Russian

PR-65: Если va когда — shart va vaqt ergash gaplari

Когда́ — aniq boʻladigan narsa, е́сли — boʻlishi mumkin narsa. Va rus tilining eng katta tuzogʻi: kelasi zamonda ikkala qismda ham kelasi zamon.

powerty

Aug. 24, 2026

2 6 min 0

PR-65: Если va когда — shart va vaqt ergash gaplari

Ikki gapga qarang: «Когда́ он придёт, мы начнём» va «Е́сли он придёт, мы начнём». Bitta soʻz farq qiladi. Lekin birinchisida siz uni kutyapsiz — u albatta keladi. Ikkinchisida esa kelishiga ishonchingiz yoʻq. Rus tilida bu farq har doim eshitiladi.

Bu darsda siz

Когда́ (vaqt) bilan е́сли (shart) ni ajratasiz
Rus tilining eng katta tuzogʻini yengasiz: kelasi zamon ikkala qismda ham
Feʼl turi когда́ ning maʼnosini qanday oʻzgartirishini koʻrasiz
Как то́лько, пока́, по́сле того́ как — vaqtning boshqa bogʻlovchilarini olasiz
Vergulni toʻgʻri joyga qoʻyasiz

Ergash gap oldinda Когда́ / Е́сли + gap , asosiy gap

Ergash gap keyinda asosiy gap , когда́ / е́сли + gap

1. Когда́ yoki е́сли? — ishonch darajasi

КОГДА́ — vaqt

Когда́ он придёт, мы начнём.
U kelganda boshlaymiz.

U keladi — bu aniq. Faqat qachonligi nomaʼlum.

Е́СЛИ — shart

Е́сли он придёт, мы начнём.
Agar u kelsa, boshlaymiz.

U kelmasligi ham mumkin. Bu — shart.

Oʻzbekcha Oʻzbekchada bu farq qoʻshimchada turadi:

kelganda — vaqt → когда́
kelsa (yoki agar bilan) — shart → е́сли

Yaʼni oʻzbek oʻquvchisi bu ikkisini allaqachon ajratadi. Faqat ruschada farq feʼlda emas, bogʻlovchida koʻrsatiladi.

2. Eng katta tuzoq: kelasi zamon ikkala qismda ham

Bu darsning asosiy qismi shu. Oʻzbekchada «borsam» — zamoni yoʻq shakl. Ruschada esa zamon aytilishi shart: gap kelajak haqida boʻlsa, е́сли yoki когда́ dan keyin ham kelasi zamon turadi.

Oʻzbekcha	Ruscha	Diqqat
Ertaga yomgʻir yogʻsa, uyda qolaman.	Е́сли за́втра бу́дет дождь, я оста́нусь до́ма.	бу́дет — kelasi zamon
Toshkentga borsam, senga qoʻngʻiroq qilaman.	Е́сли я бу́ду в Ташке́нте, я тебе́ позвоню́.	бу́ду — kelasi zamon
Uyga borganimda, senga qoʻngʻiroq qilaman.	Когда́ я приду́ домо́й, я тебе́ позвоню́.	приду́ — kelasi zamon
Vaqt boʻlsa, kelaman.	Е́сли бу́дет вре́мя, я приду́.	ikkala feʼl ham kelajakda

Diqqat Bu yerda rus tili ingliz tilidan ham, oʻzbek tilidan ham farq qiladi. Ruschada mantiq juda oddiy: voqea kelajakda boʻlsa — feʼl kelasi zamonda. Istisno yoʻq.

~~Е́сли за́втра идёт дождь…~~ → Е́сли за́втра бу́дет дождь…

3. Когда́ va feʼl turi — bir soʻz, ikki manzara

Когда́ dan keyin qaysi turdagi (вид) feʼl turgani gapning maʼnosini butunlay oʻzgartiradi.

НСВ — bir vaqtda yoki takror

Когда́ я чита́ю…

Когда́ я чита́ю, я не слу́шаю му́зыку.
Oʻqiyotganimda musiqa eshitmayman. — Har safar, bir vaqtning oʻzida.

