Russian

PR-16: Bu va anavi: этот, эта, это, эти — va «тот»

PR-6 dagi mustaqil «это» bilan otga yopishadigan «этот» ni bir umrga ajratasiz, va «тот» bilan uzoqdagi narsani koʻrsatishni oʻrganasiz.

powerty

Aug. 9, 2026

8 4 min 0

PR-16: Bu va anavi: этот, эта, это, эти — va «тот»

PR-6 da Э́то кни́га deb oʻrgandingiz — “bu kitob”. Endi Э́та кни́га ni koʻrasiz va u ham “bu kitob” deb tarjima qilinadi. Ikkalasi bir xilmi? Yoʻq — va bu farq oʻquvchilarni yillar davomida chalkashtiradi. Yaxshi xabar shuki, farqni bir marta koʻrsangiz, u boshqa hech qachon qiyin boʻlmaydi. Bugun mana shu bitta ishni qilamiz, keyin uzoqdagi narsani koʻrsatadigan тот ni qoʻshamiz.

Bu darsda siz

Mustaqil э́то bilan otga yopishadigan э́тот ni ajratasiz
Toʻrt shaklni bilasiz: э́тот / э́та / э́то / э́ти
Тот bilan uzoqdagi yoki boshqa narsani koʻrsatasiz
Вот va там ni oʻz oʻrnida ishlatasiz

Ikki xil «э́то» Э́то кни́га. = “bu — kitob” Э́та кни́га… = “bu kitob …”

1. Butun farq bitta jadvalda

Mustaqil э́то — PR-6

Oʻzi turadi, hech nimaga moslashmaydi.

Bitta shakl, hamma holat uchun.

Э́то дом. (bu — uy)
Э́то кни́га. (bu — kitob)
Э́то о́кна. (bular — derazalar)

Maʼnosi: “bu narsa — falon”. Gapni boshlaydi.

Aniqlovchi э́тот — PR-16

Otga yopishadi va unga moslashadi.

Toʻrtta shakl, jinsga qarab.

э́тот дом (bu uy)
э́та кни́га (bu kitob)
э́ти о́кна (bu derazalar)

Maʼnosi: “aynan shu, boshqasi emas”. Gapning ichida turadi.

Ustoz maslahati Tekshiruvning eng oson yoʻli: oʻzbekchaga oʻgiring va tire qoʻyib koʻring. “Bu — kitob” (tire tushadi) → mustaqil э́то. “Bu kitob yangi” (tire tushmaydi, “bu” kitobga yopishgan) → э́та. Boshqacha aytganda: “bu” dan keyin toʻxtalsangiz — э́то; toʻxtalmasangiz — э́тот.

2. Toʻrtta shakl — yana oʻsha naqsh

м. — э́тот

э́тот дом

э́тот го́род · э́тот уро́к

ж. — э́та

э́та кни́га

э́та шко́ла · э́та ру́чка

с. — э́то · мн. — э́ти

э́то окно́
э́ти кни́ги

э́то сло́во · э́ти дома́

Ehtiyot boʻling Oʻrta jinsning aniqlovchi shakli — э́то, yaʼni mustaqil э́то bilan bir xil koʻrinadi. Shuning uchun э́то окно́ ikki xil oʻqilishi mumkin: “bu — deraza” yoki “bu deraza”. Qaysi biri ekanini davomi aytadi: Э́то окно́. (nuqta — nomlash) va Э́то окно́ большо́е. (davom bor — “bu deraza katta”). Boshqa jinslarda bunday chalkashlik yoʻq.

3. Тот — uzoqdagi yoki boshqasi

Jins	Yaqin	Uzoq	Misol
м.	э́тот	тот	Э́тот дом но́вый, а тот ста́рый.
ж.	э́та	та	Э́та кни́га моя́, а та твоя́.
с.	э́то	то	Э́то окно́ большо́е, а то ма́ленькое.
мн.	э́ти	те	Э́ти ру́чки но́вые, а те ста́рые.

— Кака́я кни́га твоя́? Э́та и́ли та?
— Та.

— Qaysi kitob seniki? Bumi yoki anavimi?
— Anavi.

Otni takrorlash shart emas — э́та va та oʻzi yetadi. Bu rus suhbatida juda koʻp uchraydi.

