PR-28: Мне нравится — teskari qurilish va uning mantigʻi
«Мне нра́вится фильм» da ega — men emas, FILM. Grammatika kitoblari buni «teskari qurilish» deydi, lekin oʻzbek oʻquvchi uchun u teskari emas: «menga film yoqadi» aynan shunday ishlaydi.
PR-28: Мне нравится — teskari qurilish va uning mantigʻi
Rus tili darsliklarida bu mavzu «qiyin» deb hisoblanadi. Ingliz oʻquvchi uchun haqiqatan ham qiyin: u I like the film deb oʻylaydi va «Я нра́влюсь фильм» deb yozadi. Siz esa bunday xato qilmaysiz — chunki oʻzbekchada bu gap allaqachon shu tartibda: «menga bu film yoqadi». Kim yoqtiryapti emas — nima yoqyapti. Bugun shu mantiqni rus tiliga koʻchiramiz.
Bu darsda siz
- Кому + нра́вится + что qolipini oʻrganasiz
- Feʼl narsaga moslashishini koʻrasiz: нра́вится / нра́вятся
- Oʻtgan zamonda yasaysiz: нра́вился, нра́вилась, нра́вились
- Нра́виться va люби́ть ni ajratasiz
1. Kim ega? — bu savol hamma narsani hal qiladi
Gapga qarang: Мне нра́вится э́тот фильм. Bu yerda ega — фильм, «мне» emas. Buni tekshirish oson: ega har doim bosh kelishikda boʻladi, va фильм aynan shunday turibdi. Soʻzma-soʻz oʻgirsak: «menga bu film yoqadi» — film yoqyapti, men emas.
Мне нра́вится э́тот фильм.
Menga bu film yoqadi.
Rangga qarang: yashil — ega. U gapning oxirida turibdi, lekin baribir ega. Rus tilida ega gapning istalgan joyida boʻlishi mumkin.
Menga bu film yoqadi → Мне нра́вится э́тот фильм
Menga bu kitoblar yoqadi → Мне нра́вятся э́ти кни́ги
Oʻzbekchada ham «men» emas, «menga» — joʻnalish kelishigi. Va oʻzbekchada ham feʼl yoqayotgan narsaga qaraydi. Yaʼni ingliz oʻquvchi bu yerda butun tushunchani qaytadan qurishi kerak, siz esa faqat soʻzlarni almashtirasiz. Bu — oʻzbek tilining Prime Russian'dagi eng katta sovgʻalaridan biri.
2. Feʼl narsaga moslashadi — нра́вится yoki нра́вятся
Ega — yoqayotgan narsa, demak feʼl oʻshanga qaraydi. Amalda bu degani: ikkita shakl yodlanadi va tanlov bitta savolga qarab qilinadi — narsa bittami yoki koʻpmi?
| Nima yoqyapti | Shakl | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| bitta narsa | нра́вится | Мне нра́вится э́та кни́га. | Menga bu kitob yoqadi. |
| koʻp narsa | нра́вятся | Мне нра́вятся э́ти кни́ги. | Menga bu kitoblar yoqadi. |
| harakat (infinitiv) | нра́вится | Мне нра́вится чита́ть. | Menga oʻqish yoqadi. |
3. Kimga? — oʻsha yettita shakl
PR-27 dagi roʻyxat bu yerda ham ishlaydi, oʻzgarishsiz:
| Kimga | Gap | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| мне | Мне нра́вится му́зыка. | Menga musiqa yoqadi. |
| тебе́ | Тебе́ нра́вится? | Senga yoqadimi? |
| ему́ | Ему́ нра́вится футбо́л. | Unga futbol yoqadi. |
| ей | Ей нра́вятся ко́шки. | Unga mushuklar yoqadi. |
| нам | Нам нра́вится здесь. | Bizga bu yer yoqadi. |
| вам | Вам нра́вится Ташке́нт? | Sizga Toshkent yoqadimi? |
| им | Им нра́вится игра́ть. | Ularga oʻynash yoqadi. |
Тебе́ нра́вится? — bu savol rus tilida har kuni ishlatiladi va javob ham qisqa boʻladi: Да, нра́вится yoki Не о́чень.
4. Oʻtgan zamonda
Feʼl egaga moslashadi — va ega yoqayotgan narsa, demak oʻsha narsaning jinsiga qaraydi. Bu joyda oʻzbek oʻquvchi eng koʻp xato qiladi, chunki avtomatik ravishda oʻzining jinsiga qarab qoʻyadi:
| Nima yoqqan | Shakl | Gap |
|---|---|---|
| фильм (erkak) | нра́вился | Мне нра́вился э́тот фильм. |
| кни́га (ayol) | нра́вилась | Мне нра́вилась э́та кни́га. |
| ме́сто (oʻrta) | нра́вилось | Мне нра́вилось э́то ме́сто. |
| фи́льмы (koʻplik) | нра́вились | Мне нра́вились э́ти фи́льмы. |
5. Нра́виться va люби́ть — qaysi biri qachon
нра́виться — yoqadi
Мне нра́вится э́тот фильм.
