PR-42: Egalik olmoshlarining turlanishi: моего, моей, моим, о моём
Мой, твой, наш, ваш — sifat kabi turlanadi. Va bitta katta yengillik bor: его́, её, их umuman oʻzgarmaydi, hech qachon, hech qanday kelishikda.
PR-42: Egalik olmoshlarining turlanishi: моего, моей, моим, о моём
PR-10 da siz мой, моя́, моё, мои́ ni oʻrgandingiz — lekin faqat bosh kelishikda. Endi ular kelishiklarga kiradi. Yaxshi xabar ikkita: birinchidan, ular sifat kabi turlanadi, yaʼni keyingi dars uchun tayyorgarlik boʻladi. Ikkinchidan — va bu ancha yoqimliroq — uchtasi umuman turlanmaydi.
Bu darsda siz
- Мой ni oltita kelishikda turlaysiz
- Наш va ваш ning naqshini bilasiz
- Его́, её, их hech qachon oʻzgarmasligini oʻrganasiz
- -ОГО ning [ово] boʻlib oʻqilishini eslab qolasiz
1. Мой — toʻliq jadval
| Kelishik | erkak | ayol | oʻrta | koʻplik |
|---|---|---|---|---|
| Имени́тельный | мой | моя́ | моё | мои́ |
| Роди́тельный | моего́ | мое́й | моего́ | мои́х |
| Да́тельный | моему́ | мое́й | моему́ | мои́м |
| Вини́тельный | мой / моего́ | мою́ | моё | мои́ / мои́х |
| Твори́тельный | мои́м | мое́й | мои́м | мои́ми |
| Предло́жный | о моём | о мое́й | о моём | о мои́х |
1. Erkak va oʻrta jins deyarli bir xil — farq faqat bosh kelishikda va Вини́тельный'da.
2. Ayol jinsida deyarli hamma joyda мое́й — toʻrtta kelishikda bitta shakl! Faqat моя́ va мою́ boshqacha.
3. Вини́тельный yangi shakl yaratmaydi — u yo bosh kelishikni, yo Роди́тельный'ni takrorlaydi (jonlilikka qarab, PR-32).
Yaʼni yodlanadigan haqiqiy shakllar: моего́, моему́, мои́м, о моём, мое́й, мою́, мои́х, мои́ми.
2. Твой, наш, ваш
Твой aynan мой kabi turlanadi — bitta harf almashadi: твоего́, твоему́, твои́м, о твоём, твое́й, твою́.
Наш va ваш biroz boshqacha, lekin ular ham bir-biriga oʻxshaydi:
| Kelishik | erkak / oʻrta | ayol | koʻplik |
|---|---|---|---|
| Имени́тельный | наш / на́ше | на́ша | на́ши |
| Роди́тельный | на́шего | на́шей | на́ших |
| Да́тельный | на́шему | на́шей | на́шим |
| Вини́тельный | наш / на́ше | на́шу | на́ши |
| Твори́тельный | на́шим | на́шей | на́шими |
| Предло́жный | о на́шем | о на́шей | о на́ших |
3. Его́, её, их — bular turlanmaydi
его́ дом · в его́ до́ме · с его́ бра́том · о его́ семье́
её кни́га · без её кни́ги
их дети · о их де́тях
Va diqqat: bu yerda Н qoʻshilmaydi! «У него́ есть» — olmosh; «его́ дом» — egalik. Ikkinchisida predlogdan keyin ham его́ qoladi.
Olmosh — Н oladi
У него́ есть дом.
Uning uyi bor.
Bu yerda его́ — «u» degani, olmosh.
Egalik — Н olmaydi
Я был в его́ до́ме.
Men uning uyida edim.
Bu yerda его́ — «uning» degani, egalik.
kitobim · kitobing · kitobi · kitobimiz
Va kelishik qoʻshimchasi undan keyin keladi: kitob-im-ni, kitob-im-ga. Yaʼni bitta soʻz, ikkita qoʻshimcha.
Ruschada esa ikkita alohida soʻz bor va ikkalasi ham oʻzgaradi: моего́ бра́та. Bu koʻproq ish, lekin mantiq oddiy — egalik olmoshi otga qanday moslashsa, shunday oʻzgaradi.
