PR-60: Shartli mayl — бы: если бы, я хотел бы, на твоём месте я бы…
Rus tilidagi eng oson qurilishlardan biri: oʻtgan zamon + БЫ. Tuslanish yoʻq, zamon yoʻq, istisno yoʻq — bitta soʻz butun mayl yasaydi.
PR-60: Shartli mayl — бы: если бы, я хотел бы, на твоём месте я бы…
Bu dars — dam olish. Rus tilidagi shartli mayl (усло́вное наклоне́ние) bitta soʻz bilan yasaladi: бы. Va u qoʻshiladigan shakl — oddiy oʻtgan zamon. Tuslanish yoʻq. Zamon yoʻq. Istisno yoʻq.
Bu darsda siz
- Oʻtgan zamon + бы qolipini oʻrganasiz
- Е́сли бы…, … бы qurilishini yasaysiz
- Muloyim soʻrov aytasiz: я хоте́л бы
- Maslahat berasiz: на твоём ме́сте я бы…
1. Yasalishi
| Oʻtgan zamon | Shartli mayl | Maʼnosi |
|---|---|---|
| я чита́л | я чита́л бы | oʻqirdim |
| она́ сказа́ла | она́ сказа́ла бы | aytardi |
| мы пошли́ | мы пошли́ бы | borardik |
| я хоте́л | я хоте́л бы | xohlardim |
Бы ning joyi erkin: Я бы сказа́л va Я сказа́л бы — ikkalasi ham toʻgʻri. Odatda u feʼldan keyin yoki gapning birinchi urgʻuli soʻzidan keyin turadi.
2. Е́сли бы… , … бы
Е́сли бы я знал, я бы сказа́л.
Bilganimda aytardim.
Diqqat: бы ikkala qismda ham bor. Birinchisida е́сли бы, ikkinchisida yolgʻiz бы.
Е́сли я узна́ю, я скажу́. — Bilsam, aytaman. Haqiqiy shart: hali boʻlishi mumkin.
Е́сли бы я знал, я бы сказа́л. — Bilganimda aytardim. Noreal shart: bilmadim, aytmadim.
Birinchisida oddiy zamonlar ishlatiladi, ikkinchisida — oʻtgan zamon + бы. Buni chalkashtirmang.
3. Muloyim soʻrov
| Toʻgʻridan-toʻgʻri | Muloyimroq | Maʼnosi |
|---|---|---|
| Я хочу́ ко́фе. | Я хоте́л бы ко́фе. | Kofe xohlardim. |
| Мо́жно спроси́ть? | Мо́жно бы́ло бы спроси́ть? | Soʻrasam boʻladimi? |
| Вы помо́жете? | Вы не помогли́ бы? | Yordam bermasmidingiz? |
Я хоте́л бы — restoran, doʻkon va rasmiy suhbatda eng koʻp ishlatiladigan ibora. Uni butunligicha yodlang: ayol kishi я хоте́ла бы deydi.
4. Maslahat: на твоём ме́сте
На твоём ме́сте я бы не пошёл.
Sening oʻrningda boʻlsam, bormasdim.
Bu maslahat berishning eng muloyim yoʻli — chunki u buyruq emas. Rasmiy shakli: на ва́шем ме́сте.
bilganimda aytardim → е́сли бы я знал, я бы сказа́л
xohlardim → я хоте́л бы
sening oʻrningda boʻlsam, bormasdim → на твоём ме́сте я бы не пошёл
Yaʼni oʻzbekchada bir necha shakl bor, ruschada bittasi. Bu safar ruscha osonroq.
Faqat bitta narsani eslab qoling: oʻzbekchada shart birinchi qismda belgilanadi (bilganimda), ruschada esa ikkala qismda ham бы qoʻyiladi.
5. Yana bir necha ishlatilishi
| Ibora | Maʼnosi |
|---|---|
| Что бы ты сде́лал? | Sen nima qilarding? |
| Я бы не сказа́л. | Men aytmasdim. |
| Хорошо́ бы отдохну́ть. | Dam olsak yaxshi boʻlardi. |
| Он мог бы помо́чь. | U yordam bera olardi. |
Koʻp uchraydigan xatolar
Е́сли бы я зна́ю, я бы сказа́л.
Е́сли бы я знал — бы faqat oʻtgan zamon bilan
Е́сли бы я знал, я сказа́л.
…я бы сказа́л — бы ikkala qismda ham kerak
Я бы хочу́ ко́фе.
Я хоте́л бы ко́фе — oʻtgan zamon shakli
Е́сли бы за́втра бу́дет дождь…
Е́сли за́втра бу́дет дождь… — haqiqiy shart, бы siz
Mashq
1 Shartli mayl qanday yasaladi?
Javobni koʻrish
Oʻtgan zamon + бы. Boshqa hech narsa: tuslanish yoʻq, zamon yoʻq. Shakl faqat jinsga qaraydi, chunki u oʻtgan zamon.
2 Boʻsh joyga: Е́сли бы я ___, я бы сказа́л. (знать)
Javobni koʻrish
знал. Бы faqat oʻtgan zamon bilan ishlaydi. «Е́сли бы я зна́ю» — xato.
3
Bu ikki gapning farqi nima?
Е́сли я узна́ю, я скажу́. · Е́сли бы я знал, я бы сказа́л.
Javobni koʻrish
Birinchisi — haqiqiy shart: hali boʻlishi mumkin («bilsam, aytaman»). Ikkinchisi — noreal: bilmadim, aytmadim («bilganimda aytardim»).
4 Bu gapni muloyimroq qiling: Я хочу́ ко́фе.
Javobni koʻrish
Я хоте́л бы ко́фе (ayol kishi: я хоте́ла бы). Bu restoran va doʻkonda eng koʻp ishlatiladigan ibora.
5
Qaysi gap notoʻgʻri?
а) Я бы не сказа́л. б) Е́сли бы я знал, я бы помо́г.
в) Я бы хочу́ ко́фе. г) На твоём ме́сте я бы не пошёл.
Javobni koʻrish
в). Toʻgʻrisi — Я хоте́л бы ко́фе. Бы hozirgi zamon bilan ishlatilmaydi — faqat oʻtgan zamon bilan.
Kalit soʻzlar
- быshart mayli yuklamasi
- е́сли быagar … boʻlganda
- я хоте́л быxohlardim
- на твоём ме́стеsening oʻrningda
- сове́тmaslahat
- оши́бкаxato
- о́пытtajriba
- верну́тьсяqaytmoq
- ча́щеtez-tezroq
- бо́льше · ме́ньшеkoʻproq · kamroq
🎯 Esda qoladigan narsa
- Butun qoida: oʻtgan zamon + бы. Tuslanish ham, zamon ham yoʻq.
- Е́сли бы…, … бы — бы ikkala qismda.
- Е́сли (haqiqiy shart) ↔ е́сли бы (noreal shart).
- Я хоте́л бы — muloyim soʻrovning standart shakli.
- На твоём ме́сте я бы… — maslahat berishning muloyim yoʻli.
- Oʻzbekchada bir necha shakl bor, ruschada bittasi — bu safar ruscha osonroq.