PR-38: Дательный 2: мне холодно, ему нравится, по улице, к другу
Da'telniy padejining qolgan ishlari: holat (мне хо́лодно), yosh (мне два́дцать лет) va ikkita predlog — К va ПО. Bu yerda oʻzbekcha -GA ning chegarasi ochiladi.
PR-38: Дательный 2: мне холодно, ему нравится, по улице, к другу
Kecha siz Да́тельный'ni feʼllar bilan koʻrdingiz — дать бра́ту, помога́ть ма́ме. Bugun uning qolgan ishlarini olamiz, va ular orasida siz allaqachon har kuni ishlatadigan ikkitasi bor: мне хо́лодно va мне два́дцать лет. Oxirida esa bir narsani aniqlaymiz: oʻzbekcha -GA ruschada har doim ham Да́тельный boʻlavermaydi.
Bu darsda siz
- Holat bildirasiz: мне хо́лодно, ему́ гру́стно
- Yoshni aytasiz: мне два́дцать оди́н год
- К predlogini oʻrganasiz: к бра́ту, к врачу́
- ПО predlogini oʻrganasiz: по у́лице, по телефо́ну
1. Holat — ega yoʻq gaplar
PR-28 da bu qurilishni koʻrgan edingiz. Endi uning nomi bor: bu shaxssiz gap va undagi olmosh Да́тельный'da turadi.
| Ruscha | Oʻzbekcha | Ruscha | Oʻzbekcha |
|---|---|---|---|
| Мне хо́лодно. | Menga sovuq. | Мне гру́стно. | Menga gʻamgin. |
| Мне жа́рко. | Menga issiq. | Мне ве́село. | Menga quvnoq. |
| Мне интере́сно. | Menga qiziq. | Ему́ тру́дно. | Unga qiyin. |
| Мне ску́чно. | Menga zerikarli. | Ей легко́. | Unga oson. |
Zamonlar PR-27 dagidek ishlaydi — har doim oʻrta jinsda:
| Kecha | Bugun | Ertaga |
|---|---|---|
| Мне бы́ло хо́лодно. | Мне хо́лодно. | Мне бу́дет хо́лодно. |
2. Yosh — bu ham Да́тельный
PR-36 da siz Мне два́дцать оди́н год deb aytgan edingiz. Nega мне? Chunki rus tilida yosh Да́тельный bilan aytiladi.
— Ско́лько
тебе́ лет?
— Мне два́дцать оди́н год. А
Бекзо́ду де́сять.
— Necha yoshdasan?
— Yigirma bir yoshdaman. Bekzod
esa oʻn yoshda.
Otlarda ham xuddi shunday: Бекзо́ду де́сять лет. Soʻzma-soʻz: «Bekzodga oʻn yil».
Oʻzbekcha: Men yigirma yoshdaman — «men» ega, «yoshda» — oʻrin.
Ruscha: Мне два́дцать лет — ega yoʻq, «менга» — joʻnalish.
Yaʼni ruschada gap soʻzma-soʻz «menga yigirma yil» deyapti. Bu qurilishni oʻylab oʻtirmang — uni butun ibora sifatida yodlang, xuddi мне хо́лодно kabi.
3. К — odam tomon
| Ibora | Maʼnosi | Jufti (PR-35) |
|---|---|---|
| к бра́ту | akamning oldiga | от бра́та — akamdan |
| к врачу́ | shifokorga | от врача́ — shifokordan |
| к ба́бушке | buvimning oldiga | от ба́бушки |
| к окну́ | deraza tomon | от окна́ |
| ко мне | mening oldimga | от меня́ |
maktabga boraman → в шко́лу (В.п., PR-33)
ishga boraman → на рабо́ту (В.п.)
akamga boraman → к бра́ту (Д.п., bugun)
shifokorga boraman → к врачу́ (Д.п.)
Qoida oddiy: joy boʻlsa — в yoki на + Вини́тельный. Odam boʻlsa — к + Да́тельный. «Я иду́ к шко́ле» ham mumkin, lekin u boshqa maʼno beradi: «maktab tomon ketyapman» — binoning yoniga, ichiga emas.