Ega — фильм. Yengilroq baho: koʻrdim, yoqdi. Yangi narsa haqida ham aytiladi.
люби́ть — yaxshi koʻradi
Я люблю́ э́тот фильм.
Ega — я, oddiy qurilish (PR-21). Chuqurroq va doimiyroq: odat, sevimli narsa.
Ты мне нра́вишься — «sen menga yoqasan» (yaxshi munosabat, samimiy, lekin yengil).
Я тебя́ люблю́ — «men seni sevaman» (sevgi izhori).
Ikkinchisini adashib aytib yubormang. Va birinchi gapga eʼtibor bering: нра́вишься — «ты» ga moslashgan, chunki bu yerda ega — sen.
6. Xuddi shu mantiq: мне хо́лодно
Мне bilan boshlanadigan yana bir qurilish bor, va u aynan shu mantiqda ishlaydi — ega yoʻq, holat esa senga tegishli:
| Ruscha | Oʻzbekcha |
|---|---|
| Мне хо́лодно. | Menga sovuq. |
| Мне жа́рко. | Menga issiq. |
| Мне интере́сно. | Menga qiziq. |
| Мне ску́чно. | Menga zerikarli. |
| Ему́ тру́дно. | Unga qiyin. |
Yana bir bor oʻzbekcha bilan solishtiring — bir xil. Я хо́лодно degan gap rus tilida yoʻq, xuddi «men sovuq» degan oʻzbekcha gap gʻalati boʻlgani kabi. Bu qurilishni PR-38 da kelishik bilan birga yana koʻramiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
Я нра́влюсь э́тот фильм.
Мне нра́вится э́тот фильм — ega фильм
Мне нра́вится э́ти кни́ги.
Мне нра́вятся э́ти кни́ги — koʻplik, demak -ятся
Мне нра́вилась фильм.
Мне нра́вился фильм — фильм erkak jinsida
Я хо́лодно.
Мне хо́лодно — bu holat, ega emas
Мне нра́вятся чита́ть и гуля́ть.
Мне нра́вится чита́ть и гуля́ть — infinitiv har doim birlikda
Mashq
1 нра́вится yoki нра́вятся? Ей ___ э́ти пе́сни.
Javobni koʻrish
нра́вятся. Ega — пе́сни (qoʻshiqlar), koʻplik, demak -ятся. «Ей» ga qaramang — u ega emas.
2 Bu gapda ega qaysi soʻz? Нам нра́вится Ташке́нт.
Javobni koʻrish
Ташке́нт. U bosh kelishikda turibdi va feʼl aynan unga moslashgan (birlik — нра́вится). Нам — ega emas, u «bizga» degani.
3 Boʻsh joyga: Мне ___ э́та кни́га. (oʻtgan zamon)
Javobni koʻrish
нра́вилась. Кни́га — ayol jinsida, demak -лась. Bu gapni yigit ham aytadi: qoʻshimcha kitobga qaraydi, gapirayotgan odamga emas.
4 Bu gapni ruschaga oʻgiring: Menga oʻqish va sayr qilish yoqadi.
Javobni koʻrish
Мне нра́вится чита́ть и гуля́ть. Ikkita harakat sanaldi, lekin feʼl baribir birlikda — infinitiv hech qachon koʻplik boʻlmaydi.
5
Bu ikki gapning farqi nima?
Мне нра́вится Ка́тя. · Я люблю́ Ка́тю.
Javobni koʻrish
Birinchisi — «Katya menga yoqadi»: yaxshi munosabat, yengil. Ikkinchisi — «men Katyani sevaman»: sevgi izhori. Grammatik jihatdan ham farq bor: birinchi gapda ega — Ка́тя, ikkinchisida — я. Odam haqida gapirganda bu ikkisini adashtirmang.
Kalit soʻzlar
- нра́витьсяyoqmoq
- мне нра́витсяmenga yoqadi
- пе́сняqoʻshiq
- мне хо́лодноmenga sovuq
- мне жа́ркоmenga issiq
- интере́сноqiziq
- ску́чноzerikarli
- мне́ниеfikr
- ра́зныйturlicha, har xil
- не о́ченьunchalik emas
🎯 Esda qoladigan narsa
- Qolip: КОМУ + нра́вится + ЧТО. Ega — yoqayotgan narsa.
- Feʼl narsaga moslashadi: bitta narsa — нра́вится, koʻp narsa — нра́вятся.
- Infinitiv bilan har doim нра́вится.
- Oʻtgan zamonda qoʻshimcha narsaning jinsiga qaraydi: нра́вился фильм, нра́вилась кни́га.
- Нра́виться = yoqadi (ega — narsa) · люби́ть = yaxshi koʻradi (ega — men).
- Мне хо́лодно, мне интере́сно — aynan shu mantiq (PR-38 da davomi).
- Oʻzbekcha «menga yoqadi» — bu qurilish siz uchun teskari emas.