Oʻzbekcha Oʻzbek tilida koʻrsatishning uchta darajasi bor: bu (juda yaqin), shu (yaqin, gapirilgan), u / ana u (uzoq). Rus tilida esa ikkita: э́тот va тот. Yaʼni oʻzbekchadagi bu va shu — ikkalasi ham э́тот ga tushadi. Bu sizni yengillashtiradi: tanlov ikkitadan, uchtadan emas. Va amalda ruslar э́тот ni ancha koʻp ishlatadi — тот koʻpincha “boshqasi” yoki “oʻsha, gapirilgani” maʼnosini beradi.

4. Вот va там — koʻrsatish soʻzlari

1Вот

“Mana”. Barmoq bilan koʻrsatasiz, narsa yaqin.
Вот моя́ кни́га. — Mana mening kitobim.

2Там

“Ana u yerda”. Narsa uzoq.
Там шко́ла. — Maktab ana u yerda.

3Здесь

“Shu yerda”. Joyni bildiradi, koʻrsatmaydi.
Дилно́за здесь. — Dilnoza shu yerda.

Ustoz maslahati Вот va здесь ni adashtirmang. Вот — bu koʻrsatish (“mana, qara!”), здесь — bu joy (“shu yerda”). Solishtiring: Вот шко́ла = “mana maktab” (endi koʻrsatyapman), Шко́ла здесь = “maktab shu yerda” (joyini aytyapman).

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Э́тот кни́га моя́.~~

Э́та кни́га моя́. — кни́га ayol jinsi

~~Э́та — шко́ла.~~ (nomlamoqchi boʻlib)

Э́то шко́ла. — nomlashda mustaqil э́то ishlatiladi

~~Э́то дом но́вый, а э́то ста́рый.~~

Э́тот дом но́вый, а тот ста́рый. — uzoqdagisi uchun тот

~~Здесь моя́ кни́га!~~ (koʻrsatib turib)

Вот моя́ кни́га! — koʻrsatganda вот, здесь emas

Mashq

1 Boʻsh joyga: ___ шко́ла но́вая. (bu maktab)

Javobni koʻrish

Э́та шко́ла но́вая. Bu yerda “bu” maktabga yopishgan (“bu maktab yangi”), demak aniqlovchi shakl kerak. Шко́ла ayol jinsi → э́та.

2 Boʻsh joyga: ___ шко́ла. (bu — maktab)

Javobni koʻrish

Э́то шко́ла. Bu yerda nomlayapmiz — “bu — maktab”. Mustaqil э́то, u hech qachon oʻzgarmaydi. Oldingi savol bilan yonma-yon qoʻying: butun dars shu ikki gapda.

3 Boʻsh joyga: Э́ти ру́чки но́вые, а ___ ста́рые.

Javobni koʻrish

те. Koʻplikda uzoqdagisi — те. Toʻliq qator: э́тот — тот, э́та — та, э́то — то, э́ти — те.

4 Э́то окно́ — bu “bu — deraza” mi yoki “bu deraza” mi?

Javobni koʻrish

Ikkalasi ham boʻlishi mumkin — oʻrta jinsda ikki shakl bir xil koʻrinadi. Davomi hal qiladi: Э́то окно́. (nuqta) = “bu — deraza”. Э́то окно́ большо́е. (davom bor) = “bu deraza katta”.

5 Doʻstingizga kitobingizni koʻrsatyapsiz. Вот mi yoki здесь mi?

Javobni koʻrish

Вот моя́ кни́га! — koʻrsatganda вот (“mana”). Здесь esa joyni bildiradi: Моя́ кни́га здесь — “kitobim shu yerda”.

Kalit soʻzlar

э́тоbu (mustaqil, nomlash)
э́тот / э́та / э́тиbu (otga yopishadi)
тот / та / то / теanavi, oʻsha
вотmana
тамana u yerda
здесьshu yerda
и́лиyoki
друго́йboshqa
тако́йshunday, bunaqa
самoʻzi

🎯 Esda qoladigan narsa

Э́то mustaqil turadi va nomlaydi: Э́то кни́га = “bu — kitob”. Hech qachon oʻzgarmaydi.
Э́тот otga yopishadi va unga moslashadi: э́тот / э́та / э́то / э́ти.
Tekshiruv: oʻzbekchada “bu” dan keyin toʻxtalsangiz — э́то; toʻxtalmasangiz — э́тот.
Uzoqdagisi: тот / та / то / те. Oʻzbekchadagi bu va shu — ikkalasi ham э́тот.
Вот = “mana” (koʻrsatish), здесь = “shu yerda” (joy).