PR-33: Винительный 2: yoʻnalish — в школу, на работу, куда?
Oʻsha kelishik, ikkinchi ishi: harakatning manzili. Bu dars PR-30 bilan yonma-yon turadi va rus tilidagi eng chiroyli juftlikni ochadi: в шко́ле ↔ в шко́лу.
PR-33: Винительный 2: yoʻnalish — в школу, на работу, куда?
PR-29 da bir gap aytilgan edi: «bitta predlog ikkita kelishik bilan ishlashi mumkin». Bugun oʻsha gap toʻliq ochiladi. В шко́ле — maktabdaman. В шко́лу — maktabga ketyapman. Predlog bir xil, feʼl boshqa, va butun maʼnoni bitta harf hal qiladi.
Bu darsda siz
- «Qayerga?» degan savolga javob berasiz: в шко́лу, на рабо́ту
- Где? va куда́? ni ajratasiz
- Predlog PR-30 dagidek qolishini bilasiz — bu katta yengillik
- Ravishlarni juftlaysiz: до́ма ↔ домо́й
1. Butun dars bitta jadvalda
| Bosh shakl | Где? (PR-30) | Куда́? (bugun) | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| шко́ла | в шко́ле | в шко́лу | maktabda / maktabga |
| рабо́та | на рабо́те | на рабо́ту | ishda / ishga |
| Москва́ | в Москве́ | в Москву́ | Moskvada / Moskvaga |
| дере́вня | в дере́вне | в дере́вню | qishloqda / qishloqqa |
| магази́н | в магази́не | в магази́н | doʻkonda / doʻkonga |
| ры́нок | на ры́нке | на ры́нок | bozorda / bozorga |
| уро́к | на уро́ке | на уро́к | darsda / darsga |
2. Predlog oʻzgarmaydi — bu eng yaxshi xabar
на рабо́те → на рабо́ту
в шко́ле → в шко́лу
Yaʼni PR-30 da yodlagan НА-roʻyxatingiz oʻzgarishsiz ishlaydi. Yangi roʻyxat yodlash kerak emas — faqat qoʻshimchani almashtirasiz.
Где? — Предло́жный
Feʼl: быть, жить, рабо́тать, учи́ться
Я в шко́ле.
Ма́ма на рабо́те.
Мы в Москве́.
Куда́? — Вини́тельный
Feʼl: идти́, е́хать, ходи́ть
Я иду́ в шко́лу.
Ма́ма е́дет на рабо́ту.
Мы е́дем в Москву́.
maktabDA (qayerda) ↔ maktabGA (qayerga)
в шко́лЕ ↔ в шко́лУ
Ikkala tilda ham qoʻshimcha ishlaydi. Ruschadagi predlog esa — qoʻshimcha shovqin: u ikkala holatda ham bir xil va hech narsani hal qilmaydi. Shuning uchun ruscha gapni tuzayotganda predlogga emas, oxiriga qarang: aynan u «da» mi yoki «ga» mi ekanini aytadi.
3. Ravishlar — uchlik
| Где? | Куда́? | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| до́ма | домо́й | uyda / uyga |
| здесь | сюда́ | bu yerda / bu yerga |
| там | туда́ | u yerda / u yerga |
| где? | куда́? | qayerda? / qayerga? |
— Куда́ ты идёшь?
— Домо́й. А ты?
— Я до́ма. Уже́.
— Qayerga ketyapsan?
— Uyga. Sen-chi?
— Men
uydaman. Allaqachon.
Ikkita soʻz, bitta ildiz, ikki xil ish. Rus tilida bu juftlik hech qachon aralashmaydi.
4. Bonus: «в» + Вини́тельный = vaqt
Xuddi shu qurilish vaqt uchun ham ishlatiladi — va siz uni PR-9 dan beri ishlatib kelyapsiz, bilmasdan:
| Ibora | Bosh shakl | Oʻzbekcha |
|---|---|---|
| в суббо́ту | суббо́та | shanba kuni |
| в сре́ду | среда́ | chorshanba kuni |
| в понеде́льник | понеде́льник | dushanba kuni |
| в два часа́ | два часа́ | soat ikkida |
Понеде́льник — jonsiz erkak, shuning uchun oʻzgarmadi. Суббо́та — ayol jinsi, shuning uchun суббо́ту. Yaʼni yangi qoida yoʻq, oʻsha kelishikning yana bir ishi.
