PR-37: Дательный 1: кому? — дать, сказать, написать, помочь
Siz bu kelishikni PR-27 dan beri ishlatyapsiz — «мне на́до», «мне нра́вится». Bugun u oʻz nomini oladi va otlarga ham qoʻllanadi. Oʻzbekcha -GA ning aynan oʻzi.
PR-37: Дательный 1: кому? — дать, сказать, написать, помочь
Bu kelishik siz uchun yangi emas. PR-27 da мне на́до dedingiz, PR-28 da мне нра́вится. Oʻshanda men sizga aytgan edim: «bu shakllar nima uchun bunday — PR-37 da». Mana, oʻsha dars. Bugun oʻsha yettita olmosh oʻz nomini oladi va otlarga ham qoʻllanadi.
Bu darsda siz
- Qoʻshimchalarni oʻrganasiz: -у/-ю va -е
- «Kimga?» degan savolga otlar bilan javob berasiz
- Ikki toʻldiruvchili gap tuzasiz: дать кому́ что
- Помога́ть nega Да́тельный olishini bilasiz
| Kelishik | Savoli | Misol | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| Имени́тельный | кто? | брат | bosh kelishik — aka |
| Да́тельный | кому́? чему́? | бра́ту | joʻnalish — akaga |
1. Qoʻshimchalar
Мужско́й — erkak
-у / -ю
брат → бра́ту
оте́ц → отцу́
учи́тель → учи́телю
Жасу́р → Жасу́ру
Сре́дний — oʻrta
-у / -ю
окно́ → окну́
письмо́ → письму́
мо́ре → мо́рю
Же́нский — ayol
-е
ма́ма → ма́ме
сестра́ → сестре́
Афсо́на → Афсо́не
Ка́тя → Ка́те
Va istisnolar ham tanish: Росси́я → Росси́и, тетра́дь → тетра́ди — aynan Предло́жный'dagi kabi.
2. Olmoshlar — siz ularni allaqachon bilasiz
| Olmosh | Да́тельный | PR-27 dan | PR-28 dan |
|---|---|---|---|
| я | мне | Мне на́до идти́. | Мне нра́вится. |
| ты | тебе́ | Тебе́ на́до отдыха́ть. | Тебе́ нра́вится? |
| он | ему́ | Ему́ на́до рабо́тать. | Ему́ нра́вится футбо́л. |
| она́ | ей | Ей на́до учи́ться. | Ей нра́вятся ко́шки. |
| мы | нам | Нам на́до спеши́ть. | Нам нра́вится здесь. |
| вы | вам | Вам на́до отдохну́ть. | Вам нра́вится Ташке́нт? |
| они́ | им | Им на́до ждать. | Им нра́вится игра́ть. |
Oʻn dars davomida siz bu yettita shaklni ishlatib keldingiz. Endi ularning nomi bor: Да́тельный паде́ж.
akaga aytdim → сказа́л бра́ту
onamga yozdim → написа́л ма́ме
menga kerak → мне на́до
Joʻnalish kelishigi ikkala tilda ham bir xil ishni qiladi va bir xil joyda turadi. Bu yerda hech qanday tuzoq yoʻq.
Va bitta joyda oʻzbekcha sizga ingliz oʻquvchidan koʻra toʻgʻriroq javob beradi — помога́ть feʼlida. Buni keyingi boʻlimda koʻring.
3. Qaysi feʼllar Да́тельный oladi
| Feʼl | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| дать | bermoq | Я дам бра́ту кни́гу. |
| сказа́ть | aytmoq | Я сказа́л ма́ме пра́вду. |
| писа́ть | yozmoq | Афсо́на пи́шет ба́бушке. |
| звони́ть | qoʻngʻiroq qilmoq | Я звоню́ дру́гу. |
| помога́ть | yordam bermoq | Бекзо́д помога́ет ба́бушке. |
| отвеча́ть | javob bermoq | Он отвеча́ет учи́телю. |
| объясня́ть | tushuntirmoq | Учи́тель объясня́ет кла́ссу. |
| меша́ть | xalaqit bermoq | Не меша́й бра́ту. |
Oʻzbekchaga qarang: akaga yordam berdim — -ga! Yaʼni oʻzbekcha sizga darrov toʻgʻri javobni beradi: помога́ть бра́ту. Xuddi shunday звони́ть (kimga qoʻngʻiroq qilmoq), отвеча́ть (kimga javob bermoq), меша́ть (kimga xalaqit bermoq) — hammasida oʻzbekcha -ga beradi va hammasi toʻgʻri.