Va bitta yaxshi xabar: oʻzbekchada -i (uning) hech qachon oʻzgarmaydi — kitobi, kitobini, kitobiga. Ruschada ham xuddi shunday: его́, её, их hech qachon oʻzgarmaydi. Bu yerda ikkala til bir xil ish qilyapti.
4. Amalda
Э́то дом моего́ бра́та. В на́шем дворе́ есть де́рево.
Bu akamning uyi. Bizning hovlimizda daraxt bor.
Ikkala iborada ham ikkita soʻz birga oʻzgargan: моего́ бра́та (Роди́тельный), на́шем дворе́ (Предло́жный).
Я говорю́ с мои́м дру́гом о его́ рабо́те.
Doʻstim bilan uning ishi haqida gaplashyapman.
Мои́м oʻzgardi (Твори́тельный), lekin его́ oʻzgarmadi — u hech qachon oʻzgarmaydi. Ot esa oʻzgardi: рабо́те.
Koʻp uchraydigan xatolar
Э́то дом мой бра́та.
Э́то дом моего́ бра́та — egalik olmoshi ham kelishikka kiradi
В наш дворе́ есть де́рево.
В на́шем дворе́ — ot bilan birga oʻzgaradi
Я был в него́ до́ме.
Я был в его́ до́ме — egalik maʼnosida Н qoʻshilmaydi
Я ви́жу его́ до́ма. («uning uyini» maʼnosida)
Я ви́жу его́ дом — дом jonsiz, demak oʻzgarmaydi
Я ду́маю о мой брат.
Я ду́маю о моём бра́те — ikkala soʻz ham oʻzgaradi
Mashq
1 Boʻsh joyga: Э́то кни́га ___ сестры́. (моя́)
Javobni koʻrish
мое́й. Сестры́ — Роди́тельный, demak egalik olmoshi ham Роди́тельный'da. Ayol jinsida bu shakl toʻrtta kelishikda ishlatiladi: мое́й.
2 Boʻsh joyga: В ___ дворе́ игра́ют де́ти. (наш)
Javobni koʻrish
на́шем. Во дворе́ — Предло́жный, demak egalik olmoshi ham: на́шем. Ikkala soʻz birga oʻzgaradi.
3 Boʻsh joyga: Я был в ___ до́ме. (его́)
Javobni koʻrish
его́ — oʻzgarmaydi! Его́, её, их egalik maʼnosida hech qachon turlanmaydi va predlogdan keyin Н ham olmaydi. Faqat ot oʻzgardi: до́ме.
4 моего́ qanday oʻqiladi?
Javobni koʻrish
[маиво́]. -ОГО birikmasi har doim [ово] boʻlib oʻqiladi — его́ [йиво́] dagi qoidaning oʻsha oʻzi (PR-32). Bu keyingi darsda sifatlarda ham uchraydi: но́вого [но́вава].
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Э́то дом моего́ бра́та. б) В на́шем дворе́ ти́хо.
в) Я был в него́ до́ме. г) Я говорю́ с мои́м дру́гом.
Javobni koʻrish
в). Toʻgʻrisi — в его́ до́ме. Его́ bu yerda egalik («uning»), demak Н qoʻshilmaydi. У него́ boshqa narsa — u yerda его́ olmosh («u»).
Kalit soʻzlar
- моего́ / мое́йmening (turlangan)
- на́шего / на́шемbizning (turlangan)
- его́ / её / ихuning / ularning — oʻzgarmaydi
- дворhovli
- сосе́дqoʻshni
- подъе́здpodyezd, kirish
- де́ревоdaraxt
- го́лосovoz
- семья́oila
- де́тиbolalar
🎯 Esda qoladigan narsa
- Мой, твой, наш, ваш sifat kabi turlanadi va ot bilan birga oʻzgaradi.
- Ayol jinsida мое́й toʻrtta kelishikda ishlatiladi — yodlash oson.
- Erkak va oʻrta jins deyarli bir xil.
- Его́, её, их — hech qachon oʻzgarmaydi va Н olmaydi.
- Farqni ajrating: у него́ (olmosh) va в его́ до́ме (egalik).
- -ОГО → [ово]: моего́ [маиво́].
- Oʻzbekchada egalik qoʻshimcha bilan (kitobim), ruschada alohida soʻz bilan — lekin -i va его́ ikkalasi ham oʻzgarmaydi.