PR-41: Olmoshlarning turlanishi: меня, мне, мной, обо мне
Yangi hech narsa yoʻq — siz bu shakllarning hammasini allaqachon ishlatgansiz. Bugun ular bitta jadvalga yigʻiladi va nihoyat tizim koʻrinadi.
PR-41: Olmoshlarning turlanishi: меня, мне, мной, обо мне
Bu dars yigʻuvchi dars. Unda bitta ham yangi shakl yoʻq — siz ularning hammasini oʻn ikki dars davomida bittalab uchratgansiz: меня́ (PR-32), мне (PR-27), обо мне (PR-31), мной (PR-39), у меня́ (PR-14). Bugun ular bitta jadvalda turadi — va shundan keyin siz tizimni koʻrasiz, alohida soʻzlarni emas.
Bu darsda siz
- Butun olmosh jadvalini bir joyda koʻrasiz
- Uchta yengillikni topasiz — yodlanadigan narsa kam
- Н qoidasini toʻliq bilib olasiz
- Oʻzbekcha olmoshlar bilan yonma-yon qoʻyasiz
1. Butun jadval
| Kelishik | я | ты | он / оно́ | она́ |
|---|---|---|---|---|
| Имени́тельный | я | ты | он | она́ |
| Роди́тельный | меня́ | тебя́ | его́ | её |
| Да́тельный | мне | тебе́ | ему́ | ей |
| Вини́тельный | меня́ | тебя́ | его́ | её |
| Твори́тельный | мной | тобо́й | им | ей |
| Предло́жный | обо мне | о тебе́ | о нём | о ней |
| Kelishik | мы | вы | они́ |
|---|---|---|---|
| Имени́тельный | мы | вы | они́ |
| Роди́тельный | нас | вас | их |
| Да́тельный | нам | вам | им |
| Вини́тельный | нас | вас | их |
| Твори́тельный | на́ми | ва́ми | и́ми |
| Предло́жный | о нас | о вас | о них |
2. Uchta yengillik
1Р.п. = В.п.
Har doim: меня́ / меня́, тебя́ / тебя́,
его́ / его́, нас / нас.
Bu jonli otlardagi qoidaning oʻzi (PR-32) — olmoshlar ham «jonli».
Demak oltita emas, beshta shakl.
2Мы va вы juda oson
нас · нам · нас · на́ми · о нас
Faqat toʻrtta boshqa shakl, va ular bir-biriga oʻxshaydi.
Вы ham xuddi shunday: вас, вам, ва́ми.
3Она́ da «ей» ikki marta
ей — ham Да́тельный, ham Твори́тельный.
Дать ей · с ней.
Farqni gap va predlog koʻrsatadi.
3. Н qoidasi — toʻliq
его́ → у него́ · ему́ → к нему́ · её → без неё · ей → с ней · их → о́коло них · и́ми → с ни́ми
Predlogsiz esa Н yoʻq: его́ нет, я ви́жу их, дай ему́.
Bu qoida faqat uchinchi shaxsga tegishli. Меня́, тебя́, нас, вас hech qachon oʻzgarmaydi.
Predlogsiz — Н yoʻq
Его́ нет до́ма.
Я ви́жу её.
Дай им кни́гу.
Predlog bilan — Н bor
У него́ есть брат.
Я ду́маю о ней.
Мы идём с ни́ми.
4. Uchta predlog unli oladi
Bu ham tanish — siz uni uch marta koʻrgansiz. Endi uchtasi birga:
| Predlog | Odatda | Bu olmosh bilan | Qayerda koʻrgansiz |
|---|---|---|---|
| о | о кни́ге | обо мне | PR-31 |
| к | к бра́ту | ко мне | PR-38 |
| с | с бра́том | со мной | PR-39 |
men · mening · menga · meni · menda · mendan
я · меня́ · мне · меня́ · обо мне · от меня́
Oltita shakl — oltita shakl. Tushuncha bir xil, tartib bir xil, ish bir xil. Faqat ruscha shakllar bir-biriga oʻxshamaydi (я → меня́ → мне → мной), oʻzbekchada esa oʻzak turibdi va faqat qoʻshimcha almashadi (men-ing, men-ga, men-i).