4. ПО — boʻylab
| Ibora | Maʼnosi | Izoh |
|---|---|---|
| по у́лице | koʻcha boʻylab | harakat yoʻnalishi emas, yuza |
| по го́роду | shahar boʻylab | гуля́ть по го́роду — sayr qilmoq |
| по телефо́ну | telefon orqali | говори́ть по телефо́ну |
| по ра́дио | radio orqali | слу́шать по ра́дио |
| по суббо́там | shanba kunlari | takrorlanadigan vaqt |
Мы гуля́ем по го́роду и говори́м по телефо́ну с ма́мой.
Shahar boʻylab sayr qilyapmiz va telefonda onam bilan gaplashyapmiz.
Ikkita по, ikki xil maʼno: birinchisi joy boʻylab, ikkinchisi vosita orqali. С ма́мой esa keyingi darsning mavzusi.
5. Olmoshlar predlog bilan
| Olmosh | Predlogsiz | К bilan | ПО bilan |
|---|---|---|---|
| я | мне | ко мне | по мне |
| ты | тебе́ | к тебе́ | по тебе́ |
| он | ему́ | к нему́ | по нему́ |
| она́ | ей | к ней | по ней |
| они́ | им | к ним | по ним |
Ко мне — к emas, ко. Bu обо мне (PR-31) va со мной (PR-39) bilan bir xil hodisa: talaffuzni yengillashtirish uchun predlogga unli qoʻshiladi.
Koʻp uchraydigan xatolar
Я хо́лодно.
Мне хо́лодно — bu holat, ega emas
Я два́дцать лет.
Мне два́дцать лет — yosh Да́тельный bilan aytiladi
Я иду́ к шко́лу.
Я иду́ в шко́лу — joy uchun В + Вини́тельный
Я иду́ в бра́та.
Я иду́ к бра́ту — odam uchun К + Да́тельный
Я говорю́ по телефо́н.
Я говорю́ по телефо́ну — ПО ham Да́тельный oladi
Mashq
1 Bu gapni ruschaga oʻgiring: Menga sovuq edi.
Javobni koʻrish
Мне бы́ло хо́лодно. Shaxssiz gap, shuning uchun быть oʻrta jinsda — бы́ло, gapirayotgan odamning jinsidan qatʼi nazar.
2 Boʻsh joyga: ___ де́сять лет. (Бекзо́д)
Javobni koʻrish
Бекзо́ду. Yosh Да́тельный bilan aytiladi — otlarda ham: erkak jins -у oladi. Soʻzma-soʻz: «Bekzodga oʻn yil».
3 в yoki к? Я иду́ ___ шко́лу, а пото́м ___ врачу́.
Javobni koʻrish
в шко́лу (joy → Вини́тельный), к врачу́ (odam → Да́тельный). Oʻzbekcha ikkalasida ham -ga, lekin ruschada tanlov bor.
4 Boʻsh joyga: Мы гуля́ем по ___. (го́род)
Javobni koʻrish
го́роду. ПО Да́тельный oladi, erkak jins esa -у. Maʼnosi: «shahar boʻylab».
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Ей ску́чно. б) Мне два́дцать три го́да.
в) Я иду́ в бра́та. г) Мы говори́м по телефо́ну.
Javobni koʻrish
в). Toʻgʻrisi — Я иду́ к бра́ту. Manzil odam boʻlsa, к + Да́тельный ishlatiladi. В faqat joy uchun.
Kalit soʻzlar
- мне хо́лодноmenga sovuq
- мне гру́стноmenga gʻamgin
- ве́селоquvnoq
- к бра́туakamning oldiga
- ко мнеmening oldimga
- по у́лицеkoʻcha boʻylab
- по телефо́нуtelefonda
- врачshifokor
- зима́qish
- ша́рфsharf
🎯 Esda qoladigan narsa
- Holat: мне хо́лодно, ему́ гру́стно — ega yoʻq, olmosh Да́тельный'da.
- Zamon: мне бы́ло / мне бу́дет — har doim oʻrta jinsda.
- Yosh ham Да́тельный: мне два́дцать лет, Бекзо́ду де́сять.
- К + Да́тельный = odam tomon. Jufti — от (PR-35).
- ПО + Да́тельный = boʻylab, orqali: по у́лице, по телефо́ну.
- Oʻzbekcha -GA ikkiga boʻlinadi: joy → в/на + Вини́тельный · odam → к + Да́тельный.
- Ко мне — обо мне, со мной bilan bir xil hodisa.