4. Ikki toʻldiruvchili gap
Дать, сказа́ть, писа́ть kabi feʼllar ikkita toʻldiruvchi oladi: kimga (Да́тельный) va nimani (Вини́тельный).
Афсо́на пи́шет ба́бушке письмо́.
Afsona buvisiga xat yozyapti.
Ikkita toʻldiruvchi, ikkita kelishik: ба́бушке — kimga (Да́тельный), письмо́ — nimani (Вини́тельный, oʻrta jins, oʻzgarmaydi). Oʻzbekchadagi tartib ham xuddi shunday.
— Что ты сказа́л
учи́телю?
— Пра́вду.
— Oʻqituvchiga nima dedingiz?
— Haqiqatni.
Koʻp uchraydigan xatolar
Я помога́ю бра́та.
Я помога́ю бра́ту — «akaga yordam beraman»
Я звоню́ ма́му.
Я звоню́ ма́ме — «onamga qoʻngʻiroq qilaman»
Я дам брат кни́гу.
Я дам бра́ту кни́гу — kimga? Да́тельный
Он сказа́л Афсо́ну пра́вду.
Он сказа́л Афсо́не пра́вду — ayol jinsi -е oladi
Учи́тель объясня́ет класс.
Учи́тель объясня́ет кла́ссу — «sinfga tushuntiradi»
Mashq
1 Boʻsh joyga: Я звоню́ ___. (ма́ма)
Javobni koʻrish
ма́ме. Ayol jinsi Да́тельный'da -е oladi. Oʻzbekcha tekshiruv: «onamga qoʻngʻiroq qilaman» — -ga bor, demak Да́тельный.
2 Boʻsh joyga: Бекзо́д помога́ет ___. (учи́тель)
Javobni koʻrish
учи́телю. Erkak jins, -ь ga tugaydi, demak -ю. Va помога́ть Да́тельный oladi — oʻzbekchadagi «oʻqituvchiga yordam beradi» toʻgʻri javobni koʻrsatib turibdi.
3
Bu gapda ikkita toʻldiruvchini toping va kelishiklarini ayting.
Я дам бра́ту кни́гу.
Javobni koʻrish
бра́ту — kimga? Да́тельный. кни́гу — nimani? Вини́тельный. Bunday feʼllar (дать, сказа́ть, писа́ть) ikkita toʻldiruvchi oladi.
4 Nega ма́ме ikkita kelishikda bir xil koʻrinadi?
Javobni koʻrish
Ayol jinsida Да́тельный va Предло́жный shakllari bir xil: дать ма́ме va о ма́ме. Farqni predlog koʻrsatadi — predlog boʻlsa Предло́жный, boʻlmasa Да́тельный.
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Он отвеча́ет учи́телю. б) Я помога́ю сестру́.
в) Афсо́на пи́шет ба́бушке. г) Мне на́до идти́.
Javobni koʻrish
б). Toʻgʻrisi — Я помога́ю сестре́. Помога́ть Да́тельный oladi, ayol jinsi esa -е. Сестру́ — Вини́тельный shakli va u bu feʼl bilan ishlamaydi.
Kalit soʻzlar
- кому́? чему́?kimga? nimaga?
- помога́тьyordam bermoq (+ Д.п.)
- звони́тьqoʻngʻiroq qilmoq (+ Д.п.)
- объясня́тьtushuntirmoq
- отвеча́тьjavob bermoq
- меша́тьxalaqit bermoq
- пра́вдаhaqiqat, rost
- пода́рокsovgʻa
- классsinf
- пра́здникbayram
🎯 Esda qoladigan narsa
- Да́тельный = oʻzbekcha -GA. Blokdagi eng aniq moslik.
- Erkak va oʻrta: -у / -ю. Ayol: -е.
- Ayol jinsida Да́тельный va Предло́жный bir xil koʻrinadi — farqni predlog koʻrsatadi.
- Olmoshlar: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им — PR-27 dan beri tanish.
- Feʼllar: дать, сказа́ть, писа́ть, звони́ть, помога́ть, отвеча́ть, объясня́ть, меша́ть.
- Помога́ть бра́ту, «бра́та» emas — oʻzbekcha «-ga» toʻgʻri javobni beradi.
- Ikki toʻldiruvchi: дать кому́ (Д.п.) что (В.п.).