5. Gaplarda
У́тром Жасу́р идёт в шко́лу, а ве́чером он рабо́тает в магази́не.
Ertalab Jasur maktabga boradi, kechqurun esa doʻkonda ishlaydi.
Bitta gapda ikkala kelishik ham bor. Feʼllarga qarang: идёт — harakat, demak «qayerga»; рабо́тает — harakat emas, demak «qayerda».
В суббо́ту мы е́дем в дере́вню.
Shanba kuni qishloqqa boramiz.
Koʻp uchraydigan xatolar
Я иду́ в шко́ле.
Я иду́ в шко́лу — harakat bor, demak «qayerga»
Я рабо́таю на рабо́ту.
Я рабо́таю на рабо́те — harakat yoʻq, demak «qayerda»
Я иду́ до́ма.
Я иду́ домо́й — «qayerga» uchun boshqa ravish
Мы е́дем в рабо́ту.
Мы е́дем на рабо́ту — predlog PR-30 dagidek qoladi
Он идёт в магази́на.
Он идёт в магази́н — jonsiz erkak oʻzgarmaydi
Mashq
1 Boʻsh joyga: Ма́ма е́дет ___ (рабо́та).
Javobni koʻrish
на рабо́ту. Feʼl е́дет — harakat, demak «qayerga». Predlog PR-30 dagidek на, qoʻshimcha esa -у.
2 Boʻsh joyga: Он идёт ___ (ры́нок).
Javobni koʻrish
на ры́нок — soʻz oʻzgarmaydi! Ры́нок jonsiz erkak ot, uning Вини́тельный shakli bosh kelishik bilan bir xil. Solishtiring: на ры́нке (qayerda).
3
Bu ikki gapni tarjima qiling.
Я в Москве́. · Я е́ду в Москву́.
Javobni koʻrish
Moskvadaman · Moskvaga ketyapman. Predlog bir xil, feʼl boshqa, va butun maʼnoni oxirgi harf hal qildi: -е = joy, -у = manzil.
4 до́ма yoki домо́й? По́здно. Я иду́ ___.
Javobni koʻrish
домо́й. Feʼl иду́ — harakat, demak «qayerga» kerak. До́ма esa «qayerda»: Я до́ма — uydaman.
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) В суббо́ту мы е́дем в дере́вню. б) Он рабо́тает в магази́не.
в) Я иду́ на уро́ке. г) Ба́бушка живёт в дере́вне.
Javobni koʻrish
в). Toʻgʻrisi — Я иду́ на уро́к. Feʼl иду́ harakatni bildiradi, demak «qayerga» kerak; уро́к esa jonsiz erkak, shuning uchun shakl oʻzgarmaydi.
Kalit soʻzlar
- куда́?qayerga?
- домо́йuyga
- сюда́bu yerga
- туда́u yerga
- в шко́луmaktabga
- на рабо́туishga
- води́тельhaydovchi
- остано́вкаbekat
- в суббо́туshanba kuni
- непра́вильноnotoʻgʻri
🎯 Esda qoladigan narsa
- Oʻsha Вини́тельный, ikkinchi ishi: manzil.
- Где? → Предло́жный (-е) · Куда́? → Вини́тельный (-у).
- Predlog oʻzgarmaydi: на рабо́те → на рабо́ту. PR-30 dagi roʻyxat oʻz kuchida.
- Jonsiz erkak otlar manzilda ham oʻzgarmaydi: в магази́н, на ры́нок, на уро́к.
- Ravishlar juftligi: до́ма ↔ домо́й, здесь ↔ сюда́, там ↔ туда́.
- Vaqt ham shu qurilish bilan: в суббо́ту, в понеде́льник.
- Feʼlga qarang: harakat bormi? Bor — «qayerga». Yoʻq — «qayerda».