니 · sifat → 다니 · oʻtgan → 았/었다니 · ot → (이)라니.
- Gap oxirida — sof undov. Gap oʻrtasida — hayrat + izoh (기쁘다, 믿을 수 없다…).
- -다니요! — eʼtiroz, gapni qabul qilmaslik.
- Ijobiy ham, salbiy ham. Qolip faqat “kutmagan edim” deydi.
- 다면서요? savol · 다니! undov.
- Oʻzbekcha juftligi: “-ibdi-ya! -ekan-a!”.