Russian

PR-34: Родительный 1: egalik va yoʻqlik — книга брата, нет времени

Rus tilidagi eng koʻp ishlatiladigan kelishik boshlanadi. Ikki asosiy ishi: «kimniki?» va «yoʻq». Egalikda soʻz tartibi oʻzbekchaning teskarisi — bu darsning eng katta xatosi.

powerty

Aug. 21, 2026

4 5 min 0

PR-34: Родительный 1: egalik va yoʻqlik — книга брата, нет времени

Rus tilidagi eng koʻp ishlatiladigan kelishik shu. Uning ishlari juda koʻp, shuning uchun unga uchta dars ajratilgan. Bugun ikkitasini olamiz — va ular ikkalasi ham oʻzbekchada bor: «kimniki?» va «yoʻq». Bitta narsani oldindan aytib qoʻyaman: egalikda rus tili soʻzlarni oʻzbekchaning teskarisiga qoʻyadi. Aynan shu yerda eng koʻp xato boʻladi.

Bu darsda siz

Qoʻshimchalarni oʻrganasiz: -а/-я va -ы/-и
Egalikni yasaysiz: кни́га бра́та — akaning kitobi
Нет bilan yoʻqlikni aytasiz: нет вре́мени
Uchala zamonda ishlatasiz: нет · не́ было · не бу́дет

Egalik кни́га + бра́та = akaning kitobi

Kelishik	Savoli	Misol	Oʻzbekcha
Имени́тельный	кто? что?	брат	bosh kelishik — aka
Роди́тельный	кого́? чего́?	бра́та	qaratqich — akaning

1. Qoʻshimchalar

Мужско́й — erkak

-а / -я

брат → бра́та
стол → стола́
учи́тель → учи́теля

Сре́дний — oʻrta

-а / -я

окно́ → окна́
письмо́ → письма́
мо́ре → мо́ря

Же́нский — ayol

-ы / -и

шко́ла → шко́лы
кни́га → кни́ги
Ка́тя → Ка́ти

Erkak va oʻrta jins bir xil — PR-29 da aytilgan gap tasdiqlanyapti. Yaʼni amalda ikkita naqsh bor: -а/-я va -ы/-и.

Ehtiyot boʻling Ayol jinsida -ы mi yoki -и mi — buni imlo qoidasi hal qiladi. Г, К, Х, Ж, Ш, Щ, Ч dan keyin Ы yozilmaydi, uning oʻrniga И qoʻyiladi:
кни́га → кни́ги (К dan keyin) · ру́чка → ру́чки · Ма́ша → Ма́ши
шко́ла → шко́лы (Л dan keyin — oddiy Ы) · маши́на → маши́ны
Bu PR-4 dagi shivirlovchilar qoidasining oʻsha oʻzi. U kelishiklarda qayta-qayta uchraydi.

2. Egalik — va soʻz tartibi

Oʻzbekcha Mana bu darsning eng muhim yarim daqiqasi. Ikkala tilda ham qaratqich bor, lekin ular qarama-qarshi tomonga qaraydi:

Oʻzbekcha: aka-NING kitob-i
→ egasi oldinda, va ikkala soʻz ham belgilanadi (-ning va -i).

Ruscha: кни́га бра́т-А
→ egasi orqada, va faqat bitta soʻz belgilanadi (кни́га oʻz holida qoladi).

Soʻzma-soʻz oʻgirsak, ruscha «kitob akaning» deyapti. Oʻzbek oʻquvchi avtomatik ravishda «бра́та кни́га» deb yozib yuboradi — bu esa ruschada notoʻgʻri. Egasi har doim orqada.

Ruscha	Soʻzma-soʻz	Oʻzbekcha
кни́га бра́та	kitob akaning	akaning kitobi
дом отца́	uy otaning	otaning uyi
маши́на Жасу́ра	mashina Jasurning	Jasurning mashinasi
окно́ ку́хни	deraza oshxonaning	oshxonaning derazasi
центр го́рода	markaz shaharning	shahar markazi
учи́тель Афсо́ны	oʻqituvchi Afsonaning	Afsonaning oʻqituvchisi

Э́то дом де́да. А э́то кни́га ба́бушки.

Bu — bobomning uyi. Bu esa buvimning kitobi.

Ikkala gapda ham egalik bildiruvchi soʻz ikkinchi turibdi va aynan u kelishikka kirgan. Birinchi soʻz — bosh kelishikda.

3. Нет + Роди́тельный — yoʻqlik

PR-14 da siz У меня́ есть… ni oʻrgangansiz. Uning inkori «нет» emas, «нет + Роди́тельный»:

Bor — bosh kelishik

У меня́ есть кни́га.
Menda kitob bor.

