Russian

PR-6: Это — birinchi gapingiz. «Кто это? Что это?»

Ikkita soʻz bilan toʻliq ruscha gap tuzasiz. Rus tilida hozirgi zamonda “-dir” feʼli yoʻq — xuddi oʻzbekchadagidek. Кто? va Что? savollarini ajratasiz.

powerty

Aug. 8, 2026

4 5 min 0

PR-6: Это — birinchi gapingiz. «Кто это? Что это?»

Beshta dars harflar bilan oʻtdi. Bugun gapirasiz — va birinchi ruscha gapingiz atigi ikkita soʻzdan iborat boʻladi. Э́то дом. Tamom. Bu toʻliq, toʻgʻri, tabiiy ruscha gap. Hech qanday feʼl yoʻq, hech qanday qoʻshimcha yoʻq. Ingliz tilini oʻrgangan odam bu yerda “is qani?” deb hayron boʻladi; siz esa hayron boʻlmaysiz, chunki oʻzbek tilida ham xuddi shunday.

Bu darsda siz

Это bilan istalgan narsani koʻrsatib, toʻliq gap tuzasiz
Nega rus tilida hozirgi zamonda “-dir” feʼli yoʻqligini tushunasiz
Кто это? va Что это? savollarini toʻgʻri tanlaysiz
Savol berasiz va Нет, это не … bilan rad javobini berasiz

Birinchi qolip Э́то + ot = toʻliq gap

1. Rus tilida hozirgi zamonda “boʻlmoq” feʼli yoʻq

Bu birinchi darsning eng katta xabari. Rus tilida быть (boʻlmoq) feʼli bor, lekin u hozirgi zamonda ishlatilmaydi. Uning oʻrnida hech nima turmaydi — yoki yozuvda tire (—) turadi.

Э́то дом.

[э́тъ дом]

Bu — uy.

Ikkita soʻz, toʻliq gap. Orada hech qanday feʼl yoʻq va boʻlishi ham shart emas.

Oʻzbekcha Bu siz uchun yangi emas. Oʻzbek tilida ham “Bu — uy.” deymiz — “Bu uy dir” degan shakl kitobiy va sunʼiy eshitiladi. Rus tili ham xuddi shunday ishlaydi. Ingliz tilini oʻrgangan oʻquvchi bu yerda “is” ni qoʻshib yubormoqchi boʻladi; sizda esa bunday odat yoʻq, va bu sizning ustunligingiz. Hech qachon “Это ~~есть~~ дом” demang.

2. Это + istalgan narsa

Это soʻzi “bu” degani va u hamma narsaga yetadi: odamga ham, buyumga ham, joyga ham, hayvonga ham. U oʻzgarmaydi — bitta shakl, hamma holat uchun.

1Buyum

Э́то стол. — Bu stol.
Э́то кни́га. — Bu kitob.
Э́то окно́. — Bu deraza.

2Odam

Э́то Афсо́на. — Bu Afsona.
Э́то брат. — Bu aka.
Э́то учи́тель. — Bu oʻqituvchi.

3Joy va hayvon

Э́то Ташке́нт. — Bu Toshkent.
Э́то шко́ла. — Bu maktab.
Э́то кот. — Bu mushuk.

Ehtiyot boʻling Это ni этот bilan chalkashtirmang. Bu darsdagi это — “bu (narsa)”, u mustaqil turadi: Э́то кни́га. Этот esa otning oldida turadi: э́та кни́га — “bu kitob”. Ikkinchisini PR-16 da alohida oʻrganamiz; hozircha faqat mustaqil это bilan ishlaymiz.

3. Кто это? va Что это? — jonli va jonsiz

Rus tilida ikkita savol soʻzi bor va ular jonli va jonsiz narsani ajratadi:

Кто э́то?

“Bu kim?”

Odamlar va hayvonlar haqida.

— Кто э́то?
— Э́то Жасу́р.

— Кто э́то?
— Э́то кот.

Что э́то?

“Bu nima?”

Buyum, joy, tushuncha haqida.

— Что э́то?
— Э́то шко́ла.

— Что э́то?
— Э́то кни́га.

Oʻzbekcha Yana bir tekin sovgʻa: oʻzbek tilida ham aynan shu boʻlinish bor — kim? va nima?. Va chegara ham bir xil joyda: mushuk haqida oʻzbekcha “bu kim?” deb ham, “bu nima?” deb ham soʻrash mumkin, ruschada esa hayvon кто tomonda turadi. Yaʼni faqat bitta detalni eslab qolish kerak: hayvon — жив, demak кто.