СВ — avval bu, keyin u

Когда́ я прочита́л…

Когда́ я прочита́л письмо́, я всё по́нял.
Xatni oʻqib boʻlgach, hammasini tushundim. — Ketma-ketlik.

Yonma-yon

Когда́ Дилно́за гото́вила у́жин, Жасу́р накрыва́л на стол.

Dilnoza kechki ovqat tayyorlayotganda, Jasur dasturxon yozardi.

НСВ — ikkala ish bir vaqtda ketyapti.

Yonma-yon

Когда́ Дилно́за пригото́вила у́жин, все се́ли за стол.

Dilnoza kechki ovqatni tayyorlab boʻlgach, hamma dasturxonga oʻtirdi.

СВ — avval ovqat tayyor boʻldi, keyin oʻtirishdi.

Oʻzbekcha Bu farq oʻzbekchada ham bor, faqat u feʼlning oʻzida koʻrsatiladi:

oʻqiyotganimda — davom etyapti → когда́ + НСВ
oʻqib boʻlgach, oʻqigandan keyin — tugadi → когда́ + СВ

Yaʼni siz bu maʼnolarni allaqachon ajratasiz. Ruschada esa когда́ soʻzi oʻzgarmaydi — butun ish feʼl turiga tushadi. Shuning uchun когда́ li gap yozayotganda birinchi savol har doim bitta: «bu ish tugadimi yoki davom etyaptimi?»

4. Е́сли ↔ е́сли бы — real va noreal

PR-60 da бы ni oʻrgangansiz. Ikkalasini bir joyga qoʻyamiz, chunki oʻquvchilar aynan shu yerda adashadi.

Е́СЛИ — boʻlishi mumkin

Е́сли у меня́ бу́дет вре́мя, я приду́.
Vaqtim boʻlsa, kelaman.

Hali hech narsa hal boʻlmagan. Бы yoʻq.

Е́СЛИ БЫ — boʻlmadi / boʻlmaydi

Е́сли бы у меня́ бы́ло вре́мя, я бы пришёл.
Vaqtim boʻlganda edi, kelardim.

Vaqt yoʻq. Ikkala qismda ham бы + oʻtgan zamon.

Qoida Бы real shart bilan hech qachon uchrashmaydi. Gapda бу́дет bor boʻlsa — бы yoʻq. Gapda бы bor boʻlsa — ikkala feʼl ham oʻtgan zamon shaklida.

5. Vaqtning boshqa bogʻlovchilari

Bogʻlovchi	Maʼnosi	Misol
как то́лько	…ishi bilanoq	Как то́лько он придёт, мы начнём.
пока́	…ayotgan payt, …ekan	Пока́ ты гото́вишь, я накро́ю на стол.
пока́ не	…gunicha	Жди здесь, пока́ я не верну́сь.
по́сле того́ как	…gandan keyin	По́сле того́ как он ушёл, ста́ло ти́хо.
пе́ред тем как	…dan oldin	Пе́ред тем как вы́йти, вы́ключи свет.

Пока́ не — inkor emas Жди, пока́ я не верну́сь — «qaytmagunimcha kut». Bu yerdagi не inkor emas, u shunchaki shu qurilishning bir qismi. Oʻzbekchada ham xuddi shunday: «qaytmagunimcha» — ichida -ma- bor, lekin gap inkor emas.

6. Vergul va «то»

Ergash gap bilan asosiy gap orasida har doim vergul boʻladi — qaysi biri oldinda turishidan qatʼi nazar.

Vergul

Е́сли за́втра бу́дет дождь, то мы оста́немся до́ма.

Agar ertaga yomgʻir yogʻsa, u holda uyda qolamiz.

То — ixtiyoriy. U faqat ergash gap oldinda turganda qoʻyiladi va gapni ikkiga aniq ajratadi.

Oʻzbekcha То — oʻzbekchadagi «u holda», «unda» ning aynan oʻzi:

Agar yomgʻir yogʻsa, u holda uyda qolamiz.
→ Е́сли бу́дет дождь, то мы оста́немся до́ма.