Здесь есть магази́н.

Yoʻq — Роди́тельный

У меня́ нет кни́ги.
Menda kitob yoʻq.

Здесь нет магази́на.

Oʻzbekcha Oʻzbekchada bu joyda hech narsa oʻzgarmaydi: Menda kitob bor → Menda kitob yoʻq. Ot ikkala gapda ham bir xil.
Ruschada esa oʻzgaradi: есть кни́га → нет кни́ги. Bu mantiqsiz tuyulishi mumkin, lekin qoida qatʼiy: «нет» dan keyin har doim Роди́тельный. Uni нет bilan bitta boʻlak qilib yodlang — нет вре́мени, нет де́нег, нет пробле́м — shunda oʻylab oʻtirmaysiz.

Ibora	Bosh shakl	Oʻzbekcha
нет вре́мени	вре́мя	vaqt yoʻq
нет воды́	вода́	suv yoʻq
нет рабо́ты	рабо́та	ish yoʻq
нет отве́та	отве́т	javob yoʻq
нет интерне́та	интерне́т	internet yoʻq
нет пробле́мы	пробле́ма	muammo yoʻq

Ustoz maslahati Вре́мя — alohida turadigan ot. U -мя ga tugaydigan kichik guruhdan (вре́мя, и́мя, зна́мя) va Роди́тельный'da вре́мени boʻladi, «вре́мя» yoki «вре́ма» emas. Нет вре́мени — rus tilida eng koʻp aytiladigan iboralardan biri, uni butunligicha yodlang.

4. Uchala zamonda

Zamon	Shakl	Misol
Hozir	нет	Сего́дня нет дождя́.
Kecha	не́ было	Вчера́ не́ было дождя́.
Ertaga	не бу́дет	За́втра не бу́дет дождя́.

Ehtiyot boʻling Oʻtgan zamonda har doim не́ было — oʻrta jinsda, jinsdan qatʼi nazar. Вчера́ не́ было воды́ (ayol), не́ было дождя́ (erkak), не́ было вре́мени (oʻrta) — hammasida бы́ло. Sababi PR-27 dan tanish: bu shaxssiz gap, unda ega yoʻq. Urgʻuga ham eʼtibor bering: не́ было — urgʻu не ga tushadi.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Бра́та кни́га.~~

Кни́га бра́та — egasi har doim orqada

~~У меня́ нет кни́га.~~

У меня́ нет кни́ги — «нет» dan keyin Роди́тельный

~~У меня́ нет вре́мя.~~

У меня́ нет вре́мени — -мя otlari alohida

~~Вчера́ не́ был дождь.~~

Вчера́ не́ было дождя́ — shaxssiz gap, oʻrta jins + Роди́тельный

~~Кни́га бра́т.~~

Кни́га бра́та — egasi kelishikka kiradi

Mashq

1 Bu iborani ruschaga oʻgiring: Afsonaning kitobi.

Javobni koʻrish

Кни́га Афсо́ны. Ikkita narsa: soʻz tartibi teskari (kitob oldinda), va egasi Роди́тельный'da — Афсо́на → Афсо́ны (ayol jinsi, -ы).

2 Boʻsh joyga: У меня́ нет ___. (маши́на)

Javobni koʻrish

маши́ны. «Нет» dan keyin har doim Роди́тельный. Ayol jinsi, Н dan keyin oddiy -ы. Solishtiring: У меня́ есть маши́на — bosh kelishikda.

3 -ы yoki -и? кни́га → нет ___ · шко́ла → нет ___

Javobni koʻrish

кни́ги · шко́лы. Кни́га ning oʻzagi К ga tugaydi, K dan keyin esa Ы yozilmaydi — demak -и. Шко́ла ning oʻzagi Л ga tugaydi, demak oddiy -ы.

4 Bu gapni oʻtgan zamonga oʻtkazing: Сего́дня нет дождя́.

Javobni koʻrish

Вчера́ не́ было дождя́. Shaxssiz gap, shuning uchun быть har doim oʻrta jinsda — не́ было, hatto дождь erkak jinsida boʻlsa ham. Ot esa Роди́тельный'da qoladi.

5 Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Э́то дом отца́. б) У нас нет вре́мени.
в) Бра́та маши́на но́вая. г) Здесь нет магази́на.

Javobni koʻrish

в). Toʻgʻrisi — Маши́на бра́та но́вая. Egalik bildiruvchi soʻz har doim orqada turadi. Oʻzbekcha tartibni («akaning mashinasi») ruschaga koʻchirish — bu darsdagi eng koʻp uchraydigan xato.