4. Savol berish — soʻz tartibi oʻzgarmaydi

Rus tilida oddiy savol yasash uchun hech nima qilish shart emas. Soʻz tartibi oʻsha-oʻsha qoladi; faqat ohang koʻtariladi va yozuvda savol belgisi qoʻyiladi.

Э́то шко́ла. → Э́то шко́ла?

Bu maktab. → Bu maktabmi?

Yagona farq — ohang. Ruschada oʻzbekchadagi -mi yoki inglizchadagi is this kabi maxsus vosita yoʻq.

Ustoz maslahati Ohangni toʻgʻri qoʻying, chunki u yagona belgi. Savolda ovoz eng muhim soʻzda koʻtariladi va keyin pasayadi: “Э́то ШКО́-ла?”. Darak gapda esa ovoz oxirigacha bir tekis pasayib boradi. Ovoz chiqarib mashq qiling — bu bitta jumlani ikki xil aytishning eng arzon usuli.

5. Да va Нет — javob berish

— Э́то кни́га?
— Да, э́то кни́га.

— Bu kitobmi?
— Ha, bu kitob.

— Э́то соба́ка?
— Нет, э́то не соба́ка. Э́то кот.

— Bu itmi?
— Yoʻq, bu it emas. Bu mushuk.

Ikkita boshqa soʻzga eʼtibor bering: нет — bu “yoʻq” degan javob, не esa inkor qilinayotgan soʻzning oldida turadigan zarracha.

Qoida Не har doim oʻzi inkor qilayotgan soʻzning oldida turadi va u bilan birga aytiladi: не соба́ка, не шко́ла, не Жасу́р. Uni gap oxiriga qoʻymang — oʻzbekchadagi emas gap oxirida keladi, rus tilidagi не esa oldinda.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Э́то есть дом.~~

Э́то дом. — hozirgi zamonda “boʻlmoq” feʼli qoʻyilmaydi

~~Что э́то? — Э́то Афсо́на.~~

Кто э́то? — Э́то Афсо́на. — odam haqida кто

~~Э́то соба́ка не.~~

Э́то не соба́ка. — не soʻzning oldida turadi

~~Э́то кот? → Кот э́то?~~

Э́то кот? — savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi, faqat ohang

Mashq

1 Boʻsh joyga nima tushadi? ___ э́то? — Э́то учи́тель.

Javobni koʻrish

Кто. Javobda odam turibdi (учи́тель — oʻqituvchi), demak savol Кто э́то? boʻladi.

2 Bu gapni ruschaga oʻgiring: Bu — Toshkent.

Javobni koʻrish

Э́то Ташке́нт. Ikkita soʻz — va bu toʻliq gap. Orasiga hech nima qoʻyish kerak emas.

3 Э́то соба́ка? savoliga rad javobini bering (bu — mushuk).

Javobni koʻrish

Нет, э́то не соба́ка. Э́то кот. Нет — javob, не — inkor qilinayotgan soʻz oldidagi zarracha. Ikkalasi bir gapda birga ishlaydi.

4 Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Э́то окно́. б) Э́то есть кни́га. в) Кто э́то? г) Э́то не стол.

Javobni koʻrish

б) — есть ortiqcha. Toʻgʻrisi: Э́то кни́га. Rus tilida hozirgi zamonda “boʻlmoq” feʼli qoʻyilmaydi. (Есть soʻzi boshqa maʼnoda ishlatiladi — PR-14 da koʻramiz.)

5 кот haqida qaysi savol toʻgʻri: Кто э́то? yoki Что э́то?

Javobni koʻrish

Кто э́то? Mushuk — jonli mavjudot, shuning uchun rus tilida u кто tomonda. Faqat buyum, joy va tushunchalar что tomonda turadi.

Kalit soʻzlar

э́тоbu
ктоkim
чтоnima
да / нетha / yoʻq
неemas (soʻz oldida)
домuy
шко́лаmaktab
кни́гаkitob
учи́тельoʻqituvchi
соба́ка / котit / mushuk

🎯 Esda qoladigan narsa

Э́то + ot = toʻliq ruscha gap. Hech qanday feʼl kerak emas.
Rus tilida hozirgi zamonda “boʻlmoq” feʼli ishlatilmaydi — xuddi oʻzbekchadagidek.
Кто? — odam va hayvon. Что? — buyum, joy, tushuncha.
Savolda soʻz tartibi oʻzgarmaydi — faqat ohang koʻtariladi.
Нет = javob “yoʻq”; не = inkor qilinayotgan soʻzning oldida.