Yaʼni bu yerda qiyinchilik tushunishda emas, yodlashda. Va yodlash uchun eng yaxshi yoʻl — jadvalni emas, iboralarni yodlash: у меня́ есть, мне на́до, я ду́маю о тебе́, пойдём со мной. Siz allaqachon shunday qilgansiz.
5. Amalda
— Ты зна́ешь его́?
— Да. У него́ есть маши́на. Я
ча́сто говорю́ с ним.
— Uni tanaysanmi?
— Ha. Uning mashinasi bor. Men u
bilan tez-tez gaplashaman.
Bitta odam, uchta shakl: его́ (predlogsiz), него́ (predlog bilan), ним (Твори́тельный, predlog bilan).
Мне гру́стно. Она́ не звони́ла мне. Я ду́мал о ней весь ве́чер.
Menga gʻamgin. U menga qoʻngʻiroq qilmadi. Butun kechqurun u haqida oʻyladim.
Koʻp uchraydigan xatolar
У его́ есть брат.
У него́ есть брат — predlogdan keyin Н
Я ви́жу него́.
Я ви́жу его́ — predlog yoʻq, demak Н ham yoʻq
Пойдём с мной.
Пойдём со мной — predlogga unli qoʻshiladi
Он ду́мает о мне.
Он ду́мает обо мне — oʻsha qoida
Я жду он.
Я жду его́ — olmosh ham kelishikka kiradi
Mashq
1 Boʻsh joyga: У ___ есть соба́ка. (она́)
Javobni koʻrish
неё. У — predlog, demak Н qoʻshiladi: её → неё. Predlogsiz boʻlganda её qolardi: я ви́жу её.
2 Nega меня́ ikkita kelishikda bir xil?
Javobni koʻrish
Chunki olmoshlarda Роди́тельный = Вини́тельный — har doim. Bu jonli otlardagi qoidaning oʻsha oʻzi (PR-32). Shuning uchun oltita emas, beshta shakl yodlanadi.
3 Boʻsh joyga: Мы идём ___. («ular bilan» maʼnosida)
Javobni koʻrish
с ни́ми. Твори́тельный shakli и́ми, va predlogdan keyin Н qoʻshiladi.
4
Bu uchta shakl bitta olmoshdan. Qaysi olmosh?
ей · её · о ней
Javobni koʻrish
она́. Её — Роди́тельный va Вини́тельный; ей — Да́тельный va Твори́тельный; о ней — Предло́жный. Bu olmoshda ikkita shakl ikki martadan ishlatiladi.
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Я ду́маю о нём. б) У его́ есть маши́на.
в) Дай им кни́гу. г) Пойдём со мной.
Javobni koʻrish
б). Toʻgʻrisi — У него́ есть маши́на. Predlogdan keyin Н qoʻshiladi. Qolgan uchtasi toʻgʻri: о нём (predlog bor — Н bor), им (predlog yoʻq — Н yoʻq), со мной (unli qoʻshilgan).
Kalit soʻzlar
- меня́ / мне / мнойmeni / menga / men bilan
- тебя́ / тебе́ / тобо́йseni / senga / sen bilan
- его́ / ему́ / имuni / unga / u bilan
- её / ейuni / unga (ayol)
- нас / нам / на́миbizni / bizga / biz bilan
- их / им / и́миularni / ularga / ular bilan
- у него́unda
- со мнойmen bilan
- звони́тьqoʻngʻiroq qilmoq
- бата́реяbatareya
🎯 Esda qoladigan narsa
- Yangi shakl yoʻq — hammasini allaqachon ishlatgansiz.
- Р.п. = В.п. har doim: меня́, тебя́, его́, нас.
- Predlogdan keyin Н — faqat он / она́ / они́ da: у него́, о ней, с ни́ми.
- Predlogsiz Н yoʻq: его́ нет, я ви́жу её.
- Обо мне, ко мне, со мной — uchta predlog unli oladi.
- Oʻzbekcha olmoshlar ham oltita shaklda turlanadi — tushuncha bir xil, faqat ruscha shakllar bir-biriga oʻxshamaydi.
- Jadvalni emas, iboralarni yodlang: у меня́ есть, мне на́до, о тебе́, со мной.