Oʻzbekchada ham, ruschada ham u majburiy emas — gapni aniqroq boʻlaklarga ajratish uchun qoʻyiladi. Uzun gaplarda foydali.

Раз — «madomiki» Ogʻzaki tilda е́сли ning bir qarindoshi bor: раз. U «shundoq ekan, madomiki» degani — shart emas, allaqachon maʼlum fakt:

Раз ты здесь, помоги́ мне. — Kelibsanmi, yordam ber.

Koʻp uchraydigan xatolar

~~Е́сли за́втра идёт дождь, я оста́нусь до́ма.~~

Е́сли за́втра бу́дет дождь — kelajak haqida, demak kelasi zamon

~~Когда́ я приду́ домо́й, я звоню́ тебе́.~~

…я позвоню́ тебе́ — asosiy gap ham kelajakda

~~Е́сли бы за́втра бу́дет вре́мя, я приду́.~~

Е́сли за́втра бу́дет вре́мя, я приду́ — real shart, бы keraksiz

~~Когда́ он пришёл мы уже́ у́жинали.~~

Когда́ он пришёл, мы уже́ у́жинали — vergul majburiy

Mashq

1 Е́сли yoki когда́? ___ мне бу́дет 18 лет, я полу́чу па́спорт.

Javobni koʻrish

Когда́. 18 yosh albatta toʻladi — bu shart emas, vaqt.

2 Toʻgʻri shaklni qoʻying. Е́сли ты ___ мне за́втра, я всё объясню́. (позвони́ть)

Javobni koʻrish

позвони́шь — kelasi zamon. Oʻzbekcha «qoʻngʻiroq qilsang» zamonsiz, ruschada esa zamon aytilishi shart.

3 Bu ikki gapning farqi nima?
Когда́ я чита́л письмо́, вошла́ ма́ма. · Когда́ я прочита́л письмо́, вошла́ ма́ма.

Javobni koʻrish

Birinchisida (НСВ) men xatni oʻqiyotgan paytimda oyim kirdi — xat tugamagan. Ikkinchisida (СВ) xatni oʻqib boʻldim, keyin oyim kirdi.

4 Xatoni toping. Жди меня́ здесь, пока́ я верну́сь.

Javobni koʻrish

пока́ я не верну́сь. «Qaytgunimcha» maʼnosi uchun пока́ dan keyin не kerak. Не siz gap «men qaytayotgan payt kut» degan boshqa maʼno beradi.

5 Bu gapni ruschaga oʻgiring.
Agar vaqtim boʻlganda edi, men ham kelardim.

Javobni koʻrish

Е́сли бы у меня́ бы́ло вре́мя, я бы то́же пришёл. «…boʻlganda edi» — noreal shart, demak е́сли бы va ikkala qismda ham oʻtgan zamon.

Kalit soʻzlar

е́слиagar (real shart)
е́сли бы…boʻlganda edi (noreal shart)
когда́…ganda, qachonki
тоu holda (ergash gap oldinda turganda)
как то́лько…ishi bilanoq
пока́…ekan, …ayotgan paytda
пока́ не…gunicha
по́сле того́ как…gandan keyin
пе́ред тем как…dan oldin
разmadomiki, shundoq ekan

🎯 Esda qoladigan narsa

Когда́ — albatta boʻladi (vaqt). Е́сли — boʻlmasligi ham mumkin (shart).
Gap kelajak haqida boʻlsa — ikkala qismda ham kelasi zamon: Е́сли бу́дет вре́мя, я приду́.
Когда́ + НСВ — bir vaqtda yoki takror. Когда́ + СВ — avval bu, keyin u.
Е́сли бы real shart bilan uchrashmaydi: бы bor boʻlsa, ikkala feʼl ham oʻtgan zamonda.
Пока́ не ichidagi не — inkor emas, qurilishning qismi.
Ergash gap bilan asosiy gap orasida har